Rig Veda 1.52.3: Mandala 1, Sukta 52, Mantra 3

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स हि द्वरो द्वरिषु वव्र ऊधनि चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तमह्वे स्वपस्यया धिया मंहिष्ठरातिं स हि पप्रिरन्धसः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.52.3

Transliteration

sá hí dvaró dvaríṣu vavrá ū́dhani candrábudhno mádavṛddho manīṣíbhīḥ | índraṃ tám ahve svapasyáyā dhiyā́ maṃhíṣṭharātiṃ sá hí paprír ándhasaḥ ||

Translation

କାରଣ ସେ ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଘାଟକ; ଦ୍ୱାରସ୍ଥାନରେ ସେ ଆବରଣ—ଉଧରରେ ନିହିତ ଧନକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା। ଚନ୍ଦ୍ର-ବୁଧ୍ନ (ଚନ୍ଦ୍ର-ଆଧାରବାନ୍), ମଦରେ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମନୀଷା (ଚିନ୍ତା-ପ୍ରଜ୍ଞା)ରେ ପୋଷିତ। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ୱପସ୍ୟା (ସତ୍କର୍ମ-ଇଚ୍ଛା) ଓ ଧିୟା (ପ୍ରକାଶମୟ ବୁଦ୍ଧି)ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସର୍ବାଧିକ ଉଦାର ଦାତା; କାରଣ ସେ ସୋମରସ (ଅନ୍ଧସ)ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• द्वरः: a gate-keeper/guard
• द्वरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: द्वर (प्रातिपदिक; ‘द्वार/द्वर’ = द्वारपाल/रक्षक)

• द्वरिषु: at the gates/doorways
• द्वरिषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: द्वरि (प्रातिपदिक; ‘द्वरि’ = द्वार/प्रवेश)

• वव्रे: has chosen/has enclosed
• वव्रे: —
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति ‘choose, take, cover’; RV: ‘enclose/choose for oneself’)

• ऊधनि: in the udder
• ऊधनि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: ऊधन् (प्रातिपदिक)

• चन्द्रबुध्नः: bright-based (having a shining foundation)
• चन्द्रबुध्नः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: चन्द्र-बुध्न (समास; चन्द्र ‘bright’ + बुध्न ‘base/bottom’)

• मदवृद्धः: strengthened by exhilaration (soma-rapture)
• मदवृद्धः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मद-वृद्ध (समास; मद ‘intoxicating exhilaration’ + वृद्ध ‘grown/increased’)

• मनीषिभिः: by the sages/wise men
• मनीषिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तम्

• अह्वे: I invoke
• अह्वे: —
• Type: Verb
• Root: √ह्वा (आह्वयति ‘call, invoke’)

• स्वपस्यया: with good service (devout skill)
• स्वपस्यया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: स्वपस्या (प्रातिपदिक; ‘good service/skillful worship’)

• धिया: with inspired thought
• धिया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, hymn-intelligence’)

• मंहिष्ठरातिम्: the most bountiful giver
• मंहिष्ठरातिम्: Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: मंहिष्ठ-राति (समास; मंहिष्ठ ‘most bountiful’ + राति ‘gift, giving’)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• हि: indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• पप्रिः: has filled/satisfied
• पप्रिः: —
• Type: Verb
• Root: √पॄ/पॢ (पिपर्ति ‘fill, satisfy’; RV perfect)

• अन्धसः: of the soma-juice
• अन्धसः: Karma/सम्बन्ध (पूरणस्य)
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक; ‘soma-juice, draught’)