Sarga 26

Verses 1-2

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्संप्रस्थितो वनम् ।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः ॥१॥विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम् ।हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया ॥२॥

କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ଧର୍ମିଷ୍ଠ ମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରାମ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଥିବା ରାଜମାର୍ଗରେ ରାଜସୁତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ନିଜ ଗୁଣବଳରେ ଜନମାନସର ହୃଦୟକୁ ଯେନ ମଥିଦେଉଥିଲେ।

Verse 3

वैदेही चापि तत्सर्वं न शुश्राव तपस्विनी ।तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम् ॥३॥

ତପସ୍ୱିନୀ ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବଳ ଯୁବରାଜଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଚିନ୍ତା ମାତ୍ର ଥିଲା।

Verse 4

देवकार्यं स्वयं कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना ।अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्रं प्रतीक्षते ॥४॥

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର ପୂଜା ସ୍ୱୟଂ ସମାପ୍ତ କରି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତା, ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୀତା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ।

Verse 5

प्रविवेशाथ रामस्तु स्वं वेश्म सुविभूषितम् ।प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः ॥५॥

ତାପରେ ରାମ ସୁବିଭୂଷିତ ନିଜ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଅଳ୍ପ ମୁହଁ ନମାଇ ଚାଲିଲେ।

Verse 6

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम् ।अपश्यच्छोकसन्तप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम् ॥६॥

ତାପରେ ସୀତା ହଠାତ୍ ଉଠି କମ୍ପିତ ହୋଇ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ, ଚିନ୍ତାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାକୁଳିତ।

Verse 7

तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम् ।तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः ॥७॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘବ ହୃଦୟଗତ ଶୋକକୁ ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେଇ ଶୋକ ଫୁଟି ବାହାରି ପ୍ରକଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 8

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम् ।आह दुःखाभिसन्तप्ता किमिदानीमिदं प्रभो ॥८॥

ତାଙ୍କର ବିବର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ପସିନାରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ଓ ଅମର୍ଷରେ ଦହୁଥିବା ଭାବ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ସୀତା କହିଲେ: “ପ୍ରଭୋ, ଏବେ ଏହା କ’ଣ?”

Verse 9

अद्य बार्हस्पत श्श्रीमान्युक्तः पुष्योऽनु राघव ।प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः ॥९॥

ହେ ରାଘବ! ଆଜି ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟରେ ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୁକ୍ତ; ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦିନ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମନମରା?

Verse 10

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च ।आवृतं वदनं वल्गु छत्रेणापि विराजते ॥१०॥

ଜଳଫେନ ସଦୃଶ ଧବଳ, ଶତଶଲାକାଯୁକ୍ତ ଛତ୍ର ଢାକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ତୁମର ମନୋହର ମୁଖ କାହିଁକି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉନାହିଁ?

Verse 11

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम् ।चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम् ॥११॥

ଶତପତ୍ରସଦୃଶ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ ତୁମ ମୁଖ ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ରହଂସପ୍ରଭା ସମ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟଜନଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ବୀଜିତ ହେଉନାହିଁ?

Verse 12

वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ ।स्तुवन्तो नात्र दृश्यन्ते मङ्गलैः स्सूतमागधाः ॥१२॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ବାଗ୍ମୀ ବନ୍ଦିଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି; ମଙ୍ଗଳବଚନରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ନୁହନ୍ତି।

Verse 13

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः ।मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः ॥१३॥

ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଧାନାନୁସାରେ ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତ ତୁମ ଶିରୋପରି କ୍ଷୌଦ୍ର-ଦଧି ମିଶ୍ରଣ କାହିଁକି ଦେଉନାହାନ୍ତି?

Verse 14

न त्वां प्रकृतय स्सर्वा श्श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः ।अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा ॥१४॥

ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିମାନେ ଏବଂ ପୌର-ଜାନପଦ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅନୁବ୍ରଜିତୁମ୍—ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଚାଲି ସେବା କରିବାକୁ—କାହିଁକି ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 15

चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषितैः ।मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः ॥१५॥

ଚାରି ତୀବ୍ରବେଗୀ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତ ଅଶ୍ୱଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ପୁଷ୍ୟରଥ ତୁମ ଅଗ୍ରେ କାହିଁକି ଗଚ୍ଛିନାହିଁ?

Verse 16

हस्ती चाग्रत श्श्रीमां स्तव लक्षणपूजितः ।प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरि प्रभः ॥१६॥

ହେ ବୀର! ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ପୂଜିତ, ଶ୍ରୀମାନ ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ହସ୍ତୀ—କୃଷ୍ଣମେଘ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ପ୍ରୟାଣବେଳେ ତୋର ଯାତ୍ରାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?

Verse 17

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन ।भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरस्कृतम् ॥१७॥

ହେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ! ହେ ବୀର! ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଚିତ୍ରିତ ମଙ୍ଗଳ ଭଦ୍ରାସନକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଆଗେ ଯାଉଥିବା ତୋର ପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 18

अभिषेको यथा सज्जः किमिदानीमिदं तव ।अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते ॥१८॥

ଅଭିଷେକ ଯେପରି ସଜ୍ଜ ଥିଲା, ଏବେ ତୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି? ତୋର ମୁଖରେ ଅପୂର୍ବ ଫିକାପଣ ଦେଖାଯାଉଛି, ହର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।

Verse 19

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः ।सीते तत्र भवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम् ॥१९॥

ଏପରି ବିଲାପ କରୁଥିବା ତାକୁ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ କହିଲେ: “ସୀତେ, ସେଠାରେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ ପିତା ମୋତେ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 20

कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि ।शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम ॥२०॥

ହେ ଜାନକୀ, ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତା, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ଧର୍ମାଚାରିଣୀ—ଶୁଣ; ଏହା ସବୁ କିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲା, ମୁଁ କହିବି।

Verse 21

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन च ।कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ ॥२१॥

ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ମୋ ପିତା ରାଜା ଦଶରଥ ପୂର୍ବେ ମୋ ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ମହାବର ଦେଇଥିଲେ।

Verse 22

तयाऽद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते ।प्रचोदित स्स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः ॥२२॥

ଆଜି ରାଜା ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଆଗରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ବର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଚାପ ଦେଲା; ‘ଧର୍ମ’କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଅନୁଗତ କରିଦେଲା।

Verse 23

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया ।पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः ॥२३॥

ମୋତେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବସିବାକୁ ହେବ; ଏବଂ ମୋ ପିତା ଭରତଙ୍କୁ ଯୌବରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verses 24-25

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम् ।भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन ॥२४॥बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम् ।तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥२५॥

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି। ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ମୋ କଥା କହିବ ନାହିଁ—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଅନ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା ସହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭରତଙ୍କ ଆଗରେ ମୋ ଗୁଣ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 26

नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदाचन ।अनुकूलतया शक्यं समीपे त्वस्य वर्तितुम् ॥२६॥

ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଶେଷ ସହାୟତା କେବେ ଆଶା କରିବ ନାହିଁ; ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ଚାଲିଲେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିପାରିବ।

Verse 27

तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम् ।स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः ॥२७॥

ନୃପତି ତାଙ୍କୁ ପରମ୍ପରାଗତ ଯୌବରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ସୀତେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଲାଭ କର—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ନୃପତିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଅর্জନ କର।

Verse 28

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोस्समनुपालयन् ।वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनी ॥२८॥

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଆଜିଏ ବନକୁ ଯିବି; ହେ ଦୃଢ଼ମନା, ସ୍ଥିର ରୁହ।

Verse 29

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम् ।व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयाऽनघे ॥२९॥

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ମୁଁ ମୁନିମାନେ ନିଷେବିତ ବନକୁ ଯାଇଲେ, ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ତୁମେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ପରାୟଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 30

काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि ।वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः ॥३०॥

ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ନିୟମାନୁସାରେ ଗୃହଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମୋର ପିତା ନରେଶ୍ୱର ଦଶରଥଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

माता च मम कौशल्या वृद्धा सन्तापकर्शिता ।धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्त स्सम्मानमर्हति ॥३१॥

ମୋର ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧା, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସେ ତୁମଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 32

वन्दितव्याश्च ते नित्यं या श्शेषा मम मातरः ।स्नेह प्रणयसम्भोगै स्समा हि मम मातरः ॥३२॥

ମୋର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସଦା ବନ୍ଦନୀୟ ଭାବେ ମାନି ସମ୍ମାନ କର; ସ୍ନେହ, ପ୍ରଣୟ ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ମୋର ସମସ୍ତ ମାତା ସମାନ।

Verse 33

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः ।त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम ॥३३॥

ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତୁମେ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଶୁଣା କରିବ; ଭାଇ ଓ ପୁତ୍ର ସମାନ ଭାବେ ମାନିବ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 34

विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन ।स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च ॥३४॥

ଭରତଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ ହେବା ପରି କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ଏବେ ରାଜା ଓ ଦେଶ ଏବଂ କୁଳ—ଦୁହିଁର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରଭୁ।

Verse 35

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः ।राजान स्सम्प्रसीदन्ति कुप्यन्तिच विपर्यये ॥३५॥

ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧିତ ଓ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସେବିତ ହେଲେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାହାର ବିପରୀତ ହେଲେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः ।समर्थान्सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः ॥३६॥

କାରଣ ନରାଧିପମାନେ ଅହିତକାରୀ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସମର୍ଥ ଲୋକଙ୍କୁ କୁଳବାହ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 37

सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञस्समनुवर्तिनी ।भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा ॥३७॥

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଏଠି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି ବସ; ଭରତଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଆଦେଶରେ ରତ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରତରେ ଅଚଳ ପରାୟଣା ରୁହ।

Verse 38

अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि ।यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्य चि त्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम ॥३८॥

ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ମହାବନକୁ ଯିବି; କିନ୍ତୁ ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ ଏଠିଏ ରହିବ—ଯେପରି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ କାହାକୁ ଅପରାଧ ନ କର। ଏହା ମୋର ବଚନ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟରୂପ କରିବାକୁ ହେବ।