Sarga 108

Verse 1

आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः ।उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः ॥१॥

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରୀରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ଜାବାଳି ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ଏହି କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

साधु राघव माऽभूत्ते बुध्दिरेवं निरर्थिका ।प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः ॥२॥

ହେ ରାଘବ, ତୋର ମନେ ଏପରି ନିରର୍ଥକ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ନ ହେଉ; ଆର୍ୟବୁଦ୍ଧି ଓ ମନସ୍ବୀ ପୁରୁଷ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 3

कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित् ।यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति ॥३॥

କିଏ କାହାର ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ? କେହି କାହାଠାରୁ କ’ଣ ପାଇପାରେ? କାରଣ ଜୀବ ଏକା ଜନ୍ମେ, ଏକାହିଁ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।

Verse 4

तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेत यो नरः ।उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित् ॥४॥

ତେଣୁ, ହେ ରାମ, ‘ମା’ ‘ବାପା’ ବୋଲି ଧାରଣାରେ ଯେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସମାନ ଜଣାଯିବ; କାରଣ ସତ୍ୟରେ କେହି କାହାର ନୁହେଁ।

Verses 5-6

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत् ।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि ॥५॥एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु ।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः ॥६॥

ଯେପରି ଗାଁରୁ ଗାଁକୁ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀ କେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ସମୟ ରହି, ସେଇ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ପରଦିନ ଆଗକୁ ବଢ଼େ; ସେପରି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା, ମାତା, ଘର ଓ ଧନ କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆବାସମାତ୍ର। ସଜ୍ଜନମାନେ ଏଥିରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 7

पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम ।आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम् ॥७॥

ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପିତୃପାରମ୍ପରିକ ରାଜ୍ୟକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଃଖଦ, ବିଷମ ଓ ବହୁକଣ୍ଟକମୟ କାପଥ—ଏହି ଭୁଲ ପଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 8

समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय ।एकवेणीधरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते ॥८॥

ସମୃଦ୍ଧ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପୁନର୍ବାର ଯାଇ ତୁମେ ନିଜକୁ ରାଜାଭିଷେକ କରାଅ। ଏକବେଣୀଧାରିଣୀ ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଏହି ନଗରୀ ଏବେ ତୁମ—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ—ଆଗମନକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛି।

Verse 9

राजभोगाननुभवन्महार्हान्पार्थिवात्मज ।विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥९॥

ହେ ପାର୍ଥିବାତ୍ମଜ ରାଜକୁମାର, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଅମୂଲ୍ୟ ମହାର୍ହ ରାଜଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ବିହାର କର; ଯେପରି ତ୍ରିବିଷ୍ଟପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିହାର କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ବିହାର କର।

Verse 10

न ते कश्चिद्धशरथ स्त्वं च तस्य न कश्चन ।अन्यो राजा त्वमन्य स्तस्मात्कुरु यदुच्यते ॥१०॥

ଦଶରଥ ତୁମ ପାଇଁ କେହି ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ନୁହେଁ; ରାଜା ଜଣେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟଜଣ—ତେଣୁ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା କର।

Verse 11

बीजमात्रं पिता जन्तो श्शुक्लं रुधिरमेव च ।संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत् ॥११॥

ଜୀବ ପାଇଁ ପିତା କେବଳ ବୀଜମାତ୍ର; ମାତୃଗର୍ଭରେ ଋତୁକାଳେ ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଏକତ୍ର ହୁଏ, ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ଏହି ଲୋକରେ ପୁରୁଷର ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 12

गत स्स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै ।प्रवृततिरेषा मर्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे ॥१२॥

ସେ ନୃପତି ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବା ତାଙ୍କର ନିୟତି ଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ଗତି ଏହିପରି—କିନ୍ତୁ ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ନିଜକୁ କ୍ଷୟ କରୁଛ।

Verse 13

अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तांछोचामि नेतरान् ।ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे ॥१३॥

ଯେଉଁମାନେ ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମକୁ ମାତ୍ର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଧରି ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦୟା କରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ପରେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ମଧ୍ୟ ଶେଷେ ବିନାଶକୁ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 14

अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः ।अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति ॥१४॥

ଅଷ୍ଟକା କ୍ରିୟାରେ ପିତୃମାନେ ଦେବତା ବୋଲି ଭାବି ଲୋକେ ମଗ୍ନ; ଅନ୍ନର ଅପଚୟ ଦେଖ—ମୃତମାନେ କ’ଣ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ?

Verse 15

यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति ।दद्यात्प्रवसत श्श्राद्धं न तत्पथ्यशनं भवेत् ॥१५॥

ଯଦି ଏଠାରେ ଜଣେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଆହାର ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦେହକୁ ଯାଇ ଲଗିପାରେ, ତେବେ ଦୂରେ ପ୍ରବାସରତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଇପାରିବ; ସେ ଅର୍ପଣ କି ତାହାର ପଥ୍ୟାହାର ହେବ?

Verse 16

दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः ।यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज ॥१६॥

ନିଶ୍ଚୟ, ଦାନ ପ୍ରତି ପ୍ରେରଣା ଦେବା ପାଇଁ ମେଧାବୀମାନେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ରଚନା କରିଛନ୍ତି— ‘ଯଜ’, ‘ଦେହି (ଦାନ କର)’, ‘ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କର’, ‘ତପ ତପ’, ‘ସନ୍ନ୍ୟାସ କର’ ଇତ୍ୟାଦି।

Verse 17

स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते ।प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु ॥१७॥

ହେ ମହାମତେ! ‘ପରଲୋକ ନାହିଁ’ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କର; ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତାହାକୁ ଧରି ରୁହ, ଯାହା ପରୋକ୍ଷ ତାହାକୁ ପିଠ ଦେଇ ଛାଡ଼।

Verse 18

सतां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम् ।राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः ॥१८॥

ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ—ଭରତଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।