Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 108, Shloka 5

जाबाल्युपदेशः

Jabali’s Pragmatic Counsel to Rama

यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।।।

yathā grāmāntaraṁ gacchan naraḥ kaścit kvacid vaset |

utsṛjya ca tam āvāsaṁ pratiṣṭhetāpare 'hani ||

evam eva manuṣyāṇāṁ pitā mātā gṛhaṁ vasu |

āvāsamātraṁ kākutstha sajjante nātra sajjanāḥ ||

ଯେପରି ଗାଁରୁ ଗାଁକୁ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀ କେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ସମୟ ରହି, ସେଇ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି ପରଦିନ ଆଗକୁ ବଢ଼େ; ସେପରି, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପିତା, ମାତା, ଘର ଓ ଧନ କେବଳ ଅସ୍ଥାୟୀ ଆବାସମାତ୍ର। ସଜ୍ଜନମାନେ ଏଥିରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

yathājust as
yathā:
Upama-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
grāmāntaramto another village
grāmāntaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgrāma + antara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (ग्रामस्य अन्तरम्/ग्रामान्तरम् ‘another village’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/गति-लक्ष्य), एकवचन
gacchangoing
gacchan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), परस्मैपदी-कर्तरि; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agreeing with naraḥ
naraḥa man
naraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
kaścitsome
kaścit:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चित
kvacitsomewhere
kvacit:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootkvacit (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
vasetmight dwell/rest
vaset:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vas (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
utsṛjyahaving abandoned
utsṛjya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootut-√sṛj (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having left’; अव्ययभाव
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
tamthat
tam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; qualifying āvāsaṃ
āvāsamlodging/dwelling
āvāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootāvāsa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
pratiṣṭhetamight set out/proceed
pratiṣṭheta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√sthā (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
apareon the next
apare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootapara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; used with ahani (locative absolute-like time)
ahaniday
ahani:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootahan (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; time-locative

Honour the decision of the wise that serves as an instance to all and accept the kingdom offered by Bharata with pleasureityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭōttaraśatatamassargaḥ৷৷Thus ends the one hundredeighth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma (Kākutstha)

FAQs

Dharma is supported by impermanence-awareness: treating possessions and relations as transient prevents greed and attachment from overriding righteous action.

Bharata uses a travel metaphor to argue for detachment, framing worldly bonds as temporary stops rather than ultimate realities.

Viveka (discernment) and vairāgya (dispassion)—the wisdom not to cling.