Character · Ramcharitmanas
ଦଶରଥ in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ଦଶରଥ matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names ଦଶରଥ
114 verses
- 1.2.33
ଅୟୋଧ୍ୟା ପୁରୀକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଅତି ପବିତ୍ର, ଏବଂ ସରୟୁ ନଦୀକୁ, ଯିଏ କଳିଯୁଗର କଳୁଷ ନାଶ କରନ୍ତି। ତାହା ପରେ ନଗରର ନର-ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ନେହ କମ ନଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ନିନ୍ଦାକାରୀମାନଙ୍କୁ ସେ ପାପର ଆଘାତରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋକଶୂନ୍ୟ…
- 1.12.239
ଯାହାଙ୍କୁ ନଜାଣିଲେ ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ ହୁଏ, ଯେମି ଦଉଡି ନଚିଣିଲେ ତାକୁ ସାପ ବୋଲି ଭ୍ରମ ହୁଏ। ଯାହାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ଜଗତ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ଯେମି ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୁଏ। ମୁଁ ସେଇ ବାଳରୂପୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଜପ କଲେ ସବୁ ସିଦ୍ଧି ସହଜଲଭ୍ୟ…
- 1.12.252
ଯାହାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ବିଦ୍ୱାନଗଣ ଏପରିକି ଗାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ମୁନିଗଣ ଧ୍ୟାନରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ କୋଶଳର ଅଧିପତି ଭଗବାନ ଭକ୍ତଙ୍କ ହିତ ନିମିତ୍ତ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
- 1.13.261
ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ବି ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ତିନି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଥିଲା, ତାହା ପୂର୍ଣ ହେବାକୁ ଥିଲା। ଥରେ ସେମାନଙ୍କ ହିତ ନିମନ୍ତେ ଭକ୍ତାନୁରାଗୀ ଭଗବାନ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତି ତାଙ୍କର ପିତା-ମାତା…
- 1.19.391
ଭୟ କର ନାହିଁ ମୁନି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ; ତୋମମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମୁଁ ମଣିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିବି। ନିଜର ଅଂଶ ସହିତ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦାର ବଂଶରେ ମାନବ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିବି। କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତି ମହାତପ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବର ଦେଇଥିଲି। ସେମାନେ ଦଶରଥ ଓ…
- 1.19.393
ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାହା ପାଳନ କଲେ ଏବଂ ବିଳମ୍ବ କଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ବନବାସୀର ଦେହ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀରେ ବାସ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ ଥିଲା। ପର୍ବତ…
- 1.20.403
ଶିଶୁର କାନ୍ଦଣ ଶୁଣି, ଯାହା ଅତି ପ୍ରିୟ ବାଣୀ, ସମସ୍ତ ରାଣୀ ବ୍ୟସ୍ତଭାବେ ଦୌଡି ଆସିଲେ। ଦାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଦୌଡି ବୁଲିଲେ, ଏବଂ ନଗରର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ। ଦଶରଥ ନିଜ କାନରେ ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମ ଶୁଣି, ଯେନ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ପରମ…
- 1.21.423
ହରି ବହୁ ପ୍ରକାରର ବାଲ୍ୟଲୀଳା କଲେ ଏବଂ ଦାସମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ କଟିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଭ୍ରାତାମାନେ ବଡ଼ ହେଲେ, ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଲେ। ଗୁରୁ ଆସି ଚୂଡ଼ାକରଣ କଲେ, ଆଉ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଣି ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଲେ। ଚାରି ସୁକୁମାର ବାଳକ ଅପାର ଅତି ମନୋହର ଚରିତ୍ର…
- 1.21.438
ଅତି ଅପ୍ରିୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ରାଜାର ହୃଦୟ କମ୍ପିତ ହେଲା, ମୁଖର ଦ୍ୟୁତି ମ୍ଲାନ ହେଲା। ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ମୁଁ ଚାରି ପୁତ୍ର ଲାଭ କରିଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ୍ଭେ ବିଚାର ନକରି କଥା କହିଲ। ଭୂମି, ଗୋ, ଧନ ଓ କୋଷ ମାଗ, ଆଜି ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରିବି। ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଆଉ କିଛି…
- 1.22.452
କୁହନ୍ତୁ, ନାଥ, ଏହି ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ବାଳକ କିଏ? ସେମାନେ କି ମୁନିକୁଳର ତିଳକ, ନା ନୃପକୁଳର ପାଳକ? ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ବେଦ ନେତି ନେତି କହି ଗାନ କରନ୍ତି, ସେ କି ଦ୍ୱିବିଧ ବେଶ ଧରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ମୋର ମନ ସ୍ୱଭାବତଃ ବିରାଗର ରୂପ, ତଥାପି ତାହା ମୋହିତ ହୁଏ, ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି…
- 1.23.462
କୁହ ସଖି, ଏପରି କେଉଁ ଦେହଧାରୀ ଅଛି ଯିଏ ଏହି ରୂପ ଦେଖି ମୋହିତ ହେବ ନାହିଁ? ଜଣେ ପ୍ରେମରେ କୋମଳ କଣ୍ଠରେ କହିଲା: ଶୁଣ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ସଖି, ମୁଁ ଯାହା ଶୁଣିଛି ତାହା ଶୁଣ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାଳକ ରାଜହଂସଙ୍କ ଯୋଡ଼ା ପରି। ମୁନି କୌଶିକଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ, ଯାହାଙ୍କ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ…
- 1.25.512
ସୀତାଙ୍କ ସହ ରାମଙ୍କ ବିବାହ ହେବ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଦୂର କରି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କିଏ ଜୟ କରିପାରିବ, ଯେଉଁମାନେ ରଣକ୍ଷେତ୍ରର ପରାକ୍ରମୀ ବୀର?
- 1.27.560
ପରଶୁରାମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବେଶ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ବିଚଳିତ ଓ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଉଠି ଠିଆ ହେଲେ। ନିଜ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ନାମ ସହିତ ନିଜର ନାମ କହି କହି ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆଖି ମାରି ଦେଖୁଥିଲେ, ତାହାକୁ ବନ୍ଧୁ ଜାଣି, ସେ ଯେନ ନିଜ…
- 1.29.596
ଅଯୋଧ୍ୟାପୁରକୁ ଦୂତ ପଠାଅ, ଯେନ ସେମାନେ ଯାଇ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣନ୍ତି। ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଭଲ, ହେ କରୁଣାମୟ," ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଡାକି ପଠାଇଲେ। ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେମାନେ ଆସି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରରେ ମସ୍ତକ ନତ କଲେ। "ହାଟ, ବଜାର…
- 1.30.602
ଦୂତମାନେ ରାମଙ୍କ ପବିତ୍ର ନଗରୀରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ସେମାନେ ନିଜର ଆଗମନର ସମ୍ବାଦ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥ ଶୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ ଡକାଇ ନେଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ରାଜା ନିଜେ ଉଠି ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ।…
- 1.30.603
"ମୋର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଦୁଇ ଭ୍ରାତା କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? କୁହନ୍ତୁ, ସେମାନେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଅଛନ୍ତି।" ସ୍ନେହରେ ଭରା ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ପୁଣି ଥରେ ପତ୍ରଟି ପଢିଲେ।
- 1.30.604
ପତ୍ର ଶୁଣି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଆନନ୍ଦରେ ପୁଳକିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଶରୀରରେ ସମାତ ହେଲା ନାହିଁ। ଭରତଙ୍କର ପବିତ୍ର ପ୍ରେମ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସଭା ବିଶେଷ ସୁଖ ପାଇଲେ। ତା'ପରେ ରାଜା ଦୂତମାନଙ୍କୁ ନିକଟରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ମଧୁର ମନୋହର ବଚନ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଭାଇ, କୁହ, ଦୁଇ ବାଳକ କୁଶଳରେ…
- 1.30.605
ଶୁଣନ୍ତୁ ହେ ରାଜାଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି, ଆପଣ ପରି ଧନ୍ୟ ଆଉ କେହି ନାହାଁନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସାରା ବିଶ୍ୱର ଦୁଇ ଅଳଙ୍କାର।
- 1.30.606
ତୋମର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ନରସିଂହ, ଯାହାଙ୍କ ତିନି ଲୋକ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ଯଶ ଓ ପ୍ରତାପର ଆଗରେ ଚନ୍ଦ୍ର ମଳିନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୀତଳ ଲାଗେ। ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କିପରି କୁହାଯାଏ, ନାଥ, ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପଡିଲା? ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ କି…
- 1.30.607
ସେଠାରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଶୁଣ: ରଘୁବଂଶର ମଣି ରାମ ପ୍ରୟାସ ବିନା ଧନୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେମି ହାତୀ ପଦ୍ମର ନଳ ଭାଙ୍ଗେ।