Adhyaya 23

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे वसिष्ठसगरसंवादे अर्चुनोपाख्याने जामदग्न्यतपश्चरणं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः // २२// वसिष्ठ उवाच तपस्विनं तदा राममेकाग्रमनसं भवे / रहस्येकान्तनिरतं नियतं शंसितव्रतम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ, ବସିଷ୍ଠ-ସଗର ସଂବାଦ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅର୍ଚୁନୋପାଖ୍ୟାନର ‘ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତପଶ୍ଚରଣ’ ନାମକ ବାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ତପସ୍ବୀ ରାମ ଏକାଗ୍ରମନ, ରହସ୍ୟମୟ ଏକାନ୍ତସାଧନାରେ ନିରତ, ନିୟତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 2

श्रुत्वा तमृषयः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः / ज्ञानकर्मवयोवृद्धा महान्तः शंसितव्रताः

ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଋଷି—ତପସ୍‌ଦ୍ୱାରା କଲ୍ମଷ ନିର୍ଧୂତ—ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଓ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ, ମହାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ଥିଲେ।

Verse 3

दिदृक्षवः समाजग्मुः कुतूहलसमन्विताः / ख्यापयन्तस्तपः श्रेष्ठं तस्य राजन्महात्मनः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କୁତୂହଳସହିତ ସେମାନେ ସମାଗମ କଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍‌ର ମହିମା ପ୍ରଚାର କରି କରି ଆସିଲେ।

Verse 4

भृग्वत्रिक्रतुजाबालिवामदेवमृकण्डवः / संभावयन्तस्ते रामं मुनयो वृद्धसंमताः

ଭୃଗୁ, ବତ୍ରି, କ୍ରତୁ, ଜାବାଲି, ବାମଦେବ, ମୃକଣ୍ଡୁ ଆଦି—ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ସେଇ ମୁନିମାନେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ଭାବନା କରୁଥିଲେ।

Verse 5

आजग्मुराश्रमं तस्य रामस्य तपसस्तपः / दूरादेव महान्तस्ते पुण्यक्षेत्रनिवासिनः

ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ସେଇ ମହାନ୍ମାନେ ଦୂରରୁ ହିଁ, ତପସ୍‌ର ମଧ୍ୟ ତପସ୍‌ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।

Verse 6

गरीयः सर्वलोकेषु तपो ऽग्र्यं ज्ञानमेव च / प्रशस्य तस्य ते सर्वेप्रययुः स्वं स्वमाश्रमम्

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରମ; ତାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 7

एवं प्रवर्त्ततस्तस्य रामस्य भगवाञ्छिवः / प्रसन्नचेता नितरां बभूव नृपसत्तम

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଆଚରଣ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଭଗବାନ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 8

जिज्ञासुस्तस्य भगवान् भक्तिमात्मनि शङ्करः / मृगव्याधवपुर्भूत्वा ययौ राजंस्तदन्तिकम्

ହେ ରାଜନ୍! ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ମୃଗବ୍ୟାଧର ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 9

भिन्नाञ्जनचयप्रख्यो रक्तान्तायतलोचनः / शरचापधरः प्रांशुर्वज्रसंहननो युवा

ସେ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଜନର ଢେର ପରି କଳା, ରକ୍ତାନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ନୟନବାନ; ଶର-ଚାପ ଧାରୀ, ଉଚ୍ଚକାୟ, ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼ ଯୁବକ ଥିଲା।

Verse 10

उत्तुङ्गहनुबाह्वंसः पिङ्गलश्मश्रुमूर्द्धजः / मांसविस्रवसागन्धी सर्वप्राणिविहिंसकः

ତାହାର ଉଚ୍ଚ ଠୋଡ଼, ବାହୁ ଓ କାନ୍ଧ ଉନ୍ନତ; ପିଙ୍ଗଳ ଶ୍ମଶ୍ରୁ ଓ କେଶ; ମାଂସ-ରକ୍ତ-ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଥିବା, ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା କରୁଥିବା ଥିଲା।

Verse 11

सकण्टकुलतास्पर्शक्षतारूषितविग्रहः / सामटक्संचर्वमाणश्च मांसखण्डमनेकशः

କଣ୍ଟକମୟ ଲତାର ସ୍ପର୍ଶରେ ଆହତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଦେହଧାରୀ ସେ, ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ଅନେକ ମାଂସଖଣ୍ଡ ବହି ଚାଲିଥିଲା।

Verse 12

मांसभारद्वयालंबिविधानानतकन्धरः / आरुजंस्तरसा वृक्षानूरुवेगेन संघशः

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲଟକିଥିବା ମାଂସଭାରରେ ତାହାର କଣ୍ଠ ନତ ଥିଲା; ଉରୁବେଗରେ ସେ ତରସା ଅନେକ ଗଛକୁ ଦଳେଦଳେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 13

अभ्यवर्त्तत तं देशं पादचारीव पर्वतः / आसाद्य सरसस्तस्य तीरं कुसुमितद्रुमम्

ସେ ସେହି ଦେଶକୁ ଅଭିମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା, ପାଦଚାରୀ ପର୍ବତ ପରି; ଏବଂ ପୁଷ୍ପିତ ଦ୍ରୁମମୟ ସେହି ସରସର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 14

न्यदधान्मासभारं च स मूले कस्यचित्तरोः / निषसाद क्षणन्तत्र तरुच्छायामुपाश्रितः

ସେ କୌଣସି ଗଛର ମୂଳେ ମାଂସଭାର ରଖିଦେଲା; ପରେ ଗଛଛାୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେଠାରେ କିଛିକ୍ଷଣ ବସିଲା।

Verse 15

तिष्ठन्तं सरसस्तीरे सो ऽपश्यद्भृगुनन्दनम् / ततः स शीघ्रमुत्थाय समीपमुपसृत्य च

ସରସର ତୀରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲା; ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 16

रामाय सेषुचापाभ्यां कराभ्यां विदधेंऽजलिम् / सजलांभोदसन्नादगंभीरेण स्वरेण च

ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଧନୁଷ ସହିତ ଦୁଇ ହାତରେ ଅଞ୍ଜଳି କରି, ଜଳଭରା ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରେ କହିଲି।

Verse 17

जगाद भृगुशार्दूलं गुहान्तरविसर्पिणा / तोषप्रवर्षव्याधो ऽहं वसाम्यस्मिन्महावने

ଗୁହାଭିତରେ ପ୍ରସାରିତ ଧ୍ୱନିରେ ସେ କହିଲା— “ହେ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲ! ମୁଁ ‘ତୋଷପ୍ରବର୍ଷ’ ନାମକ ବ୍ୟାଧ; ଏହି ମହାବନରେ ରହୁଛି।”

Verse 18

ईशो ऽहमस्य देशस्य सप्राणितरुवीरुधः / चरामि समचित्तात्मा नानासत्त्वा मिषाशनः

ପ୍ରାଣବାନ ବୃକ୍ଷ-ଲତା ସହିତ ଏହି ଦେଶର ମୁଁ ଈଶ୍ୱର। ସମଚିତ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଚରିବାକୁ ଯାଏ; ନାନା ସତ୍ତ୍ୱର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 19

समश्च सर्वभूतेषु न च पित्रादयो ऽपि मे / अभक्ष्यागम्यपेयादिच्छन्दवस्तुषु कुत्रचित्

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ; ମୋ ପାଇଁ ପିତା ଆଦି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ଅଗମ୍ୟ, ଅପେୟ ଆଦି ନିଷିଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କେଉଁଠି ମନା ନାହିଁ।

Verse 20

कृत्याकृत्यविधौचैव न विशेषितधीरहम् / प्रपन्नो नाभिगमनं निवासमपि कस्यचित्

କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟର ବିଧିରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଭେଦ କରେନାହିଁ। ମୁଁ କାହାର ଶରଣାଗତ ନୁହେଁ; ନ କାହା ପାଖକୁ ଯାଏ, ନ କାହାଠାରେ ରହେ।

Verse 21

शक्रस्यापि बलेनाहमनुमन्ये न संशयः / जानते तध्यथा सर्वे देशो ऽयं मदुपाश्रयः

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ଏ ଦେଶ ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛି।

Verse 22

तस्मान्न कश्चिदायाति ममात्रानुमतिं विना / इत्येष मम वृत्तान्तः कार्त्स्न्येन कथितस्तव

ତେଣୁ ମୋର ଅନୁମତି ବିନା ଏଠାକୁ କେହି ଆସେ ନାହିଁ। ଏହି ମୋର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲି।

Verse 23

त्वं च मे ब्रूहि तत्त्वेन निजवृत्तमशेषतः / कस्त्वं कस्मादिहायातः किमर्थमिह धिष्ठितः / उद्यतो ऽन्यत्र वा गन्तुं किं वा तव चिकीर्षितम्

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ତୁମ ନିଜ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହ। ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, କାହିଁକି ଏଠାରେ ରହିଛ? ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ କି, କିମ୍ବା ତୁମ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ?

Verse 24

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः प्रहसंस्तेन रामो महाद्युतिः / तूष्णीं क्षणमिव स्थित्वा दध्यौ किञ्चिदवाङ्मुखः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ମହାଦ୍ୟୁତି ରାମ ହସିଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ର ନିରବ ରହି, ଅଳ୍ପ ମୁହଁ ନମାଇ କିଛି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 25

को ऽयमेव दुराधर्षः सजलांभोदनिस्वनः / ब्रवीति च गिरो ऽत्यर्थं विस्पष्टार्थपदाक्षराः

ଏ କିଏ—ଦୁରାଧର୍ଷ, ଜଳଭରା ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ନାଦ କରୁଥିବା, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥବୋଧକ ପଦାକ୍ଷରରେ ବାଣୀ କହୁଥିବା?

Verse 26

किं तु मे महतीं शङ्कां तनुरस्य तनोति वै / विजातिसंश्रयत्वेन रमणीया तथा शराः

କିନ୍ତୁ ମୋ ମନରେ ମହା ସନ୍ଦେହ ଜାଗେ; ବିଜାତିର ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ରମଣୀୟ ଲାଗେ, ତେଣୁ ଶରମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 27

एवं चिन्तयतस्तस्य निमित्तानि शुभानि वै / बभूवुर्भुवि देहे च स्वाभिप्रेतार्थदान्यलम्

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ତାହାର ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଓ ଦେହରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଦେଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ଅଭିପ୍ରେତ ଫଳ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲା।

Verse 28

ततो विमृश्य बहुशो मनसाभृगुपुङ्गवः / उवाच शनकैर्व्याधं वचनं सूनृताक्षरम्

ତାପରେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନରେ ବହୁବାର ବିଚାର କରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଇ ବ୍ୟାଧକୁ ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 29

जामदग्न्यो ऽस्मि भद्रं ते रामो नाम्ना तु भार्गवः / तपश्चर्तुमिहायातः सांप्रतं गुरुशासनात्

ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ଭାର୍ଗବ, ନାମରେ ରାମ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ତପ କରିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 30

तपसा सर्वलोकेशं भक्त्या च नियमेन च / आराधयितुमस्मिंस्तु चिरायाहं समुद्यतः

ତପ, ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନ କରିବାକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଉଦ୍ୟତ।

Verse 31

तस्मात्मर्वेश्वरं सर्वशरण्यमभयप्रदम् / त्रिनेत्रं पापदमनं शङ्करं भक्तवत्सलम्

ଏହେତୁ ମୁଁ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବଶରଣ୍ୟ, ଅଭୟଦାତା, ତ୍ରିନେତ୍ର, ପାପଦମନକାରୀ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 32

तपसा तोषयिष्यामि सर्वज्ञं त्रिपुरान्तकम् / आश्रमे ऽस्मिनसरस्तीरे नियमं समुपाश्रितः

ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସର୍ବଜ୍ଞ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି; ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ସରୋବର ତଟରେ ନିୟମ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିବି।

Verse 33

भक्तानुकंपी भगवान्यावत्प्रत्यक्षतां हरः / उपैति तावदत्रैव स्थास्यामीति मतिर्मम

ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗବାନ୍ ହର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଠିଏ ରହିବି—ଏହି ମୋର ମତି।

Verse 34

तस्मादितस्त्वयाद्यैव गन्तुमन्यत्र युज्यते / न चेद्भवति मे हानिः स्वकृतेर्नियमस्य च

ଏହେତୁ ତୁମେ ଆଜିଏ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ମୋର ସ୍ୱକୃତ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ମୋତେ ହାନି ହେବ।

Verse 35

माननीयो ऽथ वाहं ते भक्त्या देशान्तरातिथिः / स्वनिवासमुपायातस्तपस्वी च तथा मुनिः

ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଭକ୍ତିରେ ଆସିଥିବା ଦେଶାନ୍ତର ଅତିଥି, ସମ୍ମାନନୀୟ; ନିଜ ନିବାସକୁ ଆସିଥିବା ତପସ୍ବୀ ଓ ମୁନି ମଧ୍ୟ।

Verse 36

त्वतसंनिधौ निवासो मे भवेत्पापाय केवलम् / तव चाप्यसुखोदर्कं मत्समीपनिषेवणम्

ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମୋର ବାସ କେବଳ ପାପର କାରଣ ହେବ। ଏବଂ ମୋ ସମୀପସେବା ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ପରିଣାମ ଆଣିବ।

Verse 37

स त्वंमदाश्रमोपान्ते परिचङ्क्रमणादिकम् / परित्यज्य सुखीभूया लोकयोरुभयोरपि

ଏହେତୁ ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଘୁରିବା ଆଦିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଉଭୟରେ ସୁଖୀ ହେଉ।

Verse 38

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा स भूयो भृगुपुङ्गवम् / उवाच रोषताम्राक्षस्ताम्राक्षमिदमुत्तरम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣି ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଏହି ଉତ୍ତର କହିଲା।

Verse 39

ब्रह्मन् किमिदमत्यर्थं समीपे वसतिं मम / परिगर्हयसे येन कृतघ्नस्येव कांप्रतम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ମୋ ସମୀପରେ ବସିବାକୁ ତୁମେ ଏତେ ଅତ୍ୟଧିକ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛ, ଯେନେ ମୁଁ କୃତଘ୍ନ?

Verse 40

किं मयापकृतं लोके भवतो ऽन्यस्य वा क्वचित् / अनागस्कारिणं दान्तं को ऽवमन्येत नामतः

ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ଯେଉଁଠି ଅପକାର କରିଛି? ଯେ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଦାନ୍ତ, ତାକୁ ନାମେ ଡାକି କିଏ ଅବମାନ କରିବ?

Verse 41

सन्निधिः परिहर्त्तव्यो यदि मे विप्रपुङ्गव / दर्शनं सह संवासः संभाषणमथापि च

ହେ ବିପ୍ରପୁଙ୍ଗବ! ଯଦି ମୋ କଥା ମାନ, ତେବେ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର—ଦର୍ଶନ, ସହବାସ ଓ ସମ୍ଭାଷଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 42

आयुष्मताधुनैवास्मादपसर्त्तव्यमाश्रमात् / स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः

ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ! ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଏବେଇ ମୋତେ ସରିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି, ଭୁଖା ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?

Verse 43

स्वाधिवासं परित्यज्य भवता योदितः कथम् / इतो ऽन्यस्मिन् गामिष्यामि दूरे नाहं विशेषतः

ମୋ ନିଜ ନିବାସ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଆପଣ କିପରି ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି? ଏଠାରୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଦୂରକୁ ଯାଇପାରିବି ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ନୁହେଁ।

Verse 44

गम्यतां भवतान्यत्र स्थीयतामत्र वेच्छया / नाहं चालयितुं शक्यः स्थानादस्मात्कथञ्चन

ଆପଣ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ କେହିପରି ହଟାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 45

वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किञ्चित्कोपसमन्वितः / तमुवाच पुनर्वाक्यमिदं राजन्भृगूद्वहः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ କିଛି କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ହେଲେ; ତାପରେ, ହେ ରାଜନ, ଭୃଗୁବଂଶୋଦ୍ବହ ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 46

व्याधजातिरियं क्रूरा सर्वसत्त्वभयावहा / खलकर्मरता नित्यं धिक्कृता सर्वजन्तुभिः

ଏହି ବ୍ୟାଧ ଜାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଅଟେ | ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି |

Verse 47

तस्यां जातो ऽसि पापीयान्सर्वप्राणिविहिंसकः / स कथं न परित्याज्यः सुजनैः स्यात्तु दुर्मते

ତୁମେ ସେହି ପାପୀ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ହିଂସକ ଅଟ | ହେ ଦୁର୍ମତି! ତେବେ ସଜ୍ଜନ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ କାହିଁକି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବେ ନାହିଁ?

Verse 48

तस्माद्विहीनजातीयं विदित्वात्मानमब्यथ / शीघ्रमस्माद्व्रजान्यत्र नात्र कार्या विचारणा

ତେଣୁ, ନିଜକୁ ହୀନ ଜାତିର ବୋଲି ଜାଣି, ହେ ନିର୍ଭୟ! ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଅ; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ |

Verse 49

शरीरत्राणकारुण्यात्समीपं नोपसर्पसि / यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्

ଯେପରି ତୁମେ ନିଜ ଶରୀର ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ନିକଟକୁ ଯାଅ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ...

Verse 50

तथावेहि समस्तानां प्रियाः प्राणाः शरीरिणाम् / व्यथा चाभिहतानां तु विद्यते भवतो ऽन्यथा

ସେହିପରି ଜାଣିରଖ ଯେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ପ୍ରିୟ ଅଟେ | ଆଘାତ ପାଇଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ |

Verse 51

अहिंसा सर्वभूतानामिति धर्मः सनातनः / एतद्विरुद्धाचरणान्नित्यं सद्भिर्विगर्हितः

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ; ଏହାର ବିରୋଧୀ ଆଚରଣ ସଦା ସଜ୍ଜନମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।

Verse 52

आत्मप्राणाभिरक्षार्थं त्वमशेषशरीरिणः / हनिष्यसि कथं सत्सुनाप्नोषि वचनीयताम्

ନିଜ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ କିପରି ହତ୍ୟା କରିବ? ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କିପରି ସମ୍ମାନଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

Verse 53

तस्माच्छीघ्रं तु भोगच्छ त्वमेव पुरुषाधम / त्वया मे कृत्यदोषस्य हानिश्च न भविष्यति

ଏହେତୁ, ହେ ପୁରୁଷାଧମ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୋଗଫଳ ଭୋଗ କର; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟଦୋଷର ହାନି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 54

न चत्स्वयमितो गच्छेश्ततस्तव बलादपि / अपसर्पणताबुद्धिमहमुत्पादये स्फुटम्

ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ଏଠାରୁ ନ ଯାଅ, ତେବେ ତୁମ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ତୁମ ମନରେ ଅପସରଣର ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେବି।

Verse 55

क्षणार्द्धमपि ते पाप श्रेयसी नेह संस्थितिः / विरुद्धाचरणो नित्यं धर्मद्रिष् को लभेच्च शाम्

ହେ ପାପୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ କ୍ଷଣାର୍ଧ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର ନୁହେଁ; ଯେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଶାନ୍ତି କିପରି ପାଇବ?

Verse 56

वसिष्ठ उवाच रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतो ऽपि तमिदं वचः / उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ) ବ୍ୟାଧରୂପେ କ୍ରୋଧିତ ଭଳି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 57

सर्वमेतदहं मन्यं व्यर्थं व्यवसितं तव / कुतस्त्वं प्रथमो ज्ञानी कुतः शंभुः कुतस्तपः

ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୋର ଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ। ତୁ କେଉଁଠୁ ‘ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାନୀ’? ଶମ୍ଭୁ କେଉଁଠୁ? ତପ କେଉଁଠୁ?

Verse 58

कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना / घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः

ହେ ମୂଢ! ଏହି ତପରେ ତୁ କାହିଁକି କ୍ଲେଶ ପାଉଛୁ? ମିଥ୍ୟା ପଥରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକରେ ଶଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 59

विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये / प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते

ଶମ୍ଭୁ ଲୋକାଚାରର ବିରୋଧରେ ଚାଲନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ, ହେ ମନ୍ଦମତି, ତୋ ବିନା କେଉଁ ଅବୁଧ ମର୍ତ୍ୟ ତପରେ ଜଳିବ?

Verse 60

अथ वा च गतं मे ऽद्य युक्तमेतदसंशयम् / संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः

ନହେଲେ ଆଜି ମୋତେ ବୁଝି ପଡ଼ିଲା—ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଯୁକ୍ତ: ପୂଜକବିଧି ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି ପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ ତୋର ସଙ୍ଗମ ହୋଇଛି।

Verse 61

त्वया पूजयितुं युक्तः स एव भुवने रतः / संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा

ଯେ ଭୁବନରେ ରମଣ କରନ୍ତି, ସେ ହିଁ ତୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ । ତୁମ୍ଭେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୂଜକ ହେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

Verse 62

पितामहस्य लोकानां ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्

ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରି ଶମ୍ଭୁ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଅର୍ଜନ କଲେ ।

Verse 63

ब्रह्महत्याभिभूतेन प्रायस्त्वं शंभुना द्विज / उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः

ହେ ଦ୍ୱିଜ ! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଅଭିଭୂତ ଶମ୍ଭୁ ବୋଧହୁଏ ତୁମ୍ଭକୁ ଏହା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ନଚେତ୍ ତୁମ୍ଭେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିଥାନ୍ତ ?

Verse 64

तादात्म्यगुणसंयोगान्मन्यं रुद्रस्य ते ऽधुना / तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने

ହେ ମୁନି ! ମୁଁ ମନେକରେ ଯେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଗୁଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେବା ହେତୁ, ତୁମ୍ଭକୁ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାର ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ।

Verse 65

प्रायो ऽद्य मातरं हत्वा सर्वैलोङ्कैर्निराकृतः / तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे

ବୋଧହୁଏ ଆଜି ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ହୋଇ, ତୁମ୍ଭେ ତପସ୍ୟା ଛଳରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ବାସ କରୁଅଛ ।

Verse 66

गुरुस्त्रीब्रह्महत्योत्थपातकक्षपणाय च / तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति

ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଜନିତ ପାପ କ୍ଷୟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାହା ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 67

पातकानां किलान्येषां प्रायश्चित्तानि संत्यपि / मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः

ଅନ୍ୟ ପାପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଜାଣିରଖ ଯେ ମାତୃଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠାରେ ହେଲେ ନିସ୍ତାର ନାହିଁ।

Verse 68

अहिंसालक्षणो धर्मो लोकेषु यदि ते मतः / स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि

ଯଦି ତୁମେ ମନେକର ଯେ ଜଗତରେ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଅହିଂସା ଅଟେ, ତେବେ ହେ ରାମ! ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ମାତାଙ୍କୁ କିପରି ବଧ କଲ?

Verse 69

कृत्वा मातृवधं घोरं सर्वलोकविगर्हितम् / त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଘୋର ମାତୃହତ୍ୟା କରି, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଧାର୍ମିକ ସାଜି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ।

Verse 70

पश्यता हसतामोघं आत्मदोषमजानता / अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्

ନିଜର ଦୋଷ ନ ଜାଣି ବୃଥାରେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ହସୁଥିବା ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ବିଚାର କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।

Verse 71

स्वधर्मं यद्यहं त्यक्त्वा वर्त्तेयमकुलोभयम् / तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्

ଯଦି ମୁଁ ନିଜର ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି କୁଳ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଆଚରଣ କରେ, ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ମନରେ ବିଚାର କରି ମୋତେ ଯଥେଚ୍ଛା ନିନ୍ଦା କର ।

Verse 72

मातापितृसुतादीनां भरणायैव केवलम् / क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया

କେବଳ ମାତା, ପିତା ଓ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟା କରୁଅଛି ।

Verse 73

स्वधर्मादामिषेणाहं सकुटुम्बो दिनेदिने / वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा

ନିଜ ଧର୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସପରିବାର ପ୍ରତିଦିନ ଚଳେ; ଏହି ବୃତ୍ତି ବିଧାତା ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି ।

Verse 74

मांसेन यावता मे स्यान्नित्यं पित्रादि पोषणम् / हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा

ପିତାମାତା ଆଦିଙ୍କ ନିତ୍ୟ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଯେତିକି ମାଂସ ଆବଶ୍ୟକ, ଯଦି ମୁଁ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ହତ୍ୟା କରେ, ତେବେ ମୁଁ ପାପର ଭାଗୀ ହେବି ।

Verse 75

यावत्पोषणघातेन न वयं स्याम निन्दिताः / तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा

ଯେହେତୁ କେବଳ ପୋଷଣ ପାଇଁ ହତ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆମ୍ଭେମାନେ ନିନ୍ଦିତ ହେଉନାହୁଁ, ତେଣୁ ଏହା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ତୁମେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କର ବା ପ୍ରଶଂସା କର ।

Verse 76

साधु वासाधु वा कर्म यस्य यद्विहितं पुरा / तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन

ଯାହା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେ କର୍ମ—ସାଧୁ କି ଅସାଧୁ—ବିଧିତ ହୋଇଛି, ଆପଦରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ହେଉ ତାହାଇ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 77

निरूपय स्वभुद्ध्या त्वमात्मनो मम चान्तरम् / अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः

ତୁମେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୁମ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର; ମୁଁ ତ ମିତ୍ରାଦିଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣରେ ସର୍ବଭାବେ ରତ।

Verse 78

संत्यज्य पितरं वृद्धं विनिहत्य च मातरम् / भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः

ବୃଦ୍ଧ ପିତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏବଂ ମାତାକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତଥାପି ଧାର୍ମିକ ହୋଇ ଏଠାରେ ତପ କରିବାକୁ ଆସିଛ।

Verse 79

ये तु मूलविदस्तेषां विस्पष्टं यत्र दर्शनम् / यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्

ଯେମାନେ ମୂଳତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସେମାନଙ୍କର ଯେଉଁଠି ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ; ସେଠାରେ ବାଣୀରେ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ଅସମ୍ଭବ—ଜିହ୍ବା ନଥିବା ପରି।

Verse 80

अहं तु सम्यग्जानामि तव वृत्तमशेषतः / तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह

ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମର ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣେ; ତେଣୁ ଏହି ନିଷ୍ଫଳ ତପ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ—ବସ୍।

Verse 81

सुखमिच्छसि चेत्त्यक्त्वा कायक्लेशकरं तपः / याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः

ଯଦି ତୁମେ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଦେହକ୍ଲେଶକର ତପ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ରାମ, ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଅ—ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ତୁମକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।