Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 42
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
आयुष्मताधुनैवास्मादपसर्त्तव्यमाश्रमात् / स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः
Transliteration
āyuṣmatādhunaivāsmādapasarttavyamāśramāt / svasaṃśrayaṃ parityajya kvāhaṃ yāsye bubhukṣitaḥ
Translation
ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ! ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଏବେଇ ମୋତେ ସରିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି, ଭୁଖା ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?
Word by Word
आयुष्मताby you, O long-lived one
आयुष्मता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआयुष्मत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; संबोधनार्थे ‘त्वया’ (by you)
अधुनाnow
अधुना:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
अस्मात्from here/from this
अस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootइदम्/अस्मद्-प्रत्ययान्त ‘अस्मद्’ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; ‘from this (place/person)’
अपसर्तव्यम्must depart
अपसर्तव्यम्:
Vidhi (विधि/आज्ञा)
TypeAdjective
Rootअप-√सृ (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
Formतव्यत्-कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्तरि-भावे ‘must depart’
आश्रमात्from the hermitage
आश्रमात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
स्वसंश्रयम्one’s own shelter/refuge
स्वसंश्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ‘स्वस्य संश्रयः’ (one’s own refuge/support)
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-√त्यज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having abandoned)
क्वwhere?
क्व:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb of place)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
यास्येshall go
यास्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद
बुभुक्षितःhungry
बुभुक्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√भुज् (धातु) + सन् (desiderative) → बुभुक्ष् + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अवस्था-वाचक