Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 58
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना / घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
Transliteration
kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā / ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ
Translation
ହେ ମୂଢ! ଏହି ତପରେ ତୁ କାହିଁକି କ୍ଲେଶ ପାଉଛୁ? ମିଥ୍ୟା ପଥରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକରେ ଶଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Word by Word
कुतःwhy?/from where?
कुतः:
Hetu-prashna (हेतु-प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्लिश्यसेare afflicted/struggle
क्लिश्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्लिश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद
मूढO fool/deluded one
मूढ:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootमूढ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुह्)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
तेनby that/thereby
तेन:
Karana (करण/Instrument; anaphoric)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; refers to that (austerity/means)
तेto you/for you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; here dative sense with ‘अधुना’ context: ‘for you/unto you’
अधुनाnow
अधुना:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (adverb of certainty)
मिथ्याप्रवृत्तस्यof one engaged in false ways
मिथ्याप्रवृत्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमिथ्या + प्रवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृत् with प्र)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; कर्मधारय: ‘मिथ्या (false) + प्रवृत्त (engaged)’ = ‘one engaged in false conduct’
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तुष्यतिis pleased
तुष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
शङ्करःŚaṅkara (Śiva)
शङ्करः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन