Sukta 73
Rishi: Traditionally Atharvanic/Angiras line (hymn-level attribution varies by Anukramaṇī; requires consultation of AVŚ 7.73 anukramaṇī).
Devata: Savitar; Dawn (Uṣas); implicitly the Cow/Milk as efficacious agent.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (needs metrical verification against pada lengths).
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ ହ୍ୟମ୍ନ, ଯାହା ଦୁଧ ଓ ଗାଈକୁ ‘ଭଗ’ (ଶୁଭ ଅଂଶ/ସୁଭାଗ୍ୟ)ର ବାହକ ଭାବେ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଗୃହସମୃଦ୍ଧିକୁ ସବିତାଙ୍କ ନିୟମିତ କୋସ୍ମିକ ଗତି ଓ ଉଷାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମୟ ଅଗ୍ରସରଣ ସହ ଯୋଡ଼େ। ଗର୍ମ ଦୁଧ (ଘର୍ମ) ଓ ସୁସଂରକ୍ଷିତ ଚରାଗାହର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ପ୍ରଚୁର ଦୁଧ-ଫଳନ, ସୁସ୍ଥ ଗୋଧନ, ଏବଂ ଫଳିଥିବା ଘରର ଶୁଭ ‘ସିଦ୍ଧି-ଚିହ୍ନ’ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଦୈନିକ ଗୋପାଳନ ଓ ଅର୍ପଣ-ଆଚାରକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଲା ‘ସ୍ୱର୍ଗର ଭଣ୍ଡାର’ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରିବାରେ ଏହାର ଶକ୍ତି ଅଛି—ଯାହାରେ ପୋଷଣ ଏକାଧାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
घर्मः। समि॑द्धो अ॒ग्निर्वृ॑षणा र॒थी दि॒वस्त॒प्तो घ॒र्मो दु॑ह्यते वामि॒षे मधु॑ । व॒यं हि वां॑ पुरु॒दमा॑सो अश्विना॒ हवा॑महे सध॒मादे॑षु का॒रवः॑
ଘର୍ମ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଛି; ହେ ଦୁଇ ବୃଷଣ (ଅଶ୍ୱିନୌ), ରଥାରୂଢ—ଦିବରୁ ତପ୍ତ ଘର୍ମ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋହାଯାଉଛି, ପୋଷଣ ପାଇଁ—ମଧୁ ପରି ମିଠା। କାରଣ ଆମେ, ବହୁ-ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗାୟକ-କାରବ, ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ସଧମାଦ (ସାମୂହିକ ଭୋଜନ-ଯଜ୍ଞ)ରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ।
Mantra 2
समि॑द्धो अ॒ग्निर॑श्विना त॒प्तो वां॑ घ॒र्म आ ग॑तम्। दु॒ह्यन्ते॑ नू॒नं वृ॑षणे॒ह धे॒नवो॒ दस्रा॒ मद॑न्ति वे॒धसः॑
ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଛି; ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ଏଠାକୁ ଆସ: ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘର୍ମ ତପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏବେ, ହେ ଦୁଇ ବୃଷଣ, ଏଠାରେ ଧେନୁମାନେ ଦୋହାଯାଉଛନ୍ତି; ହେ ଦସ୍ରା (ଅଦ୍ଭୁତକର୍ତ୍ତା), ବେଧସ (ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ) ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 3
स्वाहा॑कृतः॒ शुचि॑र्दे॒वेषु॑ य॒ज्ञो यो अ॒श्विनो॑श्चम॒सो दे॑व॒पानः॑ । तमु॒ विश्वे॑ अ॒मृता॑सो जुषा॒णा ग॑न्ध॒र्वस्य॒ प्रत्या॒स्ना रि॑हन्ति
ସ୍ୱାହା ସହ ଅର୍ପିତ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଚି ଏହି ଯଜ୍ଞ—ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ ଏହି ଚମସ (ପାତ୍ର), ଦେବପାନ (ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ) ଅଟେ। ତାହାକୁ ସମସ୍ତ ଅମୃତ (ଅମର) ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ପରି, ତାହାର ଓଠର କିନାରାକୁ ନାକି ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି।
Mantra 4
यदु॒स्रिया॒स्वाहु॑तं घृ॒तं पयो॒ऽयं स वा॑मश्विना भा॒ग आ ग॑तम्। माध्वी॑ धर्तारा विदथस्य सत्पती त॒प्तं घ॒र्मं पि॑बतं रोच॒ने दि॒वः
ଗୋଜନ୍ୟ ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଯାହା ସ୍ୱାହା ସହ ହୁତ ହୁଏ—ସେହି ତୁମ ଭାଗ, ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ; ଏଠାକୁ ଆସ। ହେ ମାଧ୍ୱୀ (ମଧୁର) ଧର୍ତ୍ତାମାନେ, ବିଧଥ (ଯଜ୍ଞସଭା)ର ସତ୍ପତିମାନେ, ଦିବ୍ୟର ରୋଚନ ଲୋକରେ ତପ୍ତ ଘର୍ମକୁ ପାନ କର।
Mantra 5
त॒प्तो वां॑ घ॒र्मो न॑क्षतु॒ स्वहो॑ता॒ प्र वा॑मध्व॒र्युश्च॑रतु॒ पय॑स्वान्। मधो॑र्दु॒ग्धस्या॑श्विना त॒नाया॑ वी॒तं पा॒तं पय॑स उ॒स्रिया॑याः
ତପ୍ତ ଘର୍ମ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ—ସୁହୋତା (ସୁବିଧିରେ ହୁତ) ହୋଇ। ତୁମ ପାଇଁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଦୁଧସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ୁ। ହେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ, ମଧୁର, ଦୋହାଯାଇଥିବା—ସନ୍ତାନାର୍ଥ—ଗୋଜନ୍ୟ ଦୁଧ: ତାହାକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କର, ପାନ କର।
Mantra 6
उप॑ द्रव॒ पय॑सा गोधुगो॒षमा घ॒र्मे सि॑ञ्च॒ पय॑ उ॒स्रिया॑याः । वि नाक॑मख्यत् सवि॒ता वरे॑ण्योऽनुप्र॒याण॑मुषसो॒ वि रा॑जति
କ୍ଷୀର ସହ ଏଠାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସ, ଗୋ-ଦୋହନର ନାଦ ଦିଗକୁ; ତାପିତ ହୋମରେ ଉଦାର ଗାଈର କ୍ଷୀର ସିଞ୍ଚନ କର। ବରେଣ୍ୟ ସବିତା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗୁମ୍ବଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି; ଉଷାର ଅନୁପ୍ରୟାଣ—ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ପଥ—ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Mantra 7
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏହି ସୁଦୁଘା (ଭଲ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା) ଧେନୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ସୁହସ୍ତ ଗୋଧୁଗୁ (ଗାଈ ଦୋହୁଥିବା) ତାକୁ ଦୋହେ। ସବିତା (ସବିତୃ) ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେରଣାକୁ ପ୍ରେରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଅଭିଦ୍ଧ (ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ) ଘର୍ମ—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏହାକୁ ଘୋଷଣା କରେ।
Mantra 8
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒ न्याग॑न्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय
ହିଙ୍କାର କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁପତ୍ନୀ (ଧନର ଅଧିପତ୍ନୀ), ମନରେ ବଛାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ତାହା ପାଖକୁ ନିମ୍ନକୁ ଗଲା। ଏହି ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅହିଂସ୍ୟ/ଅବଧ୍ୟ) ଗାଈ ଅଶ୍ୱିନ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୟଃ (ଦୁଧ) ଦୋହେ; ମହାନ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।
Mantra 9
जुष्टो॒ दमू॑ना॒ अति॑थिर्दुरो॒ण इ॒मं नो॑ य॒ज्ञमुप॑ याहि वि॒द्वान्। विश्वा॑ अग्ने अभि॒युजो॑ वि॒हत्य॑ शत्रूय॒तामा भ॑रा॒ भोज॑नानि
ହେ ଦମୂନା (ଗୃହବାସୀ) ଅତିଥି, ଦୁରୋଣ (ଗୃହ) ମଧ୍ୟରେ ନିବାସ କରୁଥିବା, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ—ତୁମେ ବିଦ୍ୱାନ—ଆମ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଖକୁ ଆସ। ହେ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଅଭିୟୁଜ (ଆକ୍ରମଣକାରୀ)ଙ୍କୁ ବିହତ୍ୟ (ନିହତ/ପରାଜିତ) କରି, ଶତ୍ରୁଭାବ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଭୋଜନ ଓ ଭୋଗ (ଆହାର-ଆନନ୍ଦ) ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ।
Mantra 10
अग्ने॒ शर्ध॑ मह॒ते सौभ॑गाय॒ तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु । सं जा॑स्प॒त्यं सु॒यम॒मा कृ॑णुष्व शत्रूय॒ताम॒भि ति॑ष्ठा॒ महां॑सि
ହେ ଅଗ୍ନି, ମହା ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ୟୁମ୍ନ (ତେଜ) ଆମର ହେଉ। ସୁୟମ ଗୃହପତ୍ୟ (ଗୃହାଧିପତ୍ୟ)କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ସ୍ଥାପନ କର; ଶତ୍ରୁଭାବୀମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମହାଶକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୁହ।
Mantra 11
सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती
ସୁୟବସ (ଭଲ ଚରା) ଠାରୁ, ହେ ଭଗବତୀ, ତୁମେ ଆହୁରି ଅଧିକ ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଣୁଥିବା ହେଉ; ତାପରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟବାନ ହେବୁ। ହେ ଅଘ୍ନ୍ୟେ (ଅବଧ୍ୟ ଗାଈ), ସର୍ବଦା ତୁମେ ତୃଣ ଖାଅ; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଅ, ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବାବେଳେ।
Frequently Asked Questions
For paustika aims: increasing milk supply, protecting and strengthening cattle, and drawing bhaga (good fortune) into the household through a dawn-aligned recitation and offering-practice.
Savitar represents right timing and successful forward movement, while Dawn marks renewal and visible auspiciousness. The hymn ties milk’s abundance to that cosmic order—so daily milking becomes ritually ‘well-led’ and prosperous.
Not necessarily. The hymn can be applied in a household way during milking and blessing the cow’s pasture and water; the gharma/heated-offering imagery represents intensifying and consecrating nourishment, but the core intent is cattle and milk prosperity.
Ask anything about Sukta 73 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
