Atharva Veda Anuvaka 3
Kanda 510 Suktas139 Mantras

Anuvaka 3

ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି ଅଥର୍ବଣୀୟ ରକ୍ଷା ଓ ଦେହଧାରୀ ଜୀବନର ପୁନଃସ୍ଥାପନ—ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ତାଡ଼ି ଘର, ଗର୍ଭଧାରଣ, ପ୍ରାଣବଳ ଓ ବିଜୟକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଉପବିଷୟଗୁଡ଼ିକ: ଧ୍ୱନି/ଆଚାର-ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ଯୁଦ୍ଧ-ଢୋଳ) ଦ୍ୱାରା ଅଭିଚାରୀ ସଂଘର୍ଷ; ତକ୍ମାନ, କୃମି, ପିଶାଚ ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗକାରକଙ୍କୁ ଭଗାଇବା ପାଇଁ ଭୈଷଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର; ପ୍ରାଣ/ଅସୁକୁ ବାନ୍ଧି ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବା ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ରିୟା; ନବଶାଳା, ଅଗ୍ନି ଆଦି ସହ ଗୃହ୍ୟ ଅଭିଷେକ ଓ ଗୃହରକ୍ଷା; ଯଜ୍ଞ/ସଂସ୍କାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ଆବରଣ’ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।

Kinds of charm

Bhaishajya (healing): 5Paushtika (prosperity): 3Abhicharika (against foes): 1Shantika (pacifying): 1

Suktas in Anuvaka 3

Sukta 21

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୧ ଏକ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଅଭିଚାର ଶୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ-ଢୋଳ (ଦୁନ୍ଦୁଭି) କୁ ଜୀବନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ତାହାର ଗର୍ଜନକୁ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିରେ ଭରି ଶତ୍ରୁସେନାରେ ଭୟ, ମନୋବିଭେଦ ଓ ପଳାୟନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ। ଶୁକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ (ଭୟ/ତ୍ରାସ), ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ମିତ୍ର ଦେବଗଣଙ୍କ ‘ଗଣ’କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିଜୟ ଓ ରଣଭୂମିର ଅଧିପତ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (martial abhicaric cluster; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition) | Devata: Dundubhi (personified drum) as operative agent; secondarily Bhaya/Trāsa as effected powers | 12 Mantras

Sukta 22

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୨ ଏକ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ ନିଷ୍କାସନ-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଟକ୍ମାନ୍ (ଜ୍ୱର) କୁ ସଚେତନ, ଚଳନଶୀଳ ରୋଗ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ରୋଗୀଠାରୁ “ତଳକୁ ଓ ଦୂରକୁ” ଚାଲିଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଏ। ଏହା ଜ୍ୱରର ତୀବ୍ର ରୂପ (କଠୋର, ରକ୍ତିମ) କୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ପୁନରାଗମନ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅଧିକାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶପଥ-ଆହ୍ୱାନ ବ୍ୟବହାର କରେ; ବିଶେଷତଃ ଟକ୍ମାନ୍ କୁ କାଶ ଓ କଫଜନିତ ଜଟିଳତା ସହ ମିଳିବାକୁ ନିଷେଧ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ରୋଗ-କାରକକୁ ନାମକରଣ କରିବା, ତାହାର ଗତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା, ଏବଂ ନିଷ୍କାସନକୁ ମୁଦ୍ରାବଦ୍ଧ କରି ତାହାକୁ ପୁନଃ ଫେରିବାରୁ ରୋକିବାରେ ଅଛି।

Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Atharvan/Angiras line for takman hymns) | Devata: Takmán (Fever personified) | 14 Mantras

Sukta 23

AV 5.23 ଏକ କ୍ରିମି-ଘ୍ନ (କୀଟ/ପରଜୀବୀ-ଜନିତ ରୋଗ ନାଶକ) ଭୈଷଜ୍ୟ ସୂକ୍ତ; ଏହା ରୋଗୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାମୟ “ବୁଣାଣି/ଜାଲ” ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ରଖି, ପରେ କ୍ରିମିକୁ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୁଚିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ—ଶରୀର ଭିତରେ, ଚାରିପାଖରେ, ଏବଂ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ—ବଳପୂର୍ବକ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରି ସମୂଳେ ନିହତ କରେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆକ୍ରମଣକୁ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଧରିବା (ରୂପ ଓ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ କରିବା) ଏବଂ ବାଣୀକୁ ଚାପିଦେବା/ଚୁର୍ଣ୍ଣକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବା; ଏଠାରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରୋଗକୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପାଳକ ଏବଂ ନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।

Rishi: Atharvanic tradition (Krimi hymns; specific ṛṣi per anukramaṇī) | Devata: Dyāvā-Pṛthivī, Sarasvatī, Indra, Agni (as protectors and destroyers of krimi) | 13 Mantras

Sukta 24

AV 5.24 ଏକ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଅଧିପତି-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଲିତାନୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୀକ୍ଷା/ଅଭିଷେକ-କ୍ରିୟାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରକୁ—ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞକର୍ମ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଆଶୀର୍ବାଦ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଔପଚାରିକ ଆହ୍ୱାନ—“ଆବୃତ” କରିବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ‘ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି’ ଓ ‘ମରୁତମାନଙ୍କର ପିତା, ଗୋପତି’ ପରି ଶାସନ-ଉପାଧି (ଅଧିପତି) ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନାମକରଣ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଉପରେ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ନିରୀକ୍ଷଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ଥିର ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this section) | Devata: A protective overlord figure designated by epithets (Father of the Maruts; Lord of cattle) | 17 Mantras

Sukta 25

AV 5.25 ଏକ ଅଥର୍ବଣୀୟ ପ୍ରସୂତି-ରକ୍ଷାମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଗର୍ଭାଧାନ ଓ ଗର୍ଭ “ସ୍ଥାପନ” (ଗର୍ଭ-ଧାରଣ) କୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ଭ୍ରୂଣକୁ ରୋପଣ, ସ୍ଥିର ଓ ପୋଷିତ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ-ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍କ କରନ୍ତୁ। ଭ୍ରୂଣ-ସ୍ଥାପକ/ସୃଷ୍ଟା ଧାତୃଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି, ଏହା ଉର୍ବରତା-ଆହ୍ୱାନ (ସିନୀବାଳୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ) ସହ ରକ୍ଷାତ୍ମକ “ଖୋଲିବା/ବସାଇବା” ଭାଷାକୁ ଯୋଡ଼ି ଅକ୍ଷତ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ସଫଳ ପ୍ରସବ ନିଶ୍ଚିତ କରେ; ଦଶମ ମାସରେ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ଜନ୍ମର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (hymn-family for fetal formation; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Dhātṛ (embryo-establisher/creator) | 13 Mantras

Sukta 26

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ନବନିର୍ମିତ ଗୃହ (ନବଶାଳା) ପାଇଁ ଗୃହ୍ୟ-ଶୈଳୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା/ଅଭିଷେକ କ୍ରିୟା। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୃହର ପ୍ରଥମ ରକ୍ଷକ ଓ ଆହୁତି-ବାହକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ଶୁଭ ଋତୁକ୍ରମ ଗଢ଼ି ତୋଳେ। ‘ଯୁଜ୍’ (ଯୋଗ/ଯୋକ୍ତି) ଭାବରେ ଯଜୁସ୍-ମନ୍ତ୍ର, ସମିଧା, ସ୍ୱାହା ଓ ସହଚର ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଯୋଡ଼ି ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଗୃହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସ୍ଥାନକୁ ସମୃଦ୍ଧି-ବାହକ ଗୃହରେ ପରିଣତ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent) | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 27

AV 5.27 ହୋମକେନ୍ଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଅଧ୍ୱରକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ—ବହ୍ନି (ବାହକ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ” ଆହ୍ୱାନ କରି, ଠିକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ଆହୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞୀୟ ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରାଏ। ଏହା ଯଜ୍ଞ-ସ୍ଥଳକୁ ଶାନ୍ତିରେ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ପୌଷ୍ଟିକ ଫଳ ବଢ଼ାଏ—ହବିଷ୍ ମଧୁର ହୋଇ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିରାପଦରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି; ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନିତ କରୁଥିବା ବାଧାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

Rishi: Traditionally Angiras/Atharvanic attribution for Agni-yajña material. | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 28

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୮ ଏକ ଆୟୁଷ୍ୟ (ଦୀର୍ଘାୟୁ) ଚିକିତ୍ସା-ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ମାପି, ପୁନଃ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଇ ଉପାସକ/ବ୍ୟକ୍ତିକୁ “ଶତ ଶରତ୍” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ କରାଏ। ଏହା ନବବିଧ ପ୍ରାଣ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ତପସ୍/ତେଜସ୍‌ରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଧାତୁର ତ୍ରୟୀ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାକୁ ମୁଦ୍ରିତ କରି, ଋତୁ ଓ ସଂବତ୍ସରର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରେ।

Rishi: Atharvanic healer tradition (Āyuṣya corpus) | Devata: Dīrghāyuḥ (personified Long-life) / Prāṇa as operative power | 14 Mantras

Sukta 29

AV 5.29 ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ–ଭୈଷଜ୍ୟ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ରାକ୍ଷସ-ନାଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରୋଗୀକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ମାଂସଭକ୍ଷୀ ପିଶାଚକୁ ଦୂର କରାଯାଏ। ବିଦ୍ଧ କରିବା, କାଟିବା ଓ ପ୍ରତିଘାତ କରିବାର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ମନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦହନଶୀଳ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଶଲ୍ୟ-ସଦୃଶ ଭୂତ-ନିଷ୍କାସନରେ ପରିଣତ କରେ, ଯାହା ଦେହର ସମଗ୍ରତା, ବଳ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଉପସଂହାର କରେ—ବୃଦ୍ଧି, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷୟରୋଗ (ୟକ୍ଷ୍ମା) ଠାରୁ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘଜୀବନ।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type tradition (exorcistic corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Agni (as rakṣohā) and the targeted Piśāca (as adversary) | 15 Mantras

Sukta 30

AV 5.30 ହେଉଛି ଆଥର୍ବଣୀୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ-ଚର୍ମ; ଏହା ମଣିଷର ମୃତ୍ୟୁଦିଗକୁ ସରିଯିବାକୁ ରୋକି, ପ୍ରାଣବାୟୁ (ଅସୁ) କୁ “ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି” ଧରେ ଏବଂ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଡାକି ଆଣେ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବା ପଥକୁ ଅବରୋଧ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଏ—ଆତ୍ମୀୟ-ବୃତ୍ତର ଭିତରୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିବା କ୍ଷତିକୁ ସହିତ। ଏହାର ଶକ୍ତି “ପୁନଃ-ଏକତ୍ରୀକରଣ” ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ: ପ୍ରାଣ, ମନ, ଦୃଷ୍ଟି, ବଳ ଓ ଶରୀରୀୟ ସ୍ଥିରତାକୁ ପୁନଃ ସଂଯୋଜିତ କରି ରୋଗୀକୁ ଜୀବିତମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରଖେ।

Rishi: Atharvanic tradition (longevity charms frequently ascribed to Atharvan seers in ancillary lists) | Devata: Āyus/Asu (vital breath) with implicit opposition to Mṛtyu; Pitṛs as the avoided destination | 17 Mantras

Deities of Anuvaka 3

  • AgniJātavedas / Vahni / Gṛhapati

    Protector-healer; carrier of offerings; demon-slayer

    In 4 hymns

  • TakmanTakmán (Fever, personified)

    Affliction to be expelled/destroyed

    In 1 hymn

  • Krimiworm/parasite, personified

    Affliction to be exterminated

    In 1 hymn

  • Ayush / Prana / AsuĀyuṣ / Prāṇa / Asu (vitality/life-breath complex)

    Life-sustainer to be gathered, measured, and bound fast

    In 2 hymns

  • Rakshas / PishachaRakṣas / Piśāca (hostile spirits)

    Destroyer-target; hostile agent to be driven out

    In 1 hymn

  • Dundubhiwar-drum, sacralized

    Terror-inducer; enemy-disruptor

    In 1 hymn

  • Vishvedevas / protective overlord-powersViśve Devāḥ / protective overlord-powers (covering deities)

    Ritual-protectors; guardians of mantra and act

    In 1 hymn

Inside Anuvaka 3

The theme

Atharvanic protection and restoration of embodied life—securing home, pregnancy, vitality, and victory by mantra-powered expulsion of hostile forces

Threads through it

  • Abhicāra warfare through sonic/ritual technology (war-drum)
  • Bhaiṣajya expulsion of disease-agents (takmán, krimi, piśāca)
  • Āyuṣya rites to bind prāṇa/asu and prolong life
  • Gṛhya consecration and household protection (navaśālā, Agni)
  • Ritual ‘covering’ and safeguarding of the yajña/saṃskāra process
  • Obstetric protection: implantation, stabilization, and full-term birth

Who it serves

Used for fever and parasitic afflictions, spirit/demon-attack illness, life-extension and recovery from decline, safeguarding conception and pregnancy, consecrating a new house and its fire, and routing enemies in conflict.

What it heals

  • Fever (takmán), including severe/recurring formsSukta 5.22
  • Parasitic/worm affliction (krimi) causing wasting or internal distressSukta 5.23
  • Spirit-attack / piśāca-type wasting or flesh-eating afflictionSukta 5.29
  • Decline of vitality, shortened lifespan, ‘slipping toward death’Sukta 5.28, 5.30
  • Infertility risk / unstable conception; need for fetal implantation and full-term gestationSukta 5.25
  • Household vulnerability in a new dwelling; need for domestic safety and auspicious orderSukta 5.26

Frequently Asked Questions

They form a toolkit for safeguarding embodied life: expelling disease and spirits, binding back prāṇa/asu for longevity, securing pregnancy, consecrating the home-fire, and overpowering enemies through mantra-charged force.

AV 5.22 (takmán/fever), 5.23 (krimi/worms), 5.29 (piśāca affliction), and the āyuṣya life-restoring hymns 5.28 and 5.30. AV 5.25 is obstetric-protective (garbha stabilization).

Agni functions as domestic guardian and ritual carrier (5.26–5.27) and also as physician and rakṣas-slayer (5.29); his fire is the stabilizing center that protects rites, home, and the threatened body.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play