Atharva Veda Anuvaka 3
Home›Atharvaveda›Kanda 5›Anuvaka 3
Kanda 510 Suktas139 Mantras

Anuvaka 3

ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି ଅଥର୍ବଣୀୟ ରକ୍ଷା ଓ ଦେହଧାରୀ ଜୀବନର ପୁନଃସ୍ଥାପନ—ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ତାଡ଼ି ଘର, ଗର୍ଭଧାରଣ, ପ୍ରାଣବଳ ଓ ବିଜୟକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଉପବିଷୟଗୁଡ଼ିକ: ଧ୍ୱନି/ଆଚାର-ପ୍ରଯୁକ୍ତି (ଯୁଦ୍ଧ-ଢୋଳ) ଦ୍ୱାରା ଅଭିଚାରୀ ସଂଘର୍ଷ; ତକ୍ମାନ, କୃମି, ପିଶାଚ ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗକାରକଙ୍କୁ ଭଗାଇବା ପାଇଁ ଭୈଷଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର; ପ୍ରାଣ/ଅସୁକୁ ବାନ୍ଧି ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବା ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ରିୟା; ନବଶାଳା, ଅଗ୍ନି ଆଦି ସହ ଗୃହ୍ୟ ଅଭିଷେକ ଓ ଗୃହରକ୍ଷା; ଯଜ୍ଞ/ସଂସ୍କାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ଆବରଣ’ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।

Suktas in Anuvaka 3

Sukta 21

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୧ ଏକ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଅଭିଚାର ଶୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ-ଢୋଳ (ଦୁନ୍ଦୁଭି) କୁ ଜୀବନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ତାହାର ଗର୍ଜନକୁ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିରେ ଭରି ଶତ୍ରୁସେନାରେ ଭୟ, ମନୋବିଭେଦ ଓ ପଳାୟନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ। ଶୁକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ (ଭୟ/ତ୍ରାସ), ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ମିତ୍ର ଦେବଗଣଙ୍କ ‘ଗଣ’କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିଜୟ ଓ ରଣଭୂମିର ଅଧିପତ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (martial abhicaric cluster; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī tradition) | Devata: Dundubhi (personified drum) as operative agent; secondarily Bhaya/Trāsa as effected powers | 12 Mantras

Sukta 22

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୨ ଏକ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ ନିଷ୍କାସନ-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଟକ୍ମାନ୍ (ଜ୍ୱର) କୁ ସଚେତନ, ଚଳନଶୀଳ ରୋଗ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ରୋଗୀଠାରୁ “ତଳକୁ ଓ ଦୂରକୁ” ଚାଲିଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଏ। ଏହା ଜ୍ୱରର ତୀବ୍ର ରୂପ (କଠୋର, ରକ୍ତିମ) କୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ପୁନରାଗମନ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅଧିକାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶପଥ-ଆହ୍ୱାନ ବ୍ୟବହାର କରେ; ବିଶେଷତଃ ଟକ୍ମାନ୍ କୁ କାଶ ଓ କଫଜନିତ ଜଟିଳତା ସହ ମିଳିବାକୁ ନିଷେଧ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ରୋଗ-କାରକକୁ ନାମକରଣ କରିବା, ତାହାର ଗତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା, ଏବଂ ନିଷ୍କାସନକୁ ମୁଦ୍ରାବଦ୍ଧ କରି ତାହାକୁ ପୁନଃ ଫେରିବାରୁ ରୋକିବାରେ ଅଛି।

Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Atharvan/Angiras line for takman hymns; specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt) | Devata: Takmán (Fever personified) | 14 Mantras

Sukta 23

AV 5.23 ଏକ କ୍ରିମି-ଘ୍ନ (କୀଟ/ପରଜୀବୀ-ଜନିତ ରୋଗ ନାଶକ) ଭୈଷଜ୍ୟ ସୂକ୍ତ; ଏହା ରୋଗୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାମୟ “ବୁଣାଣି/ଜାଲ” ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ରଖି, ପରେ କ୍ରିମିକୁ ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୁଚିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ—ଶରୀର ଭିତରେ, ଚାରିପାଖରେ, ଏବଂ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ—ବଳପୂର୍ବକ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରି ସମୂଳେ ନିହତ କରେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆକ୍ରମଣକୁ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଧରିବା (ରୂପ ଓ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ କରିବା) ଏବଂ ବାଣୀକୁ ଚାପିଦେବା/ଚୁର୍ଣ୍ଣକାରୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବା; ଏଠାରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ରୋଗକୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପାଳକ ଏବଂ ନାଶକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।

Rishi: Atharvanic tradition (Krimi hymns; specific ṛṣi per anukramaṇī) | Devata: Dyāvā-Pṛthivī, Sarasvatī, Indra, Agni (as protectors and destroyers of krimi) | 13 Mantras

Sukta 24

AV 5.24 ଏକ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଅଧିପତି-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଲିତାନୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୀକ୍ଷା/ଅଭିଷେକ-କ୍ରିୟାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରକୁ—ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞକର୍ମ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଆଶୀର୍ବାଦ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଔପଚାରିକ ଆହ୍ୱାନ—“ଆବୃତ” କରିବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ‘ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି’ ଓ ‘ମରୁତମାନଙ୍କର ପିତା, ଗୋପତି’ ପରି ଶାସନ-ଉପାଧି (ଅଧିପତି) ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନାମକରଣ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଉପରେ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ନିରୀକ୍ଷଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ଥିର ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī for this section) | Devata: A protective overlord figure designated by epithets (Father of the Maruts; Lord of cattle) | 17 Mantras

Sukta 25

AV 5.25 ଏକ ଅଥର୍ବଣୀୟ ପ୍ରସୂତି-ରକ୍ଷାମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଗର୍ଭାଧାନ ଓ ଗର୍ଭ “ସ୍ଥାପନ” (ଗର୍ଭ-ଧାରଣ) କୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ଭ୍ରୂଣକୁ ରୋପଣ, ସ୍ଥିର ଓ ପୋଷିତ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ-ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍କ କରନ୍ତୁ। ଭ୍ରୂଣ-ସ୍ଥାପକ/ସୃଷ୍ଟା ଧାତୃଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି, ଏହା ଉର୍ବରତା-ଆହ୍ୱାନ (ସିନୀବାଳୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ) ସହ ରକ୍ଷାତ୍ମକ “ଖୋଲିବା/ବସାଇବା” ଭାଷାକୁ ଯୋଡ଼ି ଅକ୍ଷତ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଓ ସଫଳ ପ୍ରସବ ନିଶ୍ଚିତ କରେ; ଦଶମ ମାସରେ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ଜନ୍ମର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (hymn-family for fetal formation; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Dhātṛ (embryo-establisher/creator) | 13 Mantras

Sukta 26

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ନବନିର୍ମିତ ଗୃହ (ନବଶାଳା) ପାଇଁ ଗୃହ୍ୟ-ଶୈଳୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା/ଅଭିଷେକ କ୍ରିୟା। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୃହର ପ୍ରଥମ ରକ୍ଷକ ଓ ଆହୁତି-ବାହକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ଶୁଭ ଋତୁକ୍ରମ ଗଢ଼ି ତୋଳେ। ‘ଯୁଜ୍’ (ଯୋଗ/ଯୋକ୍ତି) ଭାବରେ ଯଜୁସ୍-ମନ୍ତ୍ର, ସମିଧା, ସ୍ୱାହା ଓ ସହଚର ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଯୋଡ଼ି ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଗୃହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସ୍ଥାନକୁ ସମୃଦ୍ଧି-ବାହକ ଗୃହରେ ପରିଣତ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent) | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 27

AV 5.27 ହୋମକେନ୍ଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଅଧ୍ୱରକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ—ବହ୍ନି (ବାହକ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ” ଆହ୍ୱାନ କରି, ଠିକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପିତ ଆହୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞୀୟ ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରାଏ। ଏହା ଯଜ୍ଞ-ସ୍ଥଳକୁ ଶାନ୍ତିରେ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ପୌଷ୍ଟିକ ଫଳ ବଢ଼ାଏ—ହବିଷ୍ ମଧୁର ହୋଇ, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିରାପଦରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି; ଯଜ୍ଞକୁ ବିଘ୍ନିତ କରୁଥିବା ବାଧାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

Rishi: Traditionally Angiras/Atharvanic attribution for Agni-yajña material (exact r̥ṣi for AV 5.27 requires recension-specific anukramaṇī confirmation). | Devata: Agni | 12 Mantras

Sukta 28

ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୮ ଏକ ଆୟୁଷ୍ୟ (ଦୀର୍ଘାୟୁ) ଚିକିତ୍ସା-ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ମାପି, ପୁନଃ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଇ ଉପାସକ/ବ୍ୟକ୍ତିକୁ “ଶତ ଶରତ୍” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ କରାଏ। ଏହା ନବବିଧ ପ୍ରାଣ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ତପସ୍/ତେଜସ୍‌ରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଧାତୁର ତ୍ରୟୀ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାକୁ ମୁଦ୍ରିତ କରି, ଋତୁ ଓ ସଂବତ୍ସରର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରେ।

Rishi: Atharvanic healer tradition (Āyuṣya corpus) | Devata: Dīrghāyuḥ (personified Long-life) / Prāṇa as operative power | 14 Mantras

Sukta 29

AV 5.29 ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷୋଘ୍ନ–ଭୈଷଜ୍ୟ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ରାକ୍ଷସ-ନାଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରୋଗୀକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ମାଂସଭକ୍ଷୀ ପିଶାଚକୁ ଦୂର କରାଯାଏ। ବିଦ୍ଧ କରିବା, କାଟିବା ଓ ପ୍ରତିଘାତ କରିବାର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ମନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦହନଶୀଳ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଶଲ୍ୟ-ସଦୃଶ ଭୂତ-ନିଷ୍କାସନରେ ପରିଣତ କରେ, ଯାହା ଦେହର ସମଗ୍ରତା, ବଳ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଉପସଂହାର କରେ—ବୃଦ୍ଧି, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷୟରୋଗ (ୟକ୍ଷ୍ମା) ଠାରୁ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘଜୀବନ।

Rishi: Atharvanic/Angiras-type tradition (exorcistic corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī) | Devata: Agni (as rakṣohā) and the targeted Piśāca (as adversary) | 15 Mantras

Sukta 30

AV 5.30 ହେଉଛି ଆଥର୍ବଣୀୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ-ଚର୍ମ; ଏହା ମଣିଷର ମୃତ୍ୟୁଦିଗକୁ ସରିଯିବାକୁ ରୋକି, ପ୍ରାଣବାୟୁ (ଅସୁ) କୁ “ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି” ଧରେ ଏବଂ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଡାକି ଆଣେ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବା ପଥକୁ ଅବରୋଧ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଏ—ଆତ୍ମୀୟ-ବୃତ୍ତର ଭିତରୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିବା କ୍ଷତିକୁ ସହିତ। ଏହାର ଶକ୍ତି “ପୁନଃ-ଏକତ୍ରୀକରଣ” ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ: ପ୍ରାଣ, ମନ, ଦୃଷ୍ଟି, ବଳ ଓ ଶରୀରୀୟ ସ୍ଥିରତାକୁ ପୁନଃ ସଂଯୋଜିତ କରି ରୋଗୀକୁ ଜୀବିତମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରଖେ।

Rishi: Atharvanic tradition (longevity charms frequently ascribed to Atharvan seers in ancillary lists) | Devata: Āyus/Asu (vital breath) with implicit opposition to Mṛtyu; Pitṛs as the avoided destination | 17 Mantras

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

App StoreGoogle Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
App StoreGoogle Play