Sukta 30
Rishi: Atharvanic tradition (longevity charms frequently ascribed to Atharvan seers in ancillary lists)
Devata: Āyus/Asu (vital breath) with implicit opposition to Mṛtyu; Pitṛs as the avoided destination
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence (prose-like opening with metrical continuation)
AV 5.30 ହେଉଛି ଆଥର୍ବଣୀୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ-ଚର୍ମ; ଏହା ମଣିଷର ମୃତ୍ୟୁଦିଗକୁ ସରିଯିବାକୁ ରୋକି, ପ୍ରାଣବାୟୁ (ଅସୁ) କୁ “ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି” ଧରେ ଏବଂ ଛିଟିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଡାକି ଆଣେ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବା ପଥକୁ ଅବରୋଧ କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଏ—ଆତ୍ମୀୟ-ବୃତ୍ତର ଭିତରୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିବା କ୍ଷତିକୁ ସହିତ। ଏହାର ଶକ୍ତି “ପୁନଃ-ଏକତ୍ରୀକରଣ” ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ: ପ୍ରାଣ, ମନ, ଦୃଷ୍ଟି, ବଳ ଓ ଶରୀରୀୟ ସ୍ଥିରତାକୁ ପୁନଃ ସଂଯୋଜିତ କରି ରୋଗୀକୁ ଜୀବିତମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରଖେ।
Mantras
Mantra 1
दीघायुष्यम्। आ॒वत॑स्त आ॒वतः॑ परा॒वत॑स्त आ॒वतः॑ । इ॒हैव भ॑व॒ मा नु गा॒ मा पूर्वा॒ननु॑ गाः पि॒तॄनसुं॑ बध्नामि ते दृ॒ढम्
ଦୀର୍ଘାୟୁଷ୍ୟ ପାଇଁ। ତୋ ପାଇଁ ନିକଟରୁ—ନିକଟରୁ; ତୋ ପାଇଁ ଦୂରରୁ—ନିକଟରୁ। ଏଠିଏ ନିଶ୍ଚୟ ରୁହ; ଦୂରକୁ ଯାଅନି, ପୂର୍ବଜ ପିତୃମାନଙ୍କ ପଛେ ଯାଅନି। ତୋର ଶ୍ୱାସ, ତୋର ପ୍ରାଣ—ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖୁଛି।
Mantra 2
यत् त्वा॑भिचे॒रुः पुरु॑षः॒ स्वो यदर॑णो॒ जनः॑ । उ॒न्मो॒च॒न॒प्र॒मो॒च॒ने उ॒भे वा॒चा व॑दामि ते
ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ତୋ ବିରୋଧରେ ଅଭିଚାର କରିଥାଏ—ସେ ନିଜ ଲୋକ ହେଉ କି ପରଜନ—ଉନ୍ମୋଚନ ଓ ପ୍ରମୋଚନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୋତେ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଧ ମନ୍ତ୍ର କହୁଛି।
Mantra 3
यद् दु॒द्रोहि॑थ शेपि॒षे स्त्रि॒यै पुं॒से अचि॑त्त्या । उ॒न्मो॒च॒न॒प्र॒मो॒च॒ने उ॒भे वा॒चा व॑दामि ते
ଯଦି ତୁମେ ଅଙ୍ଗ-ବିଷୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପରାଧ କରିଥାଅ—ସ୍ତ୍ରୀ ବିରୋଧରେ କି ପୁରୁଷ ବିରୋଧରେ—ଅଚେତନତାରୁ: ଉନ୍ମୋଚନ ଓ ପ୍ରମୋଚନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୋତେ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଧ ମନ୍ତ୍ର କହୁଛି।
Mantra 4
यदेन॑सो मा॒तृकृ॑ता॒च्छेषे॑ पि॒तृकृ॑ताच्च॒ यत्। उ॒न्मो॒च॒न॒प्र॒मो॒च॒ने उ॒भे वा॒चा व॑दामि ते
ମାତା କୃତ ଅପରାଧରୁ ଯେ ଦୋଷ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ଏବଂ ପିତା କୃତ ଅପରାଧରୁ ଯେ—ଉନ୍ମୋଚନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମୋଚନ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଭାବର ବାଣୀରେ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି।
Mantra 5
यत् ते मा॒ता यत् ते पि॒ता जा॒मिर्भ्राता॑ च॒ सर्ज॑तः । प्र॒त्यक् से॑वस्व भेष॒जं ज॒रद॑ष्टिं कृणोमि त्वा
ତୋର ମାତା, ତୋର ପିତା, ଜାମି (ସଗା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ଓ ଭାଇ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ପଠାଇଛନ୍ତି—ତାହାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇ ଦେ। ଭେଷଜ (ଔଷଧି)କୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ମୁଁ ତୋତେ ଜରଦଷ୍ଟି—ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ—କରୁଛି।
Mantra 6
इ॒हैधि॑ पुरुष॒ सर्वे॑ण॒ मन॑सा स॒ह। दू॒तौ य॒मस्य॒ मानु॑ गा॒ अधि॑ जीवपु॒रा इ॑हि
ହେ ପୁରୁଷ, ସମଗ୍ର ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଏଠି ରୁହ। ଯମଙ୍କ ଦୁଇ ଦୂତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନି; ଜୀବିତମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗ/ଆଶ୍ରୟର ଉପରେ ଉଠି ଏଠି ଆସ।
Mantra 7
अनु॑हूतः॒ पुन॒रेहि॑ वि॒द्वानु॒दय॑नं प॒थः । आ॒रोह॑णमा॒क्रम॑णं॒ जीव॑तोजीव॒तोऽय॑नम्
ଆହ୍ୱାନ ପାଇ ପରେ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ପୁଣି ଫେରିଆ—ଉଦୟର ପଥରେ। ଆରୋହଣ, ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ—ଏହା ଜୀବିତରୁ ଜୀବିତକୁ ଯିବାର ଗତିପଥ।
Mantra 8
0 मा बि॑भे॒र्न म॑रिष्यसि ज॒रद॑ष्टिं कृणोमि त्वा । निर॑वोचम॒हं यक्ष्म॒मङ्गे॑भ्यो अङ्गज्व॒रं तव॑
ଭୟ କରନି; ତୁମେ ମରିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଜରାର ଦଣ୍ଡଧାରୀ କରୁଛି (ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛି)। ମୁଁ ତୁମ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରୁ ଯକ୍ଷ୍ମାକୁ, ଏବଂ ତୁମ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଜ୍ୱରକୁ ବାହାର କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଦେଲି।
Mantra 9
अ॒ङ्ग॒भे॒दो अ॑ङ्गज्व॒रो यश्च॑ ते हृदयाम॒यः । यक्ष्मः॑ श्ये॒न इ॑व॒ प्राप॑प्तद् वा॒चा सा॒ढः प॑रस्त॒राम्
ଅଙ୍ଗଭେଦ—ଅଙ୍ଗକୁ ଚିରିଦେବା ପୀଡା, ଅଙ୍ଗଜ୍ୱର, ଏବଂ ତୋର ଯେ କୌଣସି ହୃଦୟରୋଗ ଅଛି—ଯକ୍ଷ୍ମା ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ପରି ତୋପରେ ଝପଟିପଡ଼ିଛି। ଆମ ବାଣୀରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଆହୁରି ଦୂରକୁ ହଂକାରି ଯାଉ।
Mantra 10
ऋषी॑ बोधप्रतीबो॒धाव॑स्व॒प्नो यश्च॒ जागृ॑विः । तौ ते॑ प्रा॒णस्य॑ गो॒प्तारौ॒ दिवा॒ नक्तं॑ च जागृताम्
ଦୁଇ ଋଷି—ବୋଧ ଓ ପ୍ରତିବୋଧ; ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ ଜାଗୃତ ପହରା—ଏମାନେ ତୋର ପ୍ରାଣର ଗୋପ୍ତା ହୋଇ, ଦିନେ ଓ ରାତିରେ ତୋତେ ଜାଗି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 11
अ॒यम॒ग्निरु॑प॒सद्य॑ इ॒ह सूर्य॒ उदे॑तु ते । उ॒देहि॑ मृ॒त्योर्ग॑म्भी॒रात् कृ॒ष्णाच्चि॒त् तम॑स॒स्परि॑
ଏଠାରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ଅଛି—ଉପାସ୍ୟ, ସମୀପେ ବସି ଆରାଧ୍ୟ; ତୋ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଉ। ମୃତ୍ୟୁର ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତରୁ—ହଁ, କଳା ଅନ୍ଧକାରରୁ ମଧ୍ୟ—ଚାରିପାଖର ତମସରୁ ବାହାରି ଉଠ।
Mantra 12
नमो॑ य॒माय॒ नमो॑ अस्तु मृ॒त्यवे॒ नमः॑ पि॒तृभ्य॑ उ॒त ये नय॑न्ति । उ॒त्पार॑णस्य॒ यो वेद॒ तम॒ग्निं पु॒रो द॑धे॒ऽस्मा अ॑रिष्टता॑तये
ଯମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୃତ୍ୟୁକୁ ନମସ୍କାର ହେଉ; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ଯେମାନେ (ଜୀବକୁ) ନେଇଯାଆନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଯେ ‘ଉତ୍ପାରଣ’—ରକ୍ଷାକର ପାରାପାର—ଜାଣେ, ସେ ଏହି ପୁରୁଷର ଅରିଷ୍ଟତାତୟେ (ଅକ୍ଷତ-ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ) ଅଗ୍ନିକୁ ଆଗରେ ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 13
ऐतु॑ प्रा॒ण ऐतु॑ मन॒ ऐतु॒ चक्षु॒रथो॒ बल॑म्। शरी॑रमस्य॒ सं वि॑दां॒ तत् प॒द्भ्यां प्रति॑ तिष्ठतु
ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସୁ; ମନ ଫେରିଆସୁ; ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି) ଫେରିଆସୁ, ଏବଂ ବଳ ମଧ୍ୟ। ଏହି ପୁରୁଷର ଶରୀରକୁ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନିଛି—ସେ ନିଜ ପାଦ ଉପରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉ।
Mantra 14
प्रा॒णेना॑ग्ने चक्षु॑षा॒ सं सृ॑जे॒मं समी॑रय त॒न्वा॒३सं बले॑न । वेत्था॒मृत॑स्य॒ मा नु गा॒न्मा नु भूमि॑गृहो भुवत्
ପ୍ରାଣଦ୍ୱାରା, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା—ଏହି ମନୁଷ୍ୟକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସଂଯୋଗରେ ସଂଯୁକ୍ତ କର; ତନୁଦ୍ୱାରା ଓ ବଳଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କର। ତୁମେ ଅମୃତତ୍ୱର ପଥ ଜାଣ: ଏବେ ସେ ଯାଉ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ-ଗୃହ (କବର/ସମାଧି) ତାହାର ଘର ନ ହେଉ।
Mantra 15
मा ते॑ प्रा॒ण उप॑ दस॒न्मो अ॑पा॒नोऽपि॑ धायि ते । सूर्य॒स्त्वाधि॑पतिर्मृ॒त्योरु॒दाय॑च्छतु र॒श्मिभिः॑
ତୋର ପ୍ରାଣ ତଳକୁ ନ ଝରୁ, ଏବଂ ତୋର ଅପାନ ମଧ୍ୟ ତୋ ଉପରେ ନ ଥାପିତ ହେଉ। ସୂର୍ଯ୍ୟ—ତୋର ଅଧିପତି—ନିଜ ରଶ୍ମିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ତୋତେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉପରକୁ ଟାଣି ଉଠାଉ।
Mantra 16
इ॒यम॒न्तर्व॒दति जि॒ह्वा ब॒द्धा प॑निष्प॒दा। त्वया॒ यक्ष्मं॒ निर॑वोचं श॒तं रोपी॑श्च त॒क्मनः॑
ଏହି (ମନ୍ତ୍ର) ଭିତରୁ କଥା କହେ; ଜିଭ ବନ୍ଧା, ଗୁପ୍ତ ପଦକ୍ଷେପରେ ଚାଲେ। ତୋର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଯକ୍ଷ୍ମ (କ୍ଷୟ)କୁ ଉଚ୍ଚାରି ବାହାର କରିଦେଲି—ଏବଂ ଶତ ରେଙ୍ଗୁଥିବା ରୋଗ ଓ ତକ୍ମନ (ଜ୍ୱର)କୁ ମଧ୍ୟ।
Mantra 17
अ॒यं लो॒कः प्रि॒यत॑मो दे॒वाना॒मप॑राजितः । यस्मै॒ त्वमि॒ह मृ॒त्यवे॑ दि॒ष्टः पु॑रुष जज्ञि॒षे। स च॒ त्वानु॑ ह्वयामसि॒ मा पु॒रा ज॒रसो॑ मृथाः
ଏହି ଲୋକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ, ଅପରାଜିତ। ହେ ପୁରୁଷ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲ—ସେହି ପାଇଁ ତୁମେ ଜନ୍ମିଛ। ସେଇ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଆମେ ତୁମକୁ ପୁଣି ଡାକୁଛୁ; ଜରା ପୂର୍ବରୁ ମରିନଯାଅ।
Frequently Asked Questions
It is a ritual and verbal act of stabilizing the person’s life-breath so it does not ‘slip away’ toward death. Practically, it is often paired with tying a cord as a symbolic anchor for vitality.
In Atharvavedic healing language, going to the Pitṛs implies dying and joining the ancestral realm. The hymn blocks that destination by commanding the patient to remain here among the living.
Primarily it is for life-threatening weakness or collapse, but it also addresses ‘sent harm’ and ominous influences. It functions as both healing and protective stabilization when death feels near.
Ask anything about Sukta 30 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.