Sukta 22
Rishi: Atharvanic tradition (often attributed to Atharvan/Angiras line for takman hymns)
Devata: Takmán (Fever personified)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV healing verses)
ଅଥର୍ବବେଦ ୫.୨୨ ଏକ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ ନିଷ୍କାସନ-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଟକ୍ମାନ୍ (ଜ୍ୱର) କୁ ସଚେତନ, ଚଳନଶୀଳ ରୋଗ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ରୋଗୀଠାରୁ “ତଳକୁ ଓ ଦୂରକୁ” ଚାଲିଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଏ। ଏହା ଜ୍ୱରର ତୀବ୍ର ରୂପ (କଠୋର, ରକ୍ତିମ) କୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ପୁନରାଗମନ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅଧିକାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶପଥ-ଆହ୍ୱାନ ବ୍ୟବହାର କରେ; ବିଶେଷତଃ ଟକ୍ମାନ୍ କୁ କାଶ ଓ କଫଜନିତ ଜଟିଳତା ସହ ମିଳିବାକୁ ନିଷେଧ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ରୋଗ-କାରକକୁ ନାମକରଣ କରିବା, ତାହାର ଗତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା, ଏବଂ ନିଷ୍କାସନକୁ ମୁଦ୍ରାବଦ୍ଧ କରି ତାହାକୁ ପୁନଃ ଫେରିବାରୁ ରୋକିବାରେ ଅଛି।
Mantras
Mantra 1
तक्मनाशनम्। अ॒ग्निस्त॒क्मान॒मप॑ बाधतामि॒तः सोमो॒ ग्रावा॒ वरु॑णः पू॒तद॑क्षाः । वेदि॑र्ब॒र्हिः स॒मिधः॒ शोशु॑चाना॒ अप॒ द्वेषां॑स्यमु॒या भ॑वन्तु
ତକ୍ମନ (ଜ୍ୱର) ନାଶକ। ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ତକ୍ମନକୁ ଦୂରେ ହଟାଉନ୍ତୁ; ସୋମ, ଗ୍ରାବା (ପେଷଣଶିଳା), ଏବଂ ପୂତଦକ୍ଷ—ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ବରୁଣ। ବେଦି, ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ଘାସ), ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସମିଧମାନେ—ଦ୍ୱେଷମାନେ ଆମଠାରୁ ଦୂରେ, ସେ ପାରର ପଥେ ଚାଲିଯାଉନ୍ତୁ।
Mantra 2
अ॒यं यो विश्वा॒न् हरि॑तान् कृ॒णोष्यु॑च्छो॒चय॑न्न॒ग्निरि॑वाभिदु॒न्वन्। अधा॒ हि त॑क्मन्नर॒सो हि भू॒या अधा॒ न्यऽङ्ङध॒राङ् वा॒ परे॑हि
ହେ ତୁମେ, ଯେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଫିକା (ପାଣ୍ଡୁ) କରିଦେଉଛ; ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଆଘାତ କରି କମ୍ପାଇଦେଉଛ—ତେବେ, ହେ ତକ୍ମନ (ଜ୍ୱର), ନିଶ୍ଚୟ ନିର୍ରସ (ସାରହୀନ) ହେଉ; ତାପରେ ତଳକୁ, ଅଧର ପ୍ରଦେଶକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଦୂରେ ପରେ ଚାଲିଯାଅ।
Mantra 3
यः प॑रु॒षः पा॑रुषे॒योऽवध्वं॒स इ॑वारु॒णः । त॒क्मानं॑ विश्वधावीर्याध॒राञ्चं॒ परा॑ सुवा
ଯେ ତକ୍ମନ (ଜ୍ୱର) କଠୋର, କଠୋର ଜାତିର, ଉଲଟାଇ ଫେଲାଇଦେବା ପରି ଧ୍ୱଂସକାରୀ, ଏବଂ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ—ହେ ସର୍ବତ୍ର ଧାଉଥିବା, ସେ ତକ୍ମନକୁ ତଳକୁ, ଅଧର ଦିଗକୁ ହଂକାଇଦେ; ତାକୁ ଦୂରେ ପରେ ପଠାଇଦେ।
Mantra 4
अ॒ध॒राञ्चं॒ प्र हि॑णोमि॒ नमः॑ कृ॒त्वा त॒क्मने॑ । श॒क॒म्भ॒रस्य॑ मुष्टि॒हा पुन॑रेतु महावृ॒षान्
ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ତକ୍ମନକୁ ତଳକୁ ଓ ଆଗକୁ ହଂକାଇ ଦେଉଛି। ଶକମ୍ଭରର ମୁଷ୍ଟି-ହା (ମୁଷ୍ଟିରେ ପ୍ରହାରକ) ପୁଣି ମହାବୃଷମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରୁ।
Mantra 5
ओको॑ अस्य॒ मूज॑वन्त॒ ओको॑ अस्य महावृ॒षाः । याव॑ज्जा॒तस्त॑क्मं॒स्तावा॑नसि॒ बल्हि॑केषु न्योच॒रः
ମୂଜବନ୍ତମାନେ ତାହାର ଓକୋ (ନିବାସ); ମହାବୃଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଓକୋ। ହେ ତକ୍ମନ, ଯେତେ ଦୂରେ ତୁମେ ଜନ୍ମିଥିଲ, ସେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ—ବାଲ୍ହିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିବାସ କରିଥିବା ଭ୍ରମଣଶୀଳ।
Mantra 6
तक्म॒न् व्याऽल॒ वि ग॑द॒ व्यऽङ्ग॒ भूरि॑ यावय । दा॒सीं नि॒ष्टक्व॑रीमिछ॒ तां वज्रे॑ण॒ सम॑र्पय
ହେ ତକ୍ମନ୍, ଅଲଗା ହୋଇ ଦୂରକୁ ଯା; ରୋଗ ଦୂର ହେଉ, ଅଙ୍ଗ-ପୀଡାର ବ୍ୟାଧି ମଧ୍ୟ ଦୂର ହେଉ—ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହଂକାଇ ଦେ। କ୍ଷୟ ପାଉଥିବା ଦାସୀ-ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜ; ତାହାକୁ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସେଇ (ରୋଗ) ସମର୍ପଣ କର।
Mantra 7
तक्म॒न् मूज॑वतो गच्छ॒ बल्हि॑कान् वा परस्त॒राम्। शू॒द्रामि॑च्छ प्रफ॒र्व्यं॑१ तां त॑क्म॒न् वीऽव धूनुहि
ହେ ତକ୍ମନ୍, ମୂଜବନ୍ତମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯା, କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପରେ ଥିବା ବଲ୍ହିକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ। ଅଙ୍ଗରେ ସ୍ଫୀତି ଥିବା ଶୂଦ୍ରା-ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜ; ହେ ତକ୍ମନ୍, ତାହାର ଉପରେ ତାହାକୁ ଝାଡ଼ିଦେ—ଆମଠାରୁ ଦୂରକୁ।
Mantra 8
म॒हा॒वृ॒षान् मूज॑वतो॒ बन्ध्व॑द्धि प॒रेत्य॑ । प्रैतानि॑ त॒क्मने॑ ब्रूमो अन्यक्षे॒त्राणि॒ वा इ॒मा
ମହାବୃଷମାନେ ଓ ମୂଜବନ୍ତମାନେ—ତୋର ନିଜ ବନ୍ଧୁ—ତୁ ଯେତେବେଳେ ବାହାରି ଦୂରକୁ ଯାଉଛୁ, ସେତେବେଳେ ତୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି (ଭକ୍ଷ କରନ୍ତି)। ଏହିମାନଙ୍କୁ ଆମେ ତକ୍ମନ୍ଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରୁଛୁ; କିମ୍ବା ଏହାମାନେ ତାହା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଭୂମି-କ୍ଷେତ୍ର।
Mantra 9
अ॒न्य॒क्षे॒त्रे न र॑मसे व॒शी सन्मृ॑डयासि नः । अभू॑दु॒ प्रार्थ॑स्त॒क्मा स ग॑मिष्यति॒ बल्हि॑कान्
ହେ ତକ୍ମନ (ଜ୍ୱର), ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ରମଣ କର—ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ; ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର। ଏବେ ପ୍ରେଷଣ/ବିସର୍ଜନ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି: ତକ୍ମନ ଏବେ ବାଲ୍ହିକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ।
Mantra 10
यत् त्वं शी॒तोऽथो॑ रू॒रः स॒ह का॒सावे॑पयः । भी॒मास्ते॑ तक्मन् हे॒तय॒स्ताभिः॑ स्म॒ परि॑ वृङ्ग्धि नः
ହେ ତକ୍ମନ! ତୁ ଏକେବେଳେ ଶୀତଳ ଓ ପୁନଃ ଦାହକ; କାଶ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ ଆସୁଛୁ। ଭୟଙ୍କର ତୋର ହେତି (ବାଣ)—ସେହି ହେତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଆମଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦୂର କର।
Mantra 11
मा स्मै॒तान्त्सखी॑न् कुरुथा ब॒लासं॑ का॒समु॑द्यु॒गम्। मास्मातो॒ऽर्वाङैः पुन॒स्तत् त्वा॑ तक्म॒न्नुप॑ ब्रुवे
ବଲାସ, କାଶ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ (ଉଛ୍ୱାସ-ଉତ୍କ୍ଷେପ/ହେଭିଂ) — ଏମାନଙ୍କୁ ତୋର ସଖା କରନି। ଆମଠାରୁ ପୁନଃ ଏଠାକୁ ଅର୍ବାଙ୍ଗ (ଏହିଦିଗକୁ) ଆସନି। ଏଭଳି, ହେ ତକ୍ମନ, ମୁଁ ତୋତେ ପୁନର୍ବାର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ/ଆଜ୍ଞା କରୁଛି।
Mantra 12
तक्म॒न् भ्रात्रा॑ ब॒लासे॑न॒ स्वस्रा॒ कासि॑कया स॒ह। पा॒प्मा भ्रातृ॑व्येण स॒ह गछा॒मुमर॑णं॒ जन॑म्
ହେ ତକ୍ମନ! ତୋର ଭ୍ରାତା ବଲାସ ସହ, ତୋର ଭଗିନୀ କାସିକା (କାଶ) ସହ; ପାପ୍ମା ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ-ଶତ୍ରୁ ସହ—ତୁ ସେଇ ପରଜନ (ଅନ୍ୟ/ଅଜଣା ଲୋକ) ନିକଟକୁ ଯା।
Mantra 13
तृती॑यकं वितृती॒यं स॑द॒न्दिमु॒त शा॑र॒दम्। त॒क्मानं॑ शी॒तं रू॒रं ग्रैष्मं॑ नाशय॒ वार्षि॑कम्
ତୃତୀୟକ, ବି-ତୃତୀୟ (ଅନିୟମିତ ତୃତୀୟ), ସଦନ୍ଦି (ସ୍ଥିର) ଓ ଶାରଦ—ତକ୍ମାନ (ଜ୍ୱର); ଶୀତ (ଥଣ୍ଡା) ଓ ରୂର (ଦାହକ); ଗ୍ରୈଷ୍ମ (ଗ୍ରୀଷ୍ମ) ଓ ବାର୍ଷିକ (ବର୍ଷାକାଳୀନ)—ଏ ସବୁକୁ ତୁମେ ନାଶ କର।
Mantra 14
ग॒न्धारि॑भ्यो॒ मूज॑व॒द्भ्योऽङ्गे॑भ्यो म॒गधे॑भ्यः । प्रै॒ष्यन् जन॑मिव शेव॒धिं त॒क्मानं॒ परि॑ दद्मसि
ଗନ୍ଧାରୀମାନଙ୍କୁ, ମୂଜବନ୍ତମାନଙ୍କୁ, ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ, ମଗଧମାନଙ୍କୁ—ତାକୁ ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷକୁ ପଠାଯାଏ, ଯେପରି ଧନ-ନିକ୍ଷେପକୁ—ସେପରି ତକ୍ମାନ (ଜ୍ୱର)କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଆମେ ସମର୍ପଣ କରିଦେଉଛୁ।
Frequently Asked Questions
Takmán is fever personified as a roaming affliction that can strike, depart, and return. The hymn treats it as an agent that can be commanded and redirected away from the patient.
Directional language is used as a ritual command: the fever is pushed out of the patient’s body and sphere of life, symbolically sent to a distant place so it no longer has access to the sufferer.
It aims to prevent complications and relapse. By forbidding alliances with cough (kāsa) and balāsa (a phlegmatic/respiratory disorder), the mantra seeks a cleaner recovery rather than fever returning with secondary illness.
Ask anything about Sukta 22 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.