Opening the text

Rishi: Traditionally Atharvanic seers (Ucchiṣṭa-hymn complex; r̥ṣi attribution varies in ancillary lists)
Devata: Ucchiṣṭa (personified Remnant/Residue as cosmic principle)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed/irregular in this hymn section; often treated as triṣṭubh in practice)
ଅଥର୍ବବେଦ ୧୧.୭ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ—ପବିତ୍ର “ଅବଶେଷ” କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ—କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଯାହାକୁ ଏକ କୋସ୍ମିକ ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାଠାରୁ ଦେବତା, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, କାଳ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତ ଗଠନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଅବଶେଷକୁ ଜଗତ-ଧାରଣ ଓ ଜନନଶୀଳତା ସହ ଏକାତ୍ମ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ଗୌଣ ଭାବାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚ୍ଚସ (ପବିତ୍ର ତେଜ) ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ମୂଳ ଭୂମି କରେ। ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୌଳିକ ଶକ୍ତିକୁ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଆତ୍ମସାତ କରାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ—ତାହାର “ଗୁପ୍ତ” କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ଥିର କରେ।
Mantra 1
उच्छि॑ष्टे॒ नाम॑ रू॒पं चोच्छि॑ष्टे लो॒क आहि॑तः । उच्छि॑ष्ट॒ इन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॒ विश्व॑म॒न्तः स॒माहि॑तम्
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଲୋକ ସ୍ଥାପିତ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ତାହାର ଭିତରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସମାହିତ।
Mantra 2
उच्छि॑ष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी विश्वं॑ भू॒तं स॒माहि॑तम्। आपः॑ समु॒द्र उच्छि॑ष्टे च॒न्द्रमा॒ वात॒ आहि॑तः ॥ सन्नुच्छि॑ष्टे॒ असं॑श्चो॒भौ मृ॒त्युर्वाजः॑ प्र॒जाप॑तिः । लै॒क्या उच्छि॑ष्ट॒ आय॑त्ता॒ व्रश्च॒ द्रश्चापि॒ श्रीर्मयि॑
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଅଛି; ଯାହା କିଛି ଭୂତ (ଉତ୍ପନ୍ନ) ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ତାହାରେ ସମାହିତ। ଆପଃ (ଜଳ) ଓ ସମୁଦ୍ର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ବାତ (ପବନ) ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ। ହଁ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ସତ୍ (ଅସ୍ତିତ୍ୱ) ମୁଁ ଅଛି, ଏବଂ ଉଭୟ (ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ); ମୃତ୍ୟୁ, ବାଜ (ବଳ/ଶକ୍ତି) ଓ ପ୍ରଜାପତି। ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ବ୍ରଶ୍ଚ ଓ ଦ୍ରଶ୍ଚ ମଧ୍ୟ—ମୋ ଭିତରେ (ଆଶ୍ରିତ) ଅଛି।
Mantra 3
दृ॒ढो दृं॑हस्थि॒रो न्यो ब्रह्म॑ विश्व॒सृजो दश॑ । नाभि॑मिव स॒र्वत॑श्च॒क्रमुच्छि॑ष्टे दे॒वताः॑ श्रि॒ताः
ଦୃଢ଼, ଦୃଂହକ (ବଳବର୍ଧକ), ସ୍ଥିର, ସୁସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ—ଦଶ ବିଶ୍ୱସୃଜଙ୍କ ସହ। ନାଭିକୁ ଘେରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ର ଯେପରି, ସେପରି ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସ୍ଥିତ।
Mantra 4
ऋक् साम॒ यजु॒रुच्छि॑ष्ट उद्गी॒थः प्रस्तु॑तं स्तु॒तम्। हि॒ङ्का॒र उच्छि॑ष्टे॒ स्वरः॒ साम्नो॑ मे॒डिश्च॒ तन्मयि॑
ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍—ଏ ସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଉଦ୍ଗୀଥ, ଗାୟିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ (ପ୍ରସ୍ତାବ) ଓ ସ୍ତୁତ (ସ୍ତୁତି-ଗାନ) ମଧ୍ୟ। ହିଙ୍କାର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅଛି; ସାମର ସ୍ୱର ଓ ତାହାର ମଧ୍ୟ-ଆଧାର (ମେଢି)—ସେ ସବୁ ମୋ ଭିତରେ ରହୁ।
Mantra 5
ऐ॒न्द्रा॒ग्नं पा॑वमा॒नं म॒हाना॑म्नीर्महाव्र॒तम्। उच्छि॑ष्टे य॒ज्ञस्याङ्गा॑न्य॒न्तर्गर्भ॑ इव मा॒तरि॑
ଆଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ, ପାବମାନ, ମହାନାମ୍ନୀ ଋଚମାନେ, ମହାବ୍ରତ ବିଧି—ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଛି; ମାତାର ଭିତରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଭ୍ରୂଣ ପରି।
Mantra 6
रा॒ज॒सूयं॑ वाज॒पेय॑मग्निष्टो॒मस्तद॑ध्व॒रः । अ॒र्का॒श्व॒मे॒धावुच्छि॑ष्टे जी॒वब॑र्हिर्म॒दिन्त॑मः
ରାଜସୂୟ, ବାଜପେୟ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ—ଏହି ଅଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞ; ଅର୍କ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ—ଜୀବନ୍ତ ବର୍ହିସ୍ଯୁକ୍ତ, ସର୍ବାଧିକ ଉଲ୍ଲାସଦାୟକ।
Mantra 7
अ॒ग्न्या॒धेय॒मथो॑ दी॒क्षा का॑म॒प्रश्छन्द॑सा स॒ह। उत्स॑न्ना य॒ज्ञाः स॒त्राण्युच्छि॒ष्टेऽधि॑ स॒माहि॑ताः
ଅଗ୍ନ୍ୟାଧେୟ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ—କାମକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁଥିବା ଛନ୍ଦ-ମାପ ସହ—ଲୁପ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ର-ସତ୍ରାଣି ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଉପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସ୍ଥାପିତ ଅଛି।
Mantra 8
अ॒ग्नि॒हो॒त्रं च॑ श्र॒द्धा च॑ वषट्का॒रो व्र॒तं तपः॑ । दक्षि॑णे॒ष्टं पू॒र्तं चोच्छि॒ष्टेऽधि॑ स॒माहि॑ताः
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବଷଟ୍କାର, ବ୍ରତ ଓ ତପ; ଦକ୍ଷିଣେଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ତ ମଧ୍ୟ—ଏସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଉପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସ୍ଥାପିତ ଅଛି।
Mantra 9
ए॒क॒रा॒त्रो द्वि॑रा॒त्रः स॑द्यः॒क्रीः प्र॒क्रीरु॒क्थ्यः । ओतं॒ निहि॑त॒मुच्छि॑ष्टे य॒ज्ञस्या॒णूनि॑ वि॒द्यया॑
ଏକରାତ୍ର, ଦ୍ୱିରାତ୍ର, ସଦ୍ୟଃକ୍ରୀ, ପ୍ରକ୍ରୀ ଓ ଉକ୍ଥ୍ୟ — ଏସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଗୁଁଥାଯାଇ ନିହିତ ଅଛି; ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁମାନେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
Mantra 10
च॒तू॒रा॒त्रः प॑ञ्चरा॒त्रः ष॑ड्रा॒त्रश्चो॒भयः॑ स॒ह। षो॒ड॒शी स॑प्तरा॒त्रश्चोच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॒ ये य॒ज्ञा अ॒मृते॑ हि॒ताः
ଚତୁରାତ୍ର, ପଞ୍ଚରାତ୍ର, ଷଡ୍ରାତ୍ର ଓ ଉଭୟ ସହିତ; ଷୋଡଶୀ ଓ ସପ୍ତରାତ୍ର—ଏ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଅମୃତରେ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ।
Mantra 11
प्र॒ती॒हा॒रो नि॒धनं॑ विश्व॒जिच्चा॑भि॒जिच्च॒ यः । सा॒ह्ना॒ति॒रा॒त्रावुच्छि॑ष्टे द्वादशा॒होऽपि॒ तन्मयि॑
ପ୍ରତୀହାର, ନିଧନ, ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଓ ଅଭିଜିତ୍, ଏବଂ ସାହ୍ନାତିରାତ୍ର—ଏସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ହଁ, ଦ୍ୱାଦଶାହ ମଧ୍ୟ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱମୟ।
Mantra 12
सू॒नृता॒ संन॑तिः॒ क्षेमः॑ स्व॒धोर्जामृतं॒ सहः॑ । उच्छि॑ष्टे॒ सर्वे॑ प्र॒त्यञ्चः॒ कामाः॒ कामे॑न ततृपुः
ସୂନୃତା (ସତ୍ୟବାଣୀ), ସଂନତି (ଏକମତ), କ୍ଷେମ (କଲ୍ୟାଣ), ସ୍ୱଧାଜନ୍ୟ ଅମୃତ ଓ ସହଃ (ବଳ)—ଏସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅଛି; ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚ ହୋଇ (ଏଠାକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ), କାମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତୃପ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 13
नव॒ भूमीः॑ समु॒द्रा उच्छि॒ष्टेऽअधि॑ श्रि॒ता दिवः॑ । आ सूर्यो॑ भा॒त्युच्छि॑ष्टेऽहोरा॒त्रे अपि॒ तन्मयि॑
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ନବ ଭୂମି ଓ ସମୁଦ୍ର, ଏବଂ ଦ୍ୟୌଃ (ଆକାଶ/ସ୍ୱର୍ଗ) ଆଧାରିତ ହୋଇ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଅହୋରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱର—ଏବଂ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Mantra 14
उ॒प॒हव्यं॑ विषू॒वन्तं॒ ये च॑ य॒ज्ञा गुहा॑ हि॒ताः । बिभ॑र्ति भ॒र्ता विश्व॒स्योच्छि॑ष्टो जनि॒तुः पि॒ता
ଉପହବ୍ୟ (ଉପ-ଆହ୍ୱାନ), ବିଷୂବନ୍ତ ବିଧି, ଏବଂ ଗୁହାରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ନିହିତ ଯେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ—ସେ ସବୁକୁ ସର୍ବଧାରକ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଜନିତାଙ୍କର ପିତା।
Mantra 15
पि॒ता ज॑नि॒तुरुच्छि॒ष्टोऽसोः॒ पौत्रः॑ पिताम॒हः । स क्षि॑यति॒ विश्व॒स्येशा॑नो॒ वृषा॒ भूम्या॑मति॒घ्न्यः
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଜନିତାଙ୍କର ପିତା; ଅସୁଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପୌତ୍ର ମଧ୍ୟ, ପିତାମହ ମଧ୍ୟ। ସର୍ବର ଈଶାନ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଅତିଘ୍ନ୍ୟ—ଅଘାତ୍ୟ—ବୃଷଭ ସମାନ ସେ ବସେ।
Mantra 16
ऋ॒तं स॒त्यं तपो॑ रा॒स्ट्रं श्रमो॒ धर्म॑श्च॒ कर्म॑ च । भू॒तं भ॑वि॒ष्यदुच्छि॑ष्टे वी॒र्यं ल॒क्ष्मीर्बलं॒ बले॑
ଋତ, ସତ୍ୟ, ତପ, ରାଷ୍ଟ୍ର, ଶ୍ରମ, ଧର୍ମ ଓ କର୍ମ—ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ବୀର୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଏବଂ ବଳରେ ବଳ ବସେ।
Mantra 17
समृ॑द्धि॒रोज॒ आकू॑तिः क्ष॒त्रं रा॒ष्ट्रं षडु॒र्व्यः । सं॒व॒त्स॒रोऽध्युच्छि॑ष्ट इडा॑ प्रै॒षा ग्रहा॑ ह॒विः
ସମୃଦ୍ଧି, ଓଜ (ଊର୍ଜା), ଆକୂତି (ସଙ୍କଳ୍ପ), କ୍ଷତ୍ର (ଆଧିପତ୍ୟ), ରାଷ୍ଟ୍ର, ଛଅ ବିଶାଳ ପ୍ରଦେଶ—ସଂବତ୍ସର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ଇଡା, ପ୍ରୈଷା (ଯାଜ୍ଞିକ ପ୍ରେରଣା), ଗ୍ରହମାନେ ଓ ହବିଃ (ଆହୁତି) ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଅଛି।
Mantra 18
चतु॑र्होतार आ॒प्रिय॑श्चातुर्मा॒स्यानि॑ नी॒विदः॑ । उच्छि॑ष्टे य॒ज्ञाः होत्राः॑ पशुब॒न्धास्तदिष्ट॑यः
ଚାରି ହୋତା, ଆପ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କର୍ମ, ନିବିଦ୍ ସୂତ୍ର—ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଯଜ୍ଞ, ହୋତ୍ରା-ଆହୁତି, ପଶୁବନ୍ଧ ଓ ସେଇ ଇଷ୍ଟିମାନେ (ଯାଗବିଧି) ଅବସ୍ଥିତ।
Mantra 19
अ॒र्ध॒मा॒साश्च॒ मासा॑श्चार्त॒वा ऋ॒तुभिः॑ स॒ह। उच्छि॑ष्टे घो॒षिणी॒रापः॑ स्तनयि॒त्नुः श्रुति॑र्म॒ही
ଅର୍ଧମାସ ଓ ମାସ, ଋତୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଋତୁକାଳ—ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ହିଁ ଅଛି: ଘୋଷ କରୁଥିବା ଜଳ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସ୍ତନୟିତ୍ନୁ (ବଜ୍ରଧ୍ୱନି), ଏବଂ ମହାନ ଶ୍ରୁତି।
Mantra 20
शर्क॑राः॒ सिक॑ता॒ अश्मा॑न॒ ओष॑धयो वी॒रुध॒स्तृणा॑ । अ॒भ्राणि॑ वि॒द्युतो॑ व॒र्षमुच्छि॑ष्टे॒ संश्रि॑ता श्रि॒ता
କଙ୍କର, ବାଲି ଓ ପଥର; ଓଷଧି, ବୀରୁଧ (ଲତା-ବେଳ) ଓ ତୃଣ (ଘାସ); ମେଘ, ବିଦ୍ୟୁତ (ବିଜୁଳି) ଓ ବର୍ଷା (ବର୍ଷଣ)—ଏ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଆଶ୍ରିତ, ତାହାରେ ହିଁ ସ୍ଥିର ଓ ସ୍ଥାପିତ।
Mantra 21
राद्धिः॒ प्राप्तिः॒ समा॑प्ति॒र्व्याऽप्ति॒र्मह॑ एध॒तुः । अत्या॑प्ति॒रुच्छि॑ष्टे॒ भूति॒श्चाहि॑ता॒ निहि॑ता हि॒ता
ରାଦ୍ଧି (ସିଦ୍ଧି), ପ୍ରାପ୍ତି, ସମାପ୍ତି, ବ୍ୟାପ୍ତି, ମହତ୍ତ୍ୱ—ଏସବୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଅତିପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଭୂତି (ସମୃଦ୍ଧି) ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ସ୍ଥାପିତ, ନିହିତ ଓ ହିତରୂପେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଛି।
Mantra 22
यच्च॑ प्रा॒णति॑ प्रा॒णेन॒ यच्च॒ पश्य॑ति॒ चक्षु॑षा । उच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॑ दि॒वि दे॒वा दि॑वि॒श्रितः॑
ଯାହା ପ୍ରାଣରେ ପ୍ରାଣିତ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେ—ସେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଦିବିରେ ଦେବମାନେ, ଦିବି-ଆଶ୍ରିତ।
Mantra 23
ऋचः॒ सामा॑नि॒ च्छन्दां॑सि पुरा॒णं यजु॑षा स॒ह। उच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॑ दि॒वि दे॒वा दि॑वि॒श्रितः॑
ଋଚ, ସାମ, ଛନ୍ଦ, ପୁରାଣ, ଯଜୁସ ସହିତ—ଏସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ଜନ୍ମିଛି; ଦିବିରେ ଦେବମାନେ, ଦିବି-ଆଶ୍ରିତ।
Mantra 24
प्रा॒णा॒पा॒नौ चक्षुः॒ श्रोत्र॒मक्षि॑तिश्च॒ क्षिति॑श्च॒ या। उच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॑ दि॒वि दे॒वा दि॑वि॒श्रितः॑
ପ୍ରାଣ-ଅପାନ, ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି) ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ), ଅକ୍ଷିତି (ଅବିନାଶିତ୍ୱ) ଓ କ୍ଷିତି (ସ୍ଥିର ସ୍ଥାପନା)—ଯାହା କିଛି ଏହି ସବୁ; ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମିଲେ: ଯେ ଦେବମାନେ ଦିବିରେ ବସନ୍ତି, ଦିବିଶ୍ରିତ (ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ) ଅଟନ୍ତି।
Mantra 25
आ॒न॒न्दा मोदाः॑ प्र॒मुदो॑ऽभिमोद॒मुद॑श्च॒ ये। उच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॑ दि॒वि दे॒वा दि॑वि॒श्रितः॑
ଆନନ୍ଦ, ମୋଦ, ପ୍ରମୋଦ ଓ ଅଭିମୋଦ, ଏବଂ ଯେ ଯେ ଉଲ୍ଲାସ ଅଛି—ଏ ସବୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ଜନ୍ମିଲା: ଯେ ଦେବମାନେ ଦିବିରେ ବସନ୍ତି, ଦିବିଶ୍ରିତ (ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ) ଅଟନ୍ତି।
Mantra 26
दे॒वाः पि॒तरो॑ मनु॒ष्याऽ गन्धर्वाप्स॒रस॑श्च॒ ये। उच्छि॑ष्टाज्जज्ञिरे॒ सर्वे॑ दि॒वि दे॒वा दि॑वि॒श्रितः॑
ଦେବମାନେ, ପିତୃମାନେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ଯେ କେହି ହେଉନ୍ତୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଦିବିରେ ବସୁଥିବା, ଦିବିରେ ସ୍ଥିତ ଦେବମାନେ।
Not merely. The hymn treats “leftover/remnant” as a sacred principle: what remains becomes the hidden support of creation and sacrifice, the ground from which powers and gods arise.
Atharvanic theology often sacralizes liminal things. Here, the remnant symbolizes what persists beyond consumption and change—therefore it is framed as the stable substrate of order, time, and ritual continuity.
It is recited for brahmavarcasa and steadiness—especially to strengthen prāṇa, senses, and the sense that one’s ritual (outer or inner) is upheld even when not visibly active, with Ucchiṣṭa as the sustaining base.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.