Anuvaka 1
ପ୍ରଧାନ ଭାବ: ଅଧିରାଜ ସଦୃଶ ପବିତ୍ର ଶକ୍ତି—ଆହାର, ପ୍ରାଣ, ବ୍ରତ, ଅବଶେଷ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ) ଓ ବାଣୀ—ଜୀବନ, ସନ୍ତାନ-ଲାଭ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିଜୟକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ। ଉପ-ଭାବ: (1) ସନ୍ତାନ-କାମନା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଉଦନ ଗୃହ୍ୟ କ୍ରିୟା, (2) ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଦେବ-ସେନାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସହଯୋଗୀ କରା, (3) ପ୍ରାଣକୁ ବିଶ୍ୱ-ନାୟକ ଓ ଅସ୍ଥିରତାର ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି, (4) ପାପ-ମୋଚନ—ସମଗ୍ର ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ପାପ, ଅଶୁଚିତା ଓ ଅମଙ୍ଗଳକୁ ଖୋଲି ଦୂର କରା, (5) ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଇ ସମାଜ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର କରା।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AVŚ 11.1 ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ବ୍ରାହ୍ମାଉଦନ’ ସୂକ୍ତ; ଏହା ଗୃହ୍ୟ କର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ ଚାଉଳ/ଖିରକୁ ରାନ୍ଧି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ କରାଯାଇ ଉର୍ବରତା, ନିରାପଦ ଗର୍ଭଧାରଣ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କରାଯାଏ। ଏହା ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ (ରାନ୍ଧିବା, ଘୋଳାଇବା/ନଡ଼ାଇବା, ଛିଟାଇବା, ଅଂଶଗ୍ରାହୀମାନଙ୍କୁ ବସାଇବା) କୁ ବିଶ୍ୱ ଓ ପୂର୍ବଜ ଅଧିକାର ସହ ବାନ୍ଧେ—ଜନ୍ମଜାତ ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି, ସର୍ବରକ୍ଷିଣୀ ମାତା ଅଦିତି, ଏବଂ ବଂଶଧାରାର ଜାମିନ ଭାବେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆହାର ପ୍ରଜା (ସନ୍ତାନ) ଓ ଉପଜା (ବୃଦ୍ଧି) ର ବାହକ ହୋଇଯାଏ।
Sukta 2
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଓ ପ୍ରସାଦନାତ୍ମକ ଲିତାନୀ; ଏଥିରେ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଦିବ୍ୟ ସେନା (ଦେବ-ସେନା) ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଗଣମାନଙ୍କୁ (ଘୋଷିଣୀ-, କେଶିଣୀ- ଶ୍ରେଣୀ) ପୁନଃପୁନଃ ‘ନମସ୍’ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇ, ସମ୍ଭାବ୍ୟ ହାନିକାରକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ରକ୍ଷକରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହା ଗଣ-ପ୍ରସାଦନାକୁ ରୁଦ୍ର-ଶାନ୍ତିର ଭାବ ସହ ଯୋଡ଼େ—ଆଘାତ ନ ହେବା, ରକ୍ଷାବଳୟରେ ଘେରାଯିବା, ଏବଂ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ (କୁଶଳ) ଓ ‘ଅଭୟ’ (ନିର୍ଭୟତା) ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନାରେ ନିହିତ: ନାମ ନେଇ, ସମ୍ମାନ କରି, ଏବଂ ଆଚାରାନୁଷ୍ଠାନରେ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସୂକ୍ତଟି ସେହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରି ଜପକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଶରୀର ଓ ସମୁଦାୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।
Sukta 3
AV 11.3 ହେଉଛି ଏକ ଦୀର୍ଘ ଆଥର୍ବଣିକ ଗଦ୍ୟ-ଶୈଳୀର ଅଭିଚାର କ୍ରମ, ଯେଉଁଥିରେ ବାକ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ନିଖୁତ ଶାବ୍ଦିକ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀକୁ ବାନ୍ଧିପାରେ, ଦିଗବଦଳ କରାଇପାରେ, ଏବଂ କ୍ଷତି କରିପାରେ। ଏକ ଲକ୍ଷଣୀୟ ଧାରା ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ) କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ବଧିରତା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶାପ ରହିଛି; ପାଖପାଖି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଏକେଇ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ/ବନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି—ଲକ୍ଷ୍ୟର ଦିଗ-ଅଭିମୁଖକୁ ତାଳା ଲଗାଇ ଦେଇ ସେ ଯେଣୁ ଘୁରିପାରିବେ ନାହିଁ, ପଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ପ୍ରତିକାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରାଣ–ଅପାନ ‘ଜୀବବାୟୁ-ପ୍ରଯୁକ୍ତି’ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ବଶୀକରଣ ଓ ସ୍ଥିରୀକରଣ—ଦୁହିଁକୁ ‘ପୂର୍ବତନ ଋଷି’ମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସାର୍ଥକ/ପ୍ରମାଣିତ ପ୍ରଭାବ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
Sukta 4
ଏହି ସୂକ୍ତ ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଗୌରବାନ୍ୱିତ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ଜୀବନ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିରତା ନିର୍ଭର କରେ। ଏହା ଆରୋଗ୍ୟଦାୟୀ-ରକ୍ଷାତ୍ମକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମବାଦ ଶୈଳୀର ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତା ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରେ, ପ୍ରାଣଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଜୀବନ-ଶକ୍ତି ଏବଂ ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ ତତ୍ତ୍ୱ ରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଅସ୍ଥିର ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଏହା ପଠନ କରାଯାଏ, ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଶରୀରରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବିଶ୍ୱର ସନ୍ତୁଳିତ ଗତି ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖେ।
Sukta 5
AV 11.5 ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ/ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି-ସୂକ୍ତ—ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ଶପଥ-ଶକ୍ତିର ଦେହଧାରୀ ରୂପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ତାହାର ତପସ୍ ବିଶ୍ୱ, ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତିକୁ ସ୍ଥିର କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ-ଗୁରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ଛାତ୍ରଜୀବନକୁ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚସ, ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରାଣିକ ଜୀବନଶକ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ-ରକ୍ଷା କ୍ଷମତାର ମୂଳ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।
Sukta 6
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ସମଗ୍ର ‘ପାପ-ମୋଚନ’ (ଅପଶକୁନ/ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତି) ଲିତାନୀ, ଯାହା ବିଶ୍ୱଜଗତୀୟ, ପଞ୍ଜିକାଗତ, ଦେବୀୟ ଏବଂ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ନାମୋଚ୍ଚାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯେଣୁ ସେମାନେ ପାଠକକୁ ‘ଅଂହସ୍’ (ପାପ, ଅଶୁଚି, ବିପଦ, କ୍ଲେଶ) ଠାରୁ “ଖୋଲି ଛାଡ଼ନ୍ତୁ/ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ”। ଏହାର ପଦ୍ଧତି ହେଉଛି ଗଣନାମୂଳକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଋତୁ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଦେବତା, ଔଷଧି/ଉଦ୍ଭିଦ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା ଓ ମୃତ୍ୟୁ-ରୂପମାନଙ୍କର ନାମ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୂକ୍ତଟି ସେମାନଙ୍କୁ ଋତ (ଠିକ୍ କ୍ରମ/ଧର୍ମ) ମଧ୍ୟରେ ସଂଗଠିତ କରେ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର କାରକ ଭାବେ ପରିଣତ କରେ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ୱନି “ତେ ନୋ ମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ଅଂହସଃ” ଅବନ୍ଧନ ଓ ଶୁଦ୍ଧିକରଣର ଏକ ବାଚିକ ମୁଦ୍ରା ଭାବେ କାମ କରେ।
Sukta 7
ଅଥର୍ବବେଦ ୧୧.୭ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ—ପବିତ୍ର “ଅବଶେଷ” କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟାଂଶ—କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଯାହାକୁ ଏକ କୋସ୍ମିକ ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାଠାରୁ ଦେବତା, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, କାଳ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଗୁପ୍ତ ଗଠନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଅବଶେଷକୁ ଜଗତ-ଧାରଣ ଓ ଜନନଶୀଳତା ସହ ଏକାତ୍ମ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ଗୌଣ ଭାବାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚ୍ଚସ (ପବିତ୍ର ତେଜ) ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ମୂଳ ଭୂମି କରେ। ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୌଳିକ ଶକ୍ତିକୁ ରିତୁଆଲ ଭାବେ ଆତ୍ମସାତ କରାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ—ତାହାର “ଗୁପ୍ତ” କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ଥିର କରେ।
Sukta 8
AV 11.8 ଏକ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ (ଆନ୍ତରିକ) ଚିନ୍ତନମୟ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ–ଦେହ ସଂକୁଳକୁ ପରିବାରସଦୃଶ ବ୍ୟକ୍ତିକୃତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ରୂପେ ମାନଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ/ଚାଳନାଶକ୍ତି), ସଙ୍କଳ୍ପ (ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ), ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନ ଓ ପ୍ରାଣବାୟୁମାନ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଯାଉ, କ୍ରମବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ଓ ବଶୀଭୂତ କରାଯାଉ। ବଂଶାବଳୀମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଓ ମନୋ–ଶାରୀରିକ ଗଣନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଆବେଗ ଓ ଜୀବନଶକ୍ତିକୁ ଦେହଭିତରେ ବୋଧଗମ୍ୟ ଦେବତାରୂପେ ପୁନଃବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଆତ୍ମଶାସନ, ପ୍ରାଣ/ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସ୍ଥିରତା, ଏବଂ ଶୁଭ “ବର୍ଣ୍ଣ” (ଦୀପ୍ତିମୟ କୁଶଳତା)ର ପୁନରୁଦ୍ଧାର। ଏହାର ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନାମକରଣ ଓ ଗଠନବଦ୍ଧ କରିବାରେ: ଯାହାକୁ ନାମ ଦିଆଯାଏ ସେ ସୀମାବଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହା ସୀମାବଦ୍ଧ ହୁଏ ସେ ଶାସନଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Sukta 9
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅର୍ବୁଦଙ୍କୁ (ରଦିତା ଓ ଦେବଗଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ ବିନାଶକ/ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ) ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ-ଅସ୍ତ୍ର, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ମାୟା-ଟୋଣାକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରି, ଉଲଟାଇ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ‘ପ୍ରକାଶନ’ (ଚକ୍ରାନ୍ତକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ କରିବା) ସହିତ ବଳପୂର୍ବକ ପ୍ରତିମାୟାକୁ ଯୋଡ଼ି ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଭାଙ୍ଗେ, ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କୁ ବିନାଶକୁ ସମର୍ପିତ କରେ ଏବଂ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସହାୟକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସଫଳତା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଲୋକକୁ ପୁନଃ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଏ।
Sukta 10
ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆଥର୍ବଣିକ ସଂଗ୍ରାମ-ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଜୟ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶତ୍ରୁବଳକୁ ବିନାଶ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଅପମାନରେ ଠେଲିଦେବାକୁ ଚାହେ। ଏଥିରେ ତ୍ରିଷଂଧି, ଶରବ୍ୟା ଓ କୃତ୍ୟା ପରି ପ୍ରତୀକୀକୃତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କର ରକ୍ଷା (କବଚ, ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଆଶ୍ରୟ) ଅକାର୍ଯ୍ୟକର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ‘ଅର୍ବୁଦ’ (ଚୁର୍ଣ୍ଣକାରୀ ବିପତ୍ତି) ଓ ଶବଭୋଜୀ କୁକୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
