Adhyaya 61
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
Upa-parva: Vijaya-anuśaṅga (Aftermath of Victory and Camp-Entry Episode)
Sañjaya reports that the Pāṇḍavas and allied warriors return from the field toward encampment, accompanied by leading archers such as Yuyutsu and Sātyaki, with Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin, and the Draupadeyas proceeding to their respective quarters. The victors enter Duryodhana’s camp, now emptied of its former splendor and described through similes of a city without festival and a lake bereft of its great beings—an image of depleted sovereignty. Survivors and attendants, marked by austerity and mourning, approach with folded hands. Upon arrival, Kṛṣṇa addresses Arjuna: he instructs him to set down the Gāṇḍīva and inexhaustible quivers and to dismount first. After Arjuna complies, Kṛṣṇa dismounts; immediately thereafter the divine banner’s emblem (the celestial monkey) withdraws, and Arjuna’s chariot—previously burned by numerous celestial weapons, including Brahmāstra-energy deployed by Droṇa and Karṇa—finally ignites and collapses into ash. Arjuna, astonished, asks Kṛṣṇa for an explanation. Kṛṣṇa states that the chariot had already been destroyed by weapon-fire but was held together in battle by Kṛṣṇa’s sustaining presence; once released, it disintegrates. Kṛṣṇa embraces and congratulates Yudhiṣṭhira, affirming the achieved victory and urging prompt attention to post-conflict duties. Yudhiṣṭhira acknowledges Kṛṣṇa’s unique capacity to bear the Brahmāstra’s force and recalls Vyāsa’s maxim linking dharma, Kṛṣṇa, and victory. The Pāṇḍavas recover wealth and royal implements from the camp, then, for auspicious reasons and safety, encamp outside by the sacred river Amoghavatī. Finally, Kṛṣṇa departs swiftly toward Nāgasāhvaya (Hāstinapura) with Dāruka as charioteer, tasked to console Gāndhārī, bereaved of her sons.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है—भीमसेन ने गदा-युद्ध में दुर्योधन को वैसे ही गिरा दिया जैसे सिंह मदोन्मत्त वनगज को धराशायी कर दे। रणभूमि में एक क्षण को सन्नाटा और अगले ही क्षण उफनता हर्ष फैल जाता है। → पाण्डव-पक्ष (विशेषतः पांचाल और सृंजय) उल्लास में सिंहनाद करता है, पर उसी उल्लास के बीच दुर्योधन की चेतना-सी लौटती है। वह पीड़ा में तड़पते हुए भी कृष्ण की ओर तीखी दृष्टि करता है और वाणी के बाण चलाने लगता है—पुराने अपराधों की स्मृति (विष-प्रयोग, लाक्षागृह, द्यूतसभा में द्रौपदी का अपमान) युद्ध-समाप्ति के क्षण को भी नैतिक मुकदमे में बदल देती है। → अर्ध-उठे शरीर और कटे सर्प-पूँछ जैसी छटपटाहट के साथ दुर्योधन कृष्ण पर उग्र वचन-वर्षा करता है; वहीं भीम की विजय-ध्वनि के पीछे छिपा कठोर सत्य उभरता है—यह केवल शत्रु का पतन नहीं, वर्षों के अधर्म का प्रतिफल है। → दुर्योधन अपने पक्ष, अपने ‘अनुचित’ कर्मों और दूसरों के दोषों पर तर्क करता हुआ भी अंततः पराजय की वास्तविकता स्वीकारने की ओर बढ़ता है। उसके कथन पूर्ण होते ही दिव्य पुष्प-वर्षा होती है—रणभूमि में एक अलौकिक संकेत कि निर्णायक घड़ी आ चुकी है। → दुर्योधन की कटु वाणी और कृष्ण की ओर उठी चुनौती के बाद प्रश्न हवा में लटकता है—अब अंतिम निर्णय किसके ‘धर्म’ को मान्यता देगा: नियमों की शुष्कता या न्याय की अनिवार्यता?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ८६३ “लोक मिलाकर कुल ५६३ श्लोक हैं।) फल रत () आज अत+- एकषेष्टितमो< ध्याय: पाण्डव-सैनिकोंद्वारा भीमकी स्तुति
ဓြတရाष्ट्रက ပြောသည်– «စဉ္ဇယ၊ စစ်မြေပြင်၌ ဘီမစေနက ဒုရ്യောဓနကို သတ်ပြီးနောက် ပाण्डဝတို့နှင့် သြဉ္ဇယတို့သည် မည်သို့ ပြုကြသနည်း?»
Verse 2
संजय उवाच हतं दुर्योधन दृष्टवा भीमसेनेन संयुगे । सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा
စဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာမင်းကြီး၊ စစ်ပွဲအလယ်၌ ဘီမစေနက ဒုရ്യောဓနကို သတ်ထားသည်ကို မြင်ရသော်—ခြင်္သေ့တစ်ကောင်က မတ်တသော တောဆင်ကြီးကို လဲချသကဲ့သို့—ဤသို့ ငါတင်ပြ၏»။
Verse 3
पज्चाला सृज्जयाश्वैव निहते कुरुनन्दने,कुरुनन्दन दुर्योधनके मारे जानेपर पांचाल और सूंजय तो अपने दुपट्टे उछालने और सिंहनाद करने लगे। हर्षमें भरे हुए इन पाण्डववीरोंका भार यह पृथ्वी सहन नहीं कर पाती थी
စဉ္ဇယက ပြောသည်– ကုရုမင်းသား သေဆုံးသွားပြီး၊ ကုရုမျိုးဆက် ဒုရ്യောဓန သတ်ခံရကြောင်း သိသွားသောအခါ ပဉ္စာလတို့နှင့် သြဉ္ဇယတို့သည် ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲ၍ အပေါ်အဝတ်ကို လွှင့်ပစ်ကာ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်ကြ၏။ ပाण्डဝသူရဲတို့၏ အားလုံးကို လွှမ်းမိုးသော ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် မြေမိခင်သည်ပင် သူတို့၏ အလေးချိန်ကို မခံနိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
Verse 4
आविद्धयन्ुत्तरीयाणि सिंहनादांश्व नेदिरे नैतान् हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा
စဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူတို့သည် အပေါ်အဝတ်ကို အပေါ်သို့ လွှင့်တင်ကာ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်ကြ၏။ ဤသူရဲတို့သည် ဝမ်းမြောက်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်လွန်းသဖြင့် မြေမိခင်သည်ပင် သူတို့၏ အလေးချိန်ကို မခံနိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏»။
Verse 5
ध्नुंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्वाप्यन्ये तथाक्षिपन् दध्मुरन्ये महाशड्खानन्ये जषघ्नुश्न दुन्दुभीन् ५ ।।
စဉ္ဇယက ပြောသည်– တချို့က လေးကို တင်းတိမ်အောင် တုန်ခတ်သံထွက်စေကြ၏။ တချို့က လေးကြိုးကို ဆွဲကာ လွှတ်ကြ၏။ တချို့က ကြီးမားသော သင်္ခါများကို မှုတ်ကြပြီး၊ အခြားအများစုက စစ်ဒုန္ဒုဘီ ဒုံးကန်များကို တီးခတ်ကြ၏။
Verse 6
चिक्रीडुश्व तथैवान्ये जहसुश्न॒ तवाहिता: । अन्र॒ुवंश्षासकृद् वीरा भीमसेनमिदं वच:,आपके बहुत-से शत्रु भाँति-भाँतिके खेल खेलने और हास-परिहास करने लगे। कितने ही वीर भीमसेनके पास जाकर इस प्रकार कहने लगे--
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အခြားသူများလည်း—သင်၏ ရန်သူများ—နည်းမျိုးစုံဖြင့် ကစားကာ အပြောင်အပြက်ဖြင့် ရယ်မောလှောင်ပြောင်ကြ၏။ ထို့ပြင် မကြာခဏ အချို့သော သူရဲကောင်းများသည် ဘီမစေန (ဝೃကೋದရ) ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာပြီး ဤစကားများကို ပြောကြ၏»။
Verse 7
दुष्करं भवता कर्म रणेडद्य सुमहत् कृतम् कौरवेन्द्र रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကူရုတို့၏ အရှင်တော်၊ ယနေ့ စစ်မြေပြင်၌ သင်သည် အလွန်ကြီးမား၍ အလွန်ခက်ခဲသော ကိစ္စတစ်ရပ်ကို ပြီးမြောက်စေခဲ့၏။ အကြောင်းမူကား ဂဒါယုទ្ធ၌ အစွမ်းကုန် ပင်ပန်းအားထုတ်ခဲ့သော ဒုရျောဓနကို စစ်ပွဲတွင် သတ်ဖြတ်ပြီး သင်သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ရယူရန်ခက်သော သတ္တိဗလကို ထင်ရှားစေခဲ့၏»။
Verse 8
इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वध॑ परमसंयुगे । त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जना:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ထိပ်တိုက်တိုက်ပွဲ၌ လူတို့သည် သင်ပြုသော သတ်ဖြတ်မှုကို အိန္ဒြာ၏ ဝೃತ್ರကို သတ်ခြင်းနှင့် တူညီသည်ဟု ထင်မြင်လာကြ၏။ ဤရန်သူ၏ ပျက်စီးခြင်းကို အောင်ပွဲတစ်ခုသာမက စကြဝဠာတန်ခိုးဆန်သော အံ့ဩဖွယ် ကိစ္စကြီးတစ်ရပ်ဟု မြင်ကြ၏»။
Verse 9
चरन्तं विविधान् मार्गान् मण्डलानि च सर्वशः । दुर्योधनमिमं शूरं को5न्यो हन्याद् वृकोदरात्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူသည် တိုက်ခိုက်နည်းလမ်းမျိုးစုံကို လှုပ်ရှားကာ အဝိုင်းပုံစံ လှည့်ပတ်မန်နူးဗာများဖြင့် အနှံ့အပြား လှည့်လည်နေစဉ်၊ ဤသူရဲကောင်း ဒုရျောဓနကို ဘီမ (ဝೃကೋದရ) မှတပါး အခြားဘယ်သူ သတ်နိုင်မည်နည်း»။
Verse 10
वैरस्य च गतः पार त्वमिहान्यै: सुदुर्गमम् । अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदूशम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင်သည် ရန်ငြိုးကို ကျော်လွန်၍ အဝေးကမ်းသို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိခဲ့၏။ ဤနေရာ၌ သင်သည် အခြားသူများအတွက် အလွန်ခက်ခဲသော အရာကို ပြီးမြောက်စေခဲ့၏။ ဤသို့သော အောင်မြင်မှုကို အခြားမည်သူမျှ မပြီးစီးနိုင်»။
Verse 11
“आप वैरके समुद्रसे पार हो गये, जहाँ पहुँचना दूसरे लोगोंके लिये अत्यन्त कठिन है। दूसरे किसीके लिये ऐसा पराक्रम कर दिखाना सर्वथा असम्भव है ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင်သည် ရန်ငြိုး၏ ပင်လယ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ အခြားသူတို့အတွက် အလွန်ခက်ခဲသော ကမ်းခြေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီ။ အခြားမည်သူမဆို ဤသို့သော သတ္တိဗလကို ပြသနိုင်ခြင်းသည် လုံးဝမဖြစ်နိုင်။ အို သူရဲကောင်း—မူးယစ်နေသော ဆင်မင်းကဲ့သို့—စစ်မြေပြင်၏ အရှေ့တန်း၌ သင်သည် ကံကောင်းခြင်းကြောင့် ဒုရ്യောဓန၏ ခေါင်းကို သင်၏ခြေဖြင့် ဖိချေခဲ့သည်»။
Verse 12
सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सड्भरमुत्तमम् | दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ခြင်္သေ့က နွားမကြီးကို တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့ အလွန်တင့်တယ်၍ အားပြင်းသော ထိုးစစ်ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ကံကောင်းခြင်းကြောင့် သင်သည် ဒုဿာသန၏ သွေးကို သောက်ခဲ့သည်၊ အို အပြစ်ကင်းသူ»။
Verse 13
“अनघ! जैसे सिंहने भैंसेका खून पी लिया हो, उसी प्रकार आपने महान् युद्ध ठानकर दुःशासनके रक्तका पान किया है, यह भी सौभाग्यकी ही बात है ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို အပြစ်ကင်းသူ! ခြင်္သေ့က နွားမကြီး၏ သွေးကို သောက်သကဲ့သို့၊ သင်သည် မဟာစစ်ကို ဆုံးဖြတ်ကာ ဒုဿာသန၏ သွေးကို သောက်ခဲ့သည်—ဤသည်လည်း ကံကောင်းခြင်းတစ်ရပ်ပင်။ သာသနာတရားကို လိုက်နာသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရကို ပြစ်မှားခဲ့သူတို့၏ ခေါင်းပေါ်တွင် သင်သည် ကိုယ့်သတ္တိဗလဖြင့် ခြေတင်ခဲ့သည်; ကံကြမ္မာနှင့် သင်၏ကိုယ်ပိုင်လုပ်ရပ်ကြောင့် ဤသည်မှာ အမှန်တကယ် ဝမ်းမြောက်စရာဖြစ်သည်»။
Verse 14
अमित्राणामधिष्ठानाद् वधाद् दुर्योधनस्य च । भीम दिष्टया पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद् यश:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘီမ! ရန်သူတို့အပေါ် အာဏာကို တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဒုရ്യောဓနကို သတ်ဖြတ်ခြင်းကြောင့်—ကံကောင်းခြင်းဖြင့်—သင်၏ အလွန်ကြီးမားသော ဂုဏ်သတင်းသည် ကမ္ဘာမြေပေါ် အနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားပြီ»။
Verse 15
एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति वन्दिन: । तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အမှန်ပင်၊ ဝೃತ್ರအဆုရကို သတ်ပြီးသောအခါ ချီးမွမ်းသီဆိုသူတို့သည် သက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ကို ဝမ်းမြောက်စွာ ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ ထိုနည်းတူပင်၊ အို ဘာရတ၊ ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းသူ သင်ကို ကျွန်ုပ်တို့လည်း ဝမ်းမြောက်စွာ ချီးကျူးအပ်သည်»။
Verse 16
दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि न: । अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद् विद्धि भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘာရတ! ဒုရျောဓနကို သတ်ဖြတ်သည့်အခါ ငါတို့၏ ကိုယ်ပေါ်အမွှေးများ ထောင်တက်ခဲ့သကဲ့သို့ ယနေ့တိုင် မကျဆင်းသေး။ ဤအရာကို အမှန်ဟု သိလော့»။
Verse 17
इत्यब्रुवन् भीमसेनं वातिकास्तत्र सड़ता: । तान् हृष्टान् पुरुषव्याप्रान् पज्चालान् पाण्डवै: सह
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသို့ပင် ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာသော သတင်းပို့သူတို့သည် ဘီမစေနအား ပြောကြား하였다။ သူတို့သည် ပဏ္ဍဝတို့နှင့်အတူ တစ်နေရာတည်းတွင် ရပ်တည်ကာ ဝမ်းမြောက်လှသော ကျားကဲ့သို့သော သူရဲကောင်း ပာဉ္စာလတို့ကို ဖော်ပြ하였다။
Verse 18
ब्रुवतो5सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदन: । प्रशंसा करनेवाले वीरगण वहाँ एकत्र होकर भीमसेनसे उपर्युक्त बातें कह रहे थे। भगवान् श्रीकृष्णने जब देखा कि पुरुषसिंह पांचाल और पाण्डव अयोग्य बातें कह रहे हैं, तब वे वहाँ उन सबसे बोले-- ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ချီးမွမ်းပြောဆိုနေကြသော သူရဲကောင်းတို့၏ စကားအလယ်တွင် မဓုသူဒန (သီရိကృష్ణ) က ပြန်လည်မိန့်တော်မူ하였다။ ပာဉ္စာလနှင့် ပဏ္ဍဝတို့—လူသတ္တဝါတို့၏ ခြင်္သေ့များ—မသင့်လျော်သော စကားကို ပြောနေကြသည်ကို မြင်သဖြင့်၊ သူတို့အားလုံးကို မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီးတို့၊ သတ်ပြီးသား ရန်သူကို ထပ်မံသတ်ခြင်းသည် မတရားပေ…»
Verse 19
तदैवैष हत: पापो यदैव निरपत्रप:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အပြစ်သားသူသည် ထိုအချိန်တည်းကပင် ထိုးနှက်၍ လဲကျသွားခဲ့သည်—အရှက်အကြောက် အလုံးစုံ ပျောက်ကွယ်သွားသည့် အခါတည်းဟူ၍»။
Verse 20
बहुशो विदुरद्रोणकृपगाज्रेयसृज्जयै:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထပ်ခါထပ်ခါ ဗိဒုရ၊ ဒြောဏ၊ ကೃပ နှင့် စೃဉ္ဇယတို့—လူတိုင်းသိကြသောသူများ—က …»
Verse 21
नैष योग्योउ्द्य मित्र वा शत्रुर्वा पुरुषाधम:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤအနိမ့်ဆုံးသောလူသည် မိတ်ဆွေဖြစ်စေ ရန်သူဖြစ်စေ ထိုက်တန်သောအမှုတစ်စုံတစ်ရာတွင် ပါဝင်ရန် မသင့်တော်»။
Verse 22
किमनेनाति भुग्नेन वाग्भि: काष्ठसधर्मणा । रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အလွန်အမင်း ကျိုးပဲ့နေသော သစ်သားကဲ့သို့သော စကားများဖြင့် ဘာအကျိုးရှိမည်နည်း။ မြေကြီး၏အရှင်တို့၊ ရထားပေါ်သို့ အမြန်တက်ကြလော့; သွားကြစို့»။
Verse 23
दिष्टया हतो<यं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धव: । “यह नराधम अब किसी योग्य नहीं है। न यह किसीका मित्र है और न शत्रु। राजाओ! यह तो सूखे काठके समान कठोर है। इसे कटुवचनोंद्वारा अधिक झुकानेकी चेष्टा करनेसे क्या लाभ? अब शीघ्र अपने रथोंपर बैठो। हम सब लोग छावनीकी ओर चलें। सौभाग्यसे यह पापात्मा अपने मन्त्री
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကံကောင်းစွာဖြင့် ဤအပြစ်သားသည် မိမိ၏အမတ်များ၊ ဆွေမျိုးများနှင့် မဟာမိတ်များနှင့်အတူ သတ်ဖြတ်ခံရပြီ»။ ကృష్ణထံမှ ထိုအပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့သော စကားကို ကြားသော် ဒုရျောဓနမင်းသည်…
Verse 24
अमर्षवशमापतन्न उदतिष्ठद् विशाम्पते । स्फिग्देशेनोपविष्ट: स दोर्भ्या विष्टभ्य मेदिनीम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မခံနိုင်သော ဒေါသလှိုင်းတစ်ခုက လွှမ်းမိုးသဖြင့် လူမျိုးတို့၏အရှင်သည် မထတက်နိုင်ခဲ့။ ထိုအစား တင်ပါးပေါ်တွင် လေးလံစွာ ထိုင်ချပြီး လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် မြေပြင်ကို ထောက်ကာ တည်ငြိမ်နေ하였다။
Verse 25
प्रजानाथ! श्रीकृष्णके मुखसे यह आक्षेपयुक्त वचन सुन राजा दुर्योधन अमर्षके वशीभूत होकर उठा और दोनों हाथ पृथ्वीपर टेककर चूतड़के सहारे बैठ गया ।।
အို လူတို့၏အရှင်! သီရိကృష్ణ၏နှုတ်မှ ထိုအပြစ်တင်စွပ်စွဲသော စကားကို ကြားသော် ဒုရျောဓနမင်းသည် မခံနိုင်သော ဒေါသအောက်တွင် လွှမ်းမိုးခံရသည်။ ထပြီးနောက် လက်နှစ်ဖက်ကို မြေပြင်ပေါ် ထောက်ကာ တင်ပါးအားဖြင့် ပြန်ထိုင်ချသည်။ မျက်ခုံးကို တင်းကျပ်စွာ ချုံ့၍ ဝါစုဒေဝကို စူးစိုက်ကြည့်နေပြီး မင်း၏ကိုယ်ခန္ဓာသည် တစ်ဝက်သာ ထမြောက်နေကာ သည်းခံခြင်းနှင့် ပေါက်ကွဲခြင်းကြားတွင် တုန်လှုပ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ하였다။
Verse 26
प्रहृष्मनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवा: । संजयने कहा--महाराज! जैसे कोई मतवाला जंगली हाथी सिंहके द्वारा मारा गया हो
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ ပဏ္ဍဝတို့သည် သီရိကృష్ణနှင့်အတူ စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် ဒုရ്യောဓနကို ဘီမစೇန၏လက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရသည်ကို မြင်၍ အတွင်းစိတ်၌ အလွန်ပျော်ရွှင်လှ၏။ ထိုအရာသည် စိတ်မူးနေသော တောဆင်တစ်ကောင်ကို ခြင်္သေ့က လဲကျအောင် ချိုးဖောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အသက်ဆုံးစေသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဝေဒနာကိုပင် မစဉ်းစားကြတော့။
Verse 27
कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “ကံသဒာသ၏ အမွေဆက်ခံသူရေ၊ ဒီအမှုကြောင့် တကယ်ပဲ အရှက်မရှိသလော?”
Verse 28
ऊरू भिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဘီမအား “ပေါင်ကို ထိုးပါ!” ဟု လှည့်ဖြားကာ မှားယွင်းသော အမှတ်ရမှုကို ပေးနေသူကြောင့် တိုက်ပွဲ၏ လမ်းကြောင်းသည် လွဲမှားစွာ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။
Verse 29
घातयित्वा महीपालानूजुयुद्धानू सहस्रश:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– မျက်နှာချင်းဆိုင် တရားတော်အတိုင်း တိုက်ခိုက်သော မင်းများ ထောင်ပေါင်းများစွာကို သေစေပြီးနောက် (သူ/သူတို့သည် ဆက်လက်သွားကြ၏)။
Verse 30
जिह्नौरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा । “सरलतासे धर्मानुकूल युद्ध करनेवाले सहस्रों भूमिपालोंको बहुत-से कुटिल उपायोंद्वारा मरवाकर न तुम्हें लज्जा आती है और न इस बुरे कर्मसे घृणा ही होती है ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– “အရှက်လည်း မရှိ၊ စက်ဆုပ်ခြင်းလည်း မရှိသလော။ တရားဓမ္မအတိုင်း ရိုးရိုးသားသား တိုက်ခိုက်သော မင်းများ ထောင်ပေါင်းများစွာကို လှည့်ကွက်ကောက်ကျစ် အမျိုးမျိုးဖြင့် သေစေခဲ့ပြီးလည်း မရှက်မကြောက်၊ ဒီမကောင်းမှုကို မရွံမုန်းသလော။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သူရဲကောင်းတို့အပေါ် အကြီးအကျယ် သတ်ဖြတ်မှုကို ဆက်လက်ပြုနေသည်။”
Verse 31
अश्वत्थाम्न: सनामान हत्वा नागं सुदुर्मते
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရှွတ္ထာမန်» ဟူသော အမည်ရှိ ဆင်ကို သတ်ပြီးနောက်၊ အကြံဆိုးသူရေ၊ အမည်တူညီမှုကို အားကိုးကာ လှည့်ဖြားရန် ထိုသို့ ကြေညာခဲ့ကြသည်—စစ်၏ဖိအားအောက်၌ပင် ထိုအခိုက်အတန့်၏ ဓမ္မသဘောတရားကို မဲမှောင်စေသော လုပ်ရပ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 32
स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအင်အားကြီးသော သူရဲကောင်းကို မရဏသဘောကြမ်းတမ်းသော ဓೃဋ္ဍျုမ్నက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်—စစ်၏ဒေါသထဲတွင် ကြမ်းတမ်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်က အကျင့်သိက္ခာ၏ နူးညံ့သော ထိန်းချုပ်မှုကို ဖုံးလွှမ်းနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 33
वधार्थ पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပाण्डု၏သားကို သတ်ရန်အတွက် သူသည် ထို ‘သက္တိ’ (śakti) ဟူသော နတ်မိစ္ဆာလက်နက်ကိုပင် တောင်းယူခဲ့သည်»။
Verse 34
छिन्नहस्त: प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုနည်းတူပင် အင်အားကြီးသော ဘူရီရှရဝါသည် လက်ဖြတ်ခံရပြီး အဆုံးသို့ ရောက်သွားခဲ့သည်—စစ်မြေပြင်တွင် မသန်စွမ်းဖြစ်ပြီးနောက် သေခြင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်»။
Verse 35
त्वयाभिसृष्टेन हतः शैनेयेन महात्मना । “बलवान भूरिश्रवाका हाथ कट गया था और वे आमरण अनशनका व्रत लेकर बैठे हुए थे। उस दशामें तुमसे ही प्रेरित होकर महामना सात्यकिने उनका वध किया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– သင်၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မဟာစိတ်ရှိသော ရှိုင်နေယ (သာတျကီ) သည် သူ့ကို သတ်ခဲ့သည်။ ဤစကားသည် အကြံပေးခြင်းနှင့် လှုံ့ဆော်ခြင်းတို့က အခြားသူ၏ သတ်ဖြတ်မှုတွင်ပင် ဓမ္မအရ အပြစ်တင်ခံရမည့် ပူးပေါင်းတာဝန်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း—အထူးသဖြင့် သားကောင်သည် အားနည်းနေပြီး သစ္စာဝတ် (ဝ్రတ) ဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော အခြေအနေတွင်—ထင်ရှားစေသည်။
Verse 36
व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्थ वै पुन: । पुनश्न पतिते चक्रे व्यसनार्त: पराजित:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– နဂါးမင်းပေါ်စီးနေသော အရှ္ဝသေနသည် ထပ်မံ၍ ထိုးကျခံရပြီး၊ စက္ကာလည်း ထပ်တလဲလဲ ကျသွားသောအခါ၊ သူသည် ဘေးဒုက္ခကြောင့် စိတ်နှလုံးပင်ပန်းကာ ရှုံးနိမ့်သွား၏။
Verse 37
यदि मां चापि कर्ण च भीष्मद्रोणौ च संयुतौ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ငါ့ကိုပါ ရင်ဆိုင်ရမည်ဆိုလျှင်တောင်—ကဏ္ဏနှင့်အတူ၊ ထို့ပြင် ဘီရှ္မနှင့် ဒ్రోဏတို့လည်း ပေါင်းစည်းလျက်…»
Verse 38
त्वया पुनरनार्येण जिद्ममार्गेण पार्थिवा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သို့သော် မင်းသည် မသင့်တော်သော အကျင့်၊ မဂုဏ်သိက္ခာမဲ့သော အပြုအမူဖြင့်၊ ကောက်ကွေ့သော လမ်းကိုလိုက်၍ ဘုရင်တို့ကို ဤသို့ လမ်းလွဲစေခဲ့၏။»
Verse 39
वायुदेव उवाच हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धव:
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «ဂန္ဓာရီ၏ အရှင်၊ သင်သည် သတ်ဖြတ်ခံရပြီ—ညီအစ်ကိုများ၊ သားများနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့နှင့်အတူ။»
Verse 40
सगण: ससुद्दच्चैव पाप॑ मार्गमनुष्ित: । तवैव दुष्कृतैर्वीरी भीष्मद्रोणी निपातितौ
«သင်သည် အဖွဲ့အပေါင်းတို့နှင့်အတူ၊ ကြမ်းတမ်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ပာပလမ်းကို လိုက်ခဲ့၏။ သင်၏ ကိုယ်ပိုင် မကောင်းမှုကြောင့်ပင်၊ သူရဲကောင်းရေ၊ ဘီရှ္မနှင့် ဒ్రోဏတို့သည် လဲကျသွားကြ၏။»
Verse 41
कर्णश्र निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तक: । भगवान् श्रीकृष्ण बोले--गान्धारीनन्दन! तुमने पापके रास्तेपर पैर रखा था; इसीलिये तुम भाई
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ကာဏ္ဏလည်း စစ်မြေပြင်၌ သတ်ဖြတ်ခံရ၏၊ အကြောင်းမူ သူသည် သင်၏သဘောသဘာဝကိုလိုက်လျှောက်သူဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ သင်မူ မိုက်မဲသူဖြစ်၍ ငါက တောင်းပန်သော်လည်း ဖခင်ဘက်မှ အမွေဝေစုကို မပေးလိုက်»။
Verse 42
विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवा:
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «သင်တို့က ဘီမစေနအား အဆိပ်တိုက်ခဲ့၏၊ ထိုကြောင့် ပाण्डဝတို့ အားလုံးလည်း အန္တရာယ်ကြုံခဲ့ရ၏»။
Verse 43
प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते । सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အလွန်မိုက်မဲသူရေ၊ သင်တို့က လက်ခါအိမ်ကို မီးရှို့စေ၍ သူတို့၏ မိခင်ကိုပါ မီးလောင်စေခဲ့၏။ ထို့ပြင် နန်းတော်အစည်းအဝေးခန်းမ၌လည်း ယာဇ္ဉသေနီ (ဒြောပဒီ) ကို လောင်းကစားပွဲအတွင်း ဆွဲခေါ်လာခဲ့ကြ၏—သူမသည် သွေးဆင်းကာလ၌ပင် ဖြစ်နေသော်လည်း»။
Verse 44
तदैव तावद् दुष्टात्मन् वध्यस्त्वं निरपत्रप । सुदुर्मते! तुमने जब भीमसेनको विष दिया, समस्त पाण्डवोंको उनकी माताके साथ लाक्षागृहमें जला डालनेका प्रयत्न किया और निर्लज्ज! दुष्टात्मन्! द्यूतक्रीड़ाके समय भरी सभामें रजस्वला द्रौपदीको जब तुमलोग घसीट लाये, तभी तुम वधके योग्य हो गये थे ।।
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အို မကောင်းသောစိတ်ရှိသူ၊ အရှက်မရှိသူရေ! ဘီမစေနအား အဆိပ်တိုက်သည့်အခါ၊ ပाण्डဝတို့ကို မိခင်နှင့်တကွ လက်ခါအိမ်၌ မီးရှို့ပစ်ရန် ကြံစည်သည့်အခါ၊ ထို့ပြင် လောင်းကစားအချိန် အစည်းအဝေးခန်းမကြီးအတွင်း သွေးဆင်းနေသော ဒြောပဒီကို ဆွဲခေါ်လာသည့်အခါ—ထိုအချိန်ကတည်းက သင်သည် သတ်သင့်သူ ဖြစ်ခဲ့ပြီ»။
Verse 45
निकृत्या यत् पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।।
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «လှည့်စားကာ အနိုင်ယူခဲ့သဖြင့် သင်သည် စစ်မြေပြင်၌ သတ်ဖြတ်ခံရ၏။ ထို့ပြင် အပြစ်သား ဂျယဒြထက တောထဲ၌ ကృష్ణာ (ဒြောပဒီ) ကို ဒုက္ခပေးခဲ့သည့်အကြောင်း၊ ထို့နောက် သင်၏အပြစ်ကြောင့်ပင် အဘိမညုကို အပြစ်သတ်ဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်အကြောင်း—ဤအကြောင်းများကြောင့် သင်လည်း စစ်မြေပြင်၌ လဲကျသေဆုံးရ၏»။
Verse 46
यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम् | अभिमन्युश्व यद् बाल एको बहुभिराहवे
ဝါယုက ပြောသည်– «သူတို့သည် အမဲလိုက်သွားပြီးနောက် တೃဏဗိန္ဒု၏ အာရှရမ်သို့ သွားကြသော်လည်း၊ ကလေးငယ် အဘိမညုသည် စစ်မြေပြင်တွင် လူအများကို တစ်ယောက်တည်း ရင်ဆိုင်၍ ရပ်တည်ခဲ့သည်ကိုလည်း မှတ်မိလော့»။
Verse 47
(कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाड्क्षिणम् । यच्छिखण्ड्यवधीद् भीष्म मित्रार्थे न व्यतिक्रम: ।।
သင်က အမြဲတမ်း «ဤအမှားအယွင်းသော လုပ်ရပ်များကို ငါတို့က လုပ်ခဲ့သည်» ဟု ကြေညာနေသည်။
Verse 48
बृहस्पतेरुशनसो नोपदेश: श्रुतस्त्वया
ဝါယုက ပြောသည်– «သင်သည် ဗြဟ္စပတိနှင့် ဥသနသ (သုကြာ) တို့ သင်ကြားသော အကြံဉာဏ်ကို မလိုက်နာခဲ့»။
Verse 49
वृद्धा नोपासिताश्वैव हित॑ वाक््यं न ते श्रुतम् तुमने बृहस्पति और शुक्राचार्यके नीतिसम्बन्धी उपदेशको नहीं सुना है, बड़े-बूढ़ोंकी उपासना नहीं की है और उनके हितकर वचन भी नहीं सुने हैं ।।
ဝါယုက ပြောသည်– «သင်သည် အကြီးအကဲများကို မပြုစုမလေးစားခဲ့၊ သူတို့၏ အကျိုးရှိသော အကြံစကားကိုလည်း မနားထောင်ခဲ့။ ဗြဟ္စပတိနှင့် သုကြာစာရိယ၏ နိုင်ငံရေးနီတိနှင့် သဒ္ဓမ္မအကြောင်း သင်ကြားချက်များကိုလည်း မလိုက်နာခဲ့။ အလွန်အကျွံ လောဘနှင့် တဏှာကြောင့် အနိုင်ယူခံရ၍ ထိုအရာတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်»။
Verse 50
दुर्योधन उवाच अधीतं विधिवद् दत्तं भू: प्रशास्ता ससागरा
ဒုရ്യೋಧနက ပြောသည်– «သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း ငါ သင်ယူခဲ့သည်။ ထုံးတမ်းအတိုင်း ငါ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ပင်လယ်များနှင့်တကွ ကမ္ဘာမြေကိုလည်း ငါ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်»။
Verse 51
यदि क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम्
ဒုရ္ယောဓနက ပြောသည်— «က்ஷတ္ရိယတို့၏ ဆွေမျိုးသာဖြစ်ကြသူများက စစ်သူရဲအဆင့်ကို အခိုင်အမာဆိုထားသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဓမ္မ (svadharma) ကို မျက်စိမပြတ်စောင့်ကြည့်၍ မတည်ကြည်စွာ မလိုက်နာကြလျှင်…»
Verse 52
देवाह्ा मानुषा भोगा: प्राप्ता असुलभा नृपै:
ဒုရ္ယောဓနက မိမိသည် နတ်တို့နှင့် လူတို့အတွက် သင့်တော်သော အပျော်အပါးများကို ရရှိခဲ့ပြီဟု ကြေညာသည်—ဘုရင်တို့တောင် ရှားရှားပါးပါးသာ ရနိုင်သည့် ခံစားမှုများဖြစ်၍၊ စစ်၏ ဓမ္မပျက်စီးနေချိန်တွင် လောကီအောင်မြင်မှုအပေါ် မာန်မာနနှင့် အနိစ္စဆုလာဘ်များအပေါ် စွဲလမ်းမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 53
ससुहत् सानुगश्नैव स्वर्ग गन्ताहमच्युत
ဒုရ္ယောဓနက စိန်ခေါ်သကဲ့သို့ မယိမ်းယိုင်သော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် မိမိသည် မိတ်ဆွေများနှင့် လိုက်ပါသူများနှင့်အတူ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်မည်ဟု ကြေညာသည်။ အချျုတ (ကృష్ణ) ကို ခေါ်ဆိုကာ၊ စစ်မြေ၌ သေခြင်းကို ရှုံးနိမ့်မှုမဟုတ်ဘဲ က္ෂတ္ရိယ၏ ရွေးချယ်ထားသော အဆုံးသတ်ဟု သတ်မှတ်၍၊ စစ်သူရဲဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စစ်တွင်ကျဆုံးသူတို့အတွက် ကတိပြုထားသော ကောင်းကင်ဆုလာဘ်အားဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အတည်ပြုချက်ကို ရှာဖွေသည်။
Verse 54
यूयं निहतसंकल्पा: शोचन्तो वर्तयिष्यथ । अच्युत! मैं सुहदों और सेवकोंसहित स्वर्गलोकमें जाऊँगा और तुमलोग भग्नमनोरथ होकर शोचनीय जीवन बिताते रहोगे || ५३ ह ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «သင်တို့သည် ဆုံးဖြတ်ချက်ပျက်ပြားကာ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် နေ့ရက်များကို ဖြတ်သန်းရလိမ့်မည်။ အချျုတရေ၊ ငါသည် မိတ်ဆွေများနှင့် အမှုထမ်းများနှင့်အတူ ကောင်းကင်လောကသို့ သွားမည်၊ သင်တို့မူ မျှော်လင့်ချက်ကွဲကြေ၍ သနားဖွယ်ဘဝကို ဆက်လက်နေထိုင်ရလိမ့်မည်။» (ထို့နောက် သူက ထပ်ပြောသည်—) «ဘီမက ငါ့ခေါင်းကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ခဲ့သည့်အတွက် ငါ့တွင် ဝမ်းနည်းမှုမရှိ; အကြောင်းမူ မကြာခင်ပင် ကျီးကန်း၊ ချိုင်းငှက်နှင့် လင်းတတို့ကလည်း ဤကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင် ခြေတင်ကြလိမ့်မည်။» သဉ္ဇယက ဆက်လက်ဆိုသည်— ဉာဏ်ပညာရှိသော ကုရုဘုရင်၏ ဤစကားတို့သည် အဆုံးသတ်သို့ ရောက်သောအခါ…
Verse 55
अवादयन्त गन्धर्वा वादित्र॑ं सुमनोहरम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ဂန္ဓဗ္ဗတို့သည် အလွန်ချိုမြိန်စွာ နားဝင်ပျော်ရွှင်စေသော တူရိယာကို တီးခတ်ကြ၍၊ စစ်ပွဲ၏ လေးနက်သော ဖြစ်ရပ်များအလယ်တွင်ပင် မင်္ဂလာဆန်သော လောကီမဟုတ်သည့် သံစဉ်ဖြင့် မြင်ကွင်းတစ်ခုလုံးကို ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 56
जगुश्नाप्सरसो राज्ञो यश:सम्बद्धमेव च | गन्धर्वगण अत्यन्त मनोहर बाजे बजाने लगे और अप्सराएँ राजा दुर्योधनके सुयशसम्बधी गीत गाने लगीं ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်— အပ္ဆရာတို့သည် မင်း၏ဂုဏ်သတင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော သီချင်းများကို သီဆိုကြ၍၊ ဂန္ဓဗ္ဗအဖွဲ့တို့သည် အလွန်ပင် သာယာလှပသော တေးဂီတကို တီးခတ်လေ၏။ ထိုအခါ စိဒ္ဓတို့က «ကောင်းလှ၏! ကောင်းလှ၏၊ အို မင်းကြီး!» ဟု အော်ဟစ်ကြ၏။ ထို့နောက် သန့်ရှင်းစေသော မွှေးရနံ့ပါ၍ နူးညံ့သက်သာသော လေညင်းတစ်စင်း ပျံ့နှံ့လာ၏။ အရပ်လေးမျက်နှာလုံး အလင်းရောင်ဖြင့် တောက်ပလာပြီး မိုးကောင်းကင်သည် နီလာရတနာကဲ့သို့ တောက်လက်လေ၏။
Verse 57
ववौ च सुरभिर्वायु: पुण्यगन्धो मृदुः सुख: । व्यराजंश्व दिश: सर्वा नभो वैदूर्यसंनिभम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်— မွှေးရနံ့ပြည့်ဝသော လေညင်းတစ်စင်း ပျံ့နှံ့လာ၏—အနံ့သည် သန့်ရှင်းမြတ်စွာ၊ လေသည် နူးညံ့၍ သက်သာစေ၏။ အရပ်လေးမျက်နှာလုံး ရောင်ခြည်ဖြင့် တောက်ပလာပြီး မိုးကောင်းကင်သည် ဝိုင်ဒူရျ (လပ်ပစ်-လာဇူလီ) ကဲ့သို့ တောက်လက်လေ၏။ ထိုမြင်ကွင်းသည် မင်္ဂလာသဘောနှင့် လောကလွန်အတည်ပြုမှုတစ်ရပ်ကို ညွှန်ပြသကဲ့သို့၊ စစ်ပွဲ၏ အကြမ်းဖက်မှုအလယ်၌ တရားဓမ္မအစီအစဉ်က ခဏတာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ထင်ဟပ်ပြသလိုက်သည်။
Verse 58
अत्यद्भुतानि ते दृष्टवा वासुदेवपुरोगमा: । दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्टवा ब्रीडामुपागमन्,श्रीकृष्ण आदि सब लोग ये अद्भुत बातें और दुर्योधनकी यह पूजा देखकर बहुत लज्जित हुए
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) ဦးဆောင်သော အားလုံးသည် ထိုအံ့ဩဖွယ်ရာများကို မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ ဒုရျောဓနအား ဂုဏ်ပြုကာ ပူဇော်သကဲ့သို့ ပြုလုပ်နေသည်ကို မြင်လျှင် အရှက်တရားကြီးစွာ ဝင်ရောက်လာကြ၏—စစ်၏ နৈতিকအကျပ်အတည်းအတွင်း သူ၏ အတွင်းပိုင်းအဓမ္မနှင့် မညီသော အပြင်ပန်းဂုဏ်ပြုမှုဖြစ်သောကြောင့်ပင်။
Verse 59
हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ता: शुशुचुर्हि ते । भीष्म द्रोणं तथा कर्ण भूरिश्रवसमेव च,भीष्म, द्रोण, कर्ण और भूरिश्रवाको अधर्मपूर्वक मारा गया सुनकर सब लोग शोकसे व्याकुल हो खेद प्रकट करने लगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်— ဘီရှ္မ၊ ဒ్రోဏ၊ ကර්ဏ နှင့် ဘူရီश्रဝသ တို့ကို ဓမ္မနှင့် မညီသည့် နည်းလမ်းများဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသော် လူတို့သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြီးစွာဖြင့် လှုပ်ရှားကာ အလွတ်တမ်း ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြ၏။ ထိုသတင်းသည် သေဆုံးမှုကိုသာ မကြေညာဘဲ၊ ဓမ္မအရ စိတ်မချမ်းသာစရာဖြစ်ကြောင်းကိုပါ ထင်ဟပ်စေ၍ ဝမ်းနည်းမှုကို နৈতিকနာကျင်မှုအဖြစ် ပိုမိုပြင်းထန်စေ၏။
Verse 60
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापर्वनें श्रीकृष्णका बलदेवजीको सान्त्वना देनाविषयक साठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ပဏ္ဍဝတို့ကို စိတ်ညှိုးနွမ်း၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွင် နစ်မြုပ်နေသည်ကို မြင်သော် မိုးတိမ်မိုးကြိုးနှင့် စစ်ဒုန္ဒုဘိတီးသံကဲ့သို့ နက်ရှိုင်းသော အသံရှိသည့် ကృష్ణက ဤသို့ ပြောကြားလေ၏။
Verse 61
नैष शक्यो5तिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथा: । ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे,पुरुषप्रवर! तदनन्तर भगवान् श्रीकृष्ण तथा अन्य लोग दुर्योधनको मारा गया देख हर्षमें भरकर अपने-अपने शंख बजाने लगे। श्रीकृष्णने पांचजन्य शंख बजाया ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းသည့် လက်နက်များကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးချတတ်သော ဤသူရဲကောင်းများနှင့် မဟာရထများအားလုံးကို တိုက်ပွဲ၌ တည့်တည့်မတ်မတ် တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် သင်တို့ မသတ်နိုင်ကြ။ သူတို့သည် တည့်တည့်မတ်မတ် စစ်တိုက်ရာ၌ ရဲရင့်ကျွမ်းကျင်ပြီး အတွေ့အကြုံပြည့်ဝကြသည်»။ ထို့နောက် ဘဂဝန် သီရိကృష్ణနှင့် အခြားသူတို့သည် ဒုရျောဓန ကျဆုံးနေသည်ကို မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်လှ၍ ကိုယ့်ကိုယ်ပိုင် သင်္ခါများကို အသီးသီး မှုတ်ကြသည်။ သီရိကృష్ణက «ပာဉ္စဇနျ» သင်္ခါကို မှုတ်၏။ အာర్జုနသည် စိတ်လန်းဆန်းဝမ်းမြောက်လျက် «ဒေဝဒတ္တ» ဟူသော အထူးကောင်းမွန်သင်္ခါကို မှုတ်၏။ ကုန္တီသား ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရက «အနန္တဝိဇယ» ကို မှုတ်၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် လုပ်ရပ်များရှိသော ဗြုကောဒရ ဘီမက «ပေါဏ္ဍရ» ဟူသော သင်္ခါကြီးကို မှုတ်၏။ နကူလနှင့် သဟဒေဝတို့က «သုဃောသ» နှင့် «မဏိပုဿပက» ကို မှုတ်ကြသည်။ ဓೃဋ္ဌဒျုမ್ನက «ဇೈတြ» ကို မှုတ်ပြီး စာတျကီက «နန္ဒိဝဓန» ကို မှုတ်၏။ အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထက်မြတ်သူရေ၊ ထိုသင်္ခါများ၏ အလွန်ကြီးမားသော ဟိန်းသံသည် ကောင်းကင်တစ်လျှောက် ပြည့်နှက်သွား၍ မြေကြီးတောင် တုန်လှုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ပाण्डဝတပ်တွင် သင်္ခါများ၊ ကက်တယ်ဒရမ် (ဘေရီ)၊ တဘော် (ပဏဝ)၊ စစ်ဒရမ် (အာနက) နှင့် «ဂိုမုခ» ချိုတံများ စသည်တို့ကို တီးခတ်ကြရာ အသံပေါင်းစည်း၍ မိုးကြိုးဟိန်းသကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းကြီးမားလာ၏။ အခြားလူများစွာလည်း ပုဂ္ဂိုလ်သီချင်းများနှင့် မင်္ဂလာကောင်းချီးစကားများဖြင့် ပाण्डဝတို့ကို ချီးမွမ်းကြ၏။
Verse 62
“यह दुर्योधन अत्यन्त शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलानेवाला था, अतः इसे कोई जीत नहीं सकता था और वे भीष्म, द्रोण आदि महारथी भी बड़े पराक्रमी थे। उन्हें धर्मानुकूल सरलतापूर्वक युद्धके द्वारा आपलोग नहीं मार सकते थे ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤဘုရင် (ဒုရျောဓန) ကို ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော နည်းလမ်းဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ သတ်နိုင်မည်မဟုတ်။ ထိုနည်းတူပင် ဘီရှ္မကို အစပြုသော မဟာရထများအားလုံး—အင်အားကြီး မြားပစ်သမားများနှင့် ထိပ်တန်းတိုက်ခိုက်သူများ—ကိုလည်း ဓမ္မကိုလိုက်နာသည့် တည့်တည့်မတ်မတ် တိုက်ပွဲဖြင့် သင်တို့ မချေမှုန်းနိုင်ကြ»။
Verse 63
मयानेकैरुपायैस्तु मायायोगेन चासकृत् | हतास्ते सर्व एवाजी भवतां हितमिच्छता,“आपलोगोंका हित चाहते हुए मैंने ही बारंबार मायाका प्रयोग करके अनेक उपायोंसे युद्धस्थलमें उन सबका वध किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင်တို့၏ အကျိုးကို လိုလား၍ ငါသည် မာယာ၏ အင်အားနှင့် နည်းလမ်းမျိုးစုံကို အကြိမ်ကြိမ် အသုံးချခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် သူတို့အားလုံး သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်»။
Verse 64
यदि नैवंविध॑ जातु कुर्या जिह्ममहं रणे । कुतो वो विजयो भूय: कुतो राज्यं कुतो धनम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်ပွဲတွင် ငါသည် ဤသို့ ကောက်ကျစ်သော နည်းလမ်းများကို တစ်ကြိမ်တောင် မသုံးခဲ့လျှင် သင်တို့ထံ အောင်ပွဲ ဘယ်လို ရောက်လာမည်နည်း။ နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လို ရယူမည်နည်း၊ ငွေကြေးဥစ္စာကို ဘယ်လို ရရှိမည်နည်း»။
Verse 65
ते हि सर्वे महात्मानश्वत्वारोडतिरथा भुवि | न शकक््या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အမှန်တကယ်ပင် ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် အတိရထဟု ကျော်ကြားသော မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူရဲကောင်း လေးဦး—ဘီရှ္မ၊ ဒ್ರೋဏ၊ ကර්ဏ နှင့် ဘူရိශ්ရဝါ—တို့ကို ဓမ္မတရားနှင့်အညီ သတ်နိုင်မည် မဟုတ်၊ ကမ္ဘာလောကကို စောင့်ရှောက်သော လောကပာလများက ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်စေ»။
Verse 66
तथैवायं गदापाणिर्धातिराष्ट्री गतक्लम: । न शकक््यो धर्मतो हन्तुं कालेनापीह दण्डिना
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤသို့ပင် ဂဒါကိုင်ထားသော ဓೃತရာෂ္ဋ္ရ၏သားသည် စစ်ပွဲကြောင့် မပင်ပန်းသေးဘဲ၊ ဤနေရာ၌ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော နည်းလမ်းဖြင့် မည်သူမျှ မသတ်နိုင်ခဲ့သည်—ဒဏ်ပေးသူ ကာလ (အချိန်) ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်စေ»။
Verse 67
न च वो हृदि कर्तव्यं यदयं घातितो रिपु: । मिथ्यावध्यास्तथोपायैर्बहव: शत्रवोदधिका:
«ထို့ပြင် ‘ဤရန်သူကို သတ်လိုက်ပြီ’ ဟူ၍ သင်တို့၏နှလုံး၌ မစွဲမထားကြနှင့်။ ထိုထက်ပင် အင်အားကြီးသော ရန်သူများစွာကိုလည်း နည်းလမ်းမျိုးစုံ၊ ဥပာယ (ကောက်ကျစ်ပညာ) များဖြင့် သတ်နိုင်ကြသည်»။
Verse 68
पूर्वरनुगतो मार्गों देवैरसुरघातिभि: । सद्धिश्वानुगतः पन्था: स सर्वैरनुगम्यते
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အဆုရများကို ဖျက်ဆီးသော ရှေးဦးဒေဝတော်များ လိုက်ခဲ့သော လမ်းကြောင်းကို ထပ်မံ လိုက်နာလာကြပြီ။ သဒ္ဓါရှိသော သုခမင်္ဂလာသူများ လျှောက်ခဲ့သော လမ်းဟာပင် လူအားလုံး လိုက်လျှောက်ကြသည်»။
Verse 69
कृतकृत्याश्च सायाह्वे निवासं रोचयामहे । साथ्चनागरथा: सर्वे विश्रमामो नराधिपा:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ယနေ့အတွက် ကျွန်ုပ်တို့၏ တာဝန် ပြီးမြောက်ပြီ။ ထို့ကြောင့် ညနေချိန် နီးလာသဖြင့် တပ်စခန်း၌ နေထိုင်အနားယူလိုသည်။ အို မင်းတို့ရေ—မြင်း၊ ဆင်၊ ရထားတို့နှင့်အတူ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး အနားယူကြစို့»။
Verse 70
वासुदेववच: श्रुत्वा तदानीं पाण्डवै: सह । पज्चाला भृशसंदह्ृष्टा विनेदु: सिंहसंघवत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုအခါ ဝါစုဒေဝ (သီရိကృష్ణ) ၏ စကားကို ကြားသော် ပाण्डဝတို့နှင့်အတူ ပဉ္စာလတို့ အားလုံး အလွန်ပျော်ရွှင်သွားကြပြီး၊ ခြင်္သေ့အုပ်ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်သံကို ထွက်ပေါ်စေကြသည်»။
Verse 71
ततः प्राध्मापयन् शड्खान् पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် မာဓဝ (ကృష్ణ) သည် သင်္ခများကို မှုတ်ခိုင်း၍ အထူးသဖြင့် «ပာဉ္စဇနျယ» သင်္ခကို မြည်စေ하였다။ လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ သန်မာသူ ဒုရ്യೋಧန သေဆုံးသွားသည်ကို မြင်လျှင် စစ်သူရဲတို့သည် အလွန်ဝမ်းမြောက်ကြ၏။ အဓမ္မခေါင်းဆောင်၏ ကျဆုံးခြင်းသည် စစ်ပွဲ၏ အလေးအနက်သော ဘာရကို နီးကပ်စွာ အဆုံးသတ်စေမည်နှင့် ဓမ္မတရား ပြန်လည်တည်မြဲမည်ကို ညွှန်ပြသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 183
असकृद् वाम्भिरुग्राभिनिहतो होष मन्दधी: । “नरेश्वरो! मरे हुए शत्रुको पुनः मारना उचित नहीं है। तुमलोगोंने इस मन्दबुद्धि दुर्योधनको बारंबार कठोर वचनोंद्वारा घायल किया है
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကြမ်းတမ်းသော စကားလုံးများဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ထိုးနှက်ခံရသော်လည်း မန္ဒဓီ (ဉာဏ်မတောက်) သောသူသည် အော်ဟစ်နေဆဲပင်။ အို မင်းကြီး၊ သေပြီးသားနှင့် မခြားသော ရန်သူကို ထပ်မံထိုးနှက်ခြင်းသည် မသင့်တော်ပါ။ သင်တို့သည် ဤဉာဏ်မတောက်သော ဒုရ്യೋಧနကို ကြမ်းတမ်းသော စကားဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ဒဏ်ရာပေးခဲ့ကြသည်»။
Verse 196
लुब्ध: पापसहायश्च सुहदां शासनातिग: । “यह निर्लज्ज पापी तो उसी समय मर चुका था जब लोभमें फँसा और पापियोंको अपना सहायक बनाकर सुहृदोंके शासनसे दूर रहने लगा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လောဘကြီး၍ အပြစ်သားတို့ကို အကူအညီအဖြစ် ယူကာ မိမိကို ကောင်းစွာလိုလားသူတို့၏ အကြံဉာဏ်ကို လွန်ကျူးသူ—ဤကဲ့သို့ အရှက်မဲ့သော မကောင်းသူသည် အမှန်အားဖြင့် လောဘတွင် ပိတ်မိသည့် အချိန်မှစ၍၊ မကောင်းသူတို့၏ အဖော်အပေါင်းကို ရွေးချယ်သည့် အချိန်မှစ၍၊ မိတ်ဆွေကောင်းတို့၏ အကြံဉာဏ်မှ လှည့်ကွာသည့် အချိန်မှစ၍ သေပြီးသားပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 203
पाण्डुभ्य: प्रार्थ्मानो5पि पित्र्यमंशं न दत्तवान् | “विदुर, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य, भीष्म तथा सूंजयोंके बारंबार प्रार्थना करनेपर भी इसने पाण्डवोंको उनका पैतृक भाग नहीं दिया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပाण्डဝတို့အတွက် အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်ကြသော်လည်း သူသည် သူတို့၏ အဖဘိုးအမွေ အခွင့်အရေးတော်တော်ကို မပေးခဲ့။ ဤသည်မှာ အကြံဉာဏ်နှင့် တောင်းဆိုချက်များ များစွာရှိသော်လည်း တရားဝင် အမွေကို တားဆီးထားခြင်းဟူသော ဓမ္မရေးရာ ချို့ယွင်းမှုကို ထင်ရှားစေပြီး၊ ထိုမတရားမှုက စစ်ပွဲသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။
Verse 273
अधर्मेण गदायुद्धे यदहं विनिपातित: । '“ओ कंसके दासके बेटे! मैं जो गदायुद्धमें अधर्मसे मारा गया हूँ, इस कुकृत्यके कारण क्या तुम्हें लज्जा नहीं आती है?
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်သည် ဂဒါယုဒ္ဓ (လက်နက်တုတ်ကြီးဖြင့် တိုက်ပွဲ) တွင် အဓမ္မနည်းဖြင့် ထိုးချခံရသည်။ ဤမကောင်းမှုကြောင့် သင်၌ အရှက်မပေါ်လာသလော?»
Verse 286
कि न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोच था: । 'भीमसेनको मेरी जाँघें तोड़ डालनेका मिथ्या स्मरण दिलाते हुए तुमने अर्जुनसे जो कुछ कहा था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဤနေရာ၌ ငါမသိသေးသော အရာတစ်စုံတစ်ရာ ရှိသလော။ သင်သည် အာర్జုနအား—မမှန်ကန်သော အမှတ်ရမှုဖြင့်—ဘီမစೇန၏ ‘ငါ့ပေါင်ကို ချိုးမည်’ ဟူသော သစ္စာကတိကို သတိပေးကာ၊ ထိုအကြောင်းပြု၍ အာర్జုနအား သင်ပြောခဲ့သမျှကို ငါမသိဟု သင်ထင်သလော။»
Verse 303
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामह: । “जो प्रतिदिन शूरवीरोंका भारी संहार मचा रहे थे, उन पितामह भीष्मका तुमने शिखण्डीको आगे रखकर वध कराया
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «သိခဏ္ဍိန်ကို ရှေ့တန်းတင်၍ သင်သည် သင်၏ ပိတామဟကို သတ်စေခဲ့သည်။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သူရဲကောင်းများကို အကြီးအကျယ် သတ်ဖြတ်စေခဲ့သော ထိုဘီష္မကိုပင် ဤလှည့်ကွက်ဖြင့် လဲကျစေခဲ့သည်။»
Verse 316
आचार्यो न्यासित: शस्त्र कि तन्न विदितं मया । “दुर्मते! अश्वत्थामाके सदृश नामवाले एक हाथीको मारकर तुमलोगोंने द्रोणाचार्यके हाथसे शस्त्र नीचे डलवा दिया था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဆရာကြီးက လက်နက်ကို ချထားခဲ့သည်—အဘယ်ကြောင့်ဖြစ်သည်ကို ငါမသိဟု သင်ထင်သလော။ အကြံဆိုးသူတို့၊ ‘အရှ္ဝတ္ထာမာ’ ဟူသော အမည်တူ ဆင်တစ်ကောင်ကို သတ်၍ ဒ್ರೋဏာචာရ្យ၏ လက်မှ လက်နက်ကို ကျစေခဲ့သည်ကို ငါမသိဘူးဟု ထင်သလော။»
Verse 326
पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारय: । “इस नृशंस धृष्टद्युम्नने पराक्रमी आचार्यको उस अवस्थामें मार गिराया, जिसे तुमने अपनी आँखों देखा; किंतु मना नहीं किया
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «သူ လဲကျအောင် ထိုးနှက်ခံနေရသည်ကို သင်မြင်ခဲ့သည်၊ သို့သော် သင်က မတားဆီးခဲ့။»
Verse 336
घटोत्कचे व्यंसयत: कस्त्वत्त: पापकृत्तम: । 'पाण्डुपुत्र अर्जुनके वधके लिये माँगी हुई इन्द्रकी शक्तिको तुमने घटोत्कचपर छुड़वा दिया। तुमसे बढ़कर महापापी कौन हो सकता है?
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဃဋောတ္ကချကို ဖျက်ဆီးနေချိန်၌ သင်ထက် ပို၍ အပြစ်ကြီးသူ မည်သူရှိမည်နည်း။ ပாண்டု၏သား အာర్జုနကို သတ်ရန်အတွက် တောင်းယူထားသော အိန္ဒြ၏ သက္တိ (Śakti) ကို သင်က ဃဋောတ္ကချပေါ်သို့ ပစ်လွှတ်စေခဲ့သည်။ သင်ထက် ပို၍ အပြစ်ကြီးသူ မည်သူရှိနိုင်မည်နည်း။»
Verse 363
पातित: समरे कर्णश्षृक्रव्यग्रो$ग्रणी्नणाम् । “मनुष्योंमें अग्रगण्य कर्ण अर्जुनको जीतनेकी इच्छासे उत्तम पराक्रम कर रहा था। उस समय नागराज अश्वसेनको जो कर्णके बाणके साथ अर्जुनके वधके लिये जा रहा था
သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်မြေပြင်၌ ကာဏ္ဏသည် ခေါင်းဆောင်တို့အနက် အထင်ကရဆုံး၊ စစ်သူရဲတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ လဲကျသတ်ဖြတ်ခံရ၏။ အာర్జုနကို အနိုင်ယူလိုသော စိတ်ဖြင့် မိမိ၏ အကောင်းဆုံး သတ္တိဗလကို ထုတ်ဖော်ကာ တိုက်ခိုက်နေစဉ်၊ ကာဏ္ဏ၏ မြားပေါ်စီး၍ အာర్జုနကို သတ်ရန် လာသော နဂါးမင်း အရှ္ဝစေနကို သင်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် မအောင်မြင်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကာဏ္ဏ၏ ရထားဘီးသည် ချိုင့်ထဲ ကျသွား၍ သူက စိုးရိမ်ပူပန်စွာ ဆွဲထုတ်ရန် အလုပ်ရှုပ်နေချိန်တွင်၊ သူကို အန္တရာယ်ကြောင့် ဒုက္ခရောက်၍ အားနည်းသွားပြီဟု သင်တို့က သတ်မှတ်ကာ လဲကျစေခဲ့ကြ၏။
Verse 376
ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्थाद् विजयो ध्रुवम् | “यदि मेरे, कर्णके तथा भीष्म और द्रोणाचार्यके साथ मायारहित सरलभावसे तुम युद्ध करते तो निश्चय ही तुम्हारे पक्षकी विजय नहीं होती
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လှည့်ကွက်မသုံးဘဲ တည့်တည့်မတ်မတ် တိုက်ခိုက်ခဲ့လျှင် သင်တို့၏ အနိုင်ရမှုသည် မည်သို့မျှ သေချာမနေပါ»။
Verse 386
स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिता: । 'परंतु तुम-जैसे अनार्यने कुटिल मार्गका आश्रय लेकर स्वधर्म-पालनमें लगे हुए हमलोगोंका तथा दूसरे राजाओंका भी वध करवाया है”
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်တို့နှင့် အခြားသူများသည် မိမိတို့၏ သဝဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာနေကြသော်လည်း သတ်ဖြတ်ခံရကြသည်»။
Verse 416
पाण्डवेभ्य: स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात् । ओ मूर्ख! तुम शकुनिकी सलाह मानकर मेरे माँगनेपर भी पाण्डवोंको उनकी पैतृक सम्पत्ति, उनका अपना राज्य लोभवश नहीं देना चाहते थे
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «လောဘကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရှကူနီ၏ အကြံကို လိုက်ရန် သင်က ဆုံးဖြတ်ထားသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ငါကိုယ်တိုင် တောင်းဆိုသော်လည်း ပाण्डဝတို့၏ အခွင့်အရေးဖြစ်သော အမွေဆက်ခံပိုင်ခွင့်—သူတို့၏ ဘိုးဘွားအမွေ နိုင်ငံတော်ကို—မပေးချင်ခဲ့။ အမိုက်သားရေ၊ တရားမျှတမှုထက် လောဘကို ရွေးချယ်၍ ထိုက်တန်သောအရာကို ငြင်းပယ်ကာ ပျက်စီးရာလမ်းကို သင်က ဖွင့်ပေးခဲ့သည်»။
Verse 466
त्वद्योषै्निहत: पाप तस्मादसि हतो रणे । जब पाण्डव शिकारके लिये तृणबिन्दुके आश्रमपर चले गये थे
ဝါယုက ပြောသည်– «အပြစ်သားရေ၊ သင်၏ မကောင်းမှုကြောင့်ပင် သင် လဲကျရသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်မြေပြင်၌ သင် သတ်ဖြတ်ခံရ၏။ ပाण्डဝတို့က အမဲလိုက်ရန် တೃဏဗိန္ဒု၏ အာရှရမ်သို့ သွားကြသည့်အခါ၊ မကောင်းသော ဇယဒြထက တောအတွင်း ဒြೌပဒီကို ဒုက္ခပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မကောင်းစိတ်ရှိသူရေ၊ သင်၏ အပြစ်ကြောင့်ပင် စစ်သူရဲအများစု ပေါင်းစည်းကာ စစ်မြေပြင်၌ တစ်ယောက်တည်းရှိသော လူငယ် အဘိမညုကို သတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအကြောင်းအရာအားလုံးကြောင့် ယနေ့ သင်လည်း စစ်မြေပြင်ပေါ်၌ လဲကျသေဆုံးရသည်»။
Verse 473
वैगुण्येन तवात्यर्थ सर्व हि तदनुछितम् । तुम जिन्हें हमारे किये हुए अनुचित कार्य बता रहे हो, वे सब तुम्हारे महान् दोषसे ही किये गये हैं
ဝါယုက ပြောသည်– «သင်၏ အလွန်ကြီးမားသော ချို့ယွင်းမှုကြောင့်ပင် သင်က ‘မသင့်တော်’ ဟု ခေါ်ဆိုသမျှ အရာအားလုံးသည် အမှန်တကယ် သင်ထံသို့သာ ပြန်လည်သက်ဆိုင်သည်။ ‘ငါတို့က လုပ်ခဲ့သည်’ ဟု သင်ညွှန်ပြနေသော အမှားအယွင်းတို့သည် သင်၏ ကြီးမားသော အပြစ်အနာအဆာမှသာ ပေါက်ဖွားလာသည်»။
Verse 493
कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम् | तुमने अत्यन्त प्रबल लोभ और तृष्णाके वशीभूत होकर न करनेयोग्य कार्य किये हैं; अतः उनका परिणाम अब तुम्हीं भोगो
ဝါယုက ပြောသည်– «မလုပ်သင့်သော အမှုတို့ကို သင်ပြုခဲ့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ထိုအမှုတို့၏ ရင့်မှည့်လာသော အကျိုးဆက်ကို သင်ကိုယ်တိုင်ပင် ခံယူစေ။ အလွန်ပြင်းထန်သော လောဘနှင့် တဏှာ၏ အာဏာအောက်တွင် သင် မသင့်တော်သော အလုပ်များကို လုပ်ခဲ့သဖြင့် ယခု ထိုအကျိုးကို သင်ပင် ခံစားရမည်»။
Verse 503
मूर्थ्नि स्थितममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया । दुर्योधनने कहा--मैंने विधिपूर्वक अध्ययन किया
ဒုရ്യೋಧနက ပြောသည်– «ငါသည် ရန်သူတို့၏ ခေါင်းပေါ်၌ ခြေတင်၍ ရပ်ခဲ့၏။ ငါ့ထက် ကံကောင်းသော အဆုံးသတ်ကို မည်သူက ရရှိနိုင်သနည်း?»
Verse 513
तदिदं निधन प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । अपने धर्मपर दृष्टि रखनेवाले क्षत्रिय-बन्धुओंको जो अभीष्ट है, वही यह मृत्यु मुझे प्राप्त हुई है; अतः मुझसे अच्छा अन्त और किसका हुआ है?
ဒုရ്യೋಧနက ပြောသည်– «ယခု ဤသေခြင်းသည် ငါ့ထံ ရောက်လာသောအခါ ငါ့ထက် ကောင်းမြတ်သော အဆုံးသတ်ကို မည်သူက ရရှိနိုင်သနည်း။ ကိုယ့်ဓမ္မကို မျက်စိမလွှဲကြည့်သော က္ଷတ္တရိယ မျိုးရင်းညီအစ်ကိုတို့ လိုလားသည့် သေခြင်းကို ငါ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ငါ့ထက် မြင့်မြတ်သော အဆုံးသတ်သည် မည်သူ့တွင် ရှိနိုင်မည်နည်း?»
Verse 526
ऐश्वर्य चोत्तमं प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । जो दूसरे राजाओंके लिये दुर्लभ हैं
ဒုရ്യോധနက ပြောသည်– «ငါသည် အမြင့်ဆုံး အာဏာအင်အားကို ရရှိခဲ့၏—ငါ့ထက် ကံကောင်းသော အဆုံးသတ်ကို မည်သူက ရနိုင်သနည်း။ အခြားဘုရင်တို့အတွက်တောင် ရခဲသော လူ့အပျော်အပါးတို့ကို ငါသည် နတ်တို့ကဲ့သို့ လွယ်ကူစွာ ရရှိခဲ့၏။ ငါသည် အထွတ်အထိပ် စိုးမိုးမှုနှင့် စည်းစိမ်ကို ရရှိခဲ့ပြီ။ ထို့ကြောင့် ငါ့ထက် မြင့်မြတ်သော အဆုံးသတ်သည် မည်သူ့တွင် ရှိနိုင်မည်နည်း?»
Verse 543
अपतत् सुमहद् वर्ष पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् । संजय कहते हैं--राजन! बुद्धिमान् कुरुराज दुर्योधनकी यह बात पूरी होते ही उसके ऊपर पवित्र सुगंधवाले पुष्पोंकी बड़ी भारी वर्षा होने लगी
သဉ္ဇယက ပြော၏—အရှင်ဘုရင်၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ကုရုဘုရင် ဒုရျောဓနသည် ထိုစကားများကို ပြောပြီးဆုံးသည့်ခဏတည်းကပင် သန့်ရှင်းသော အနံ့သင်းပျံ့သည့် ပန်းများ၏ မိုးကြီးတစ်ခုက သူ့အပေါ်သို့ ကျလာ၏—စစ်၏ သာသနာဓမ္မတင်းမာမှုအတွင်း သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အမှတ်အသားတစ်ရပ်ကဲ့သို့ ချီးမြှောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 2536
क्ुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भारत । तत्पश्चात् उसने श्रीकृष्णकी ओर भौंहें टेढ़ी करके देखा
သဉ္ဇယက ပြော၏—အို ဘာရတ၊ အမြီးဖြတ်ခံရသော အဆိပ်မြွေကဲ့သို့ ဒေါသထွက်နေသူသည် ထို့နောက် မျက်ခုံးကို ကွေးကောက်တင်းမာစွာ ချိုးကာ သီရိကృష్ణထံသို့ စိုက်ကြည့်လေ၏၊ ကိုယ်ခန္ဓာကိုလည်း တစ်ဝက်သာ မြှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ ဒုရျောဓနဘုရင်၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် အမြီးပြတ်သဖြင့် ကိုယ်လုံးတစ်လျှောက် မထောင်နိုင်သော်လည်း တစ်ဝက်ကိုသာ ထောင်ကာ မျက်စိစိုက်ကြည့်နေသော ဒေါသထွက် အဆိပ်မြွေနှင့် တူလှ၏။
Verse 2636
दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत् उसे प्राणोंका अन्त कर देनेवाली भयंकर वेदना हो रही थी
သဉ္ဇယက ပြော၏—ဒုရျောဓနသည် ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) ကို ကြမ်းတမ်း၍ ရက်စက်သော စကားလုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်လေ၏။ မိမိကိုယ်တိုင်မှာ အသက်ကိုပင် အဆုံးသတ်စေနိုင်သော ကြောက်မက်ဖွယ် နာကျင်မှုကြီးက ဖမ်းဆီးထားသော်လည်း ထိုအခြေအနေကို မစဉ်းစားဘဲ ဝါစုဒေဝ၏သား သီရိကృష్ణကို ရက်စက်သော စကားဖြင့် နာကျင်စေတတ်လေ၏—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မထက် ရန်လိုမှုက ဦးဆောင်နေသော စိတ်ကို ဖော်ပြသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter frames a transition dilemma: how victors should move from battlefield success to ethical stewardship—securing people and resources while acknowledging grief and the moral weight of destruction.
It illustrates deferred consequence and sustaining agency: destructive forces may be held in abeyance by higher protection or disciplined order, but once the sustaining condition ends, underlying causality manifests—prompting humility and responsibility after success.
Yes. Yudhiṣṭhira recalls Vyāsa’s maxim: 'yato dharmas tato kṛṣṇo yataḥ kṛṣṇas tato jayaḥ'—a thematic statement that frames victory as aligned with dharma and Kṛṣṇa’s guidance rather than mere force.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.