Shloka 54
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
यूयं निहतसंकल्पा: शोचन्तो वर्तयिष्यथ । अच्युत! मैं सुहदों और सेवकोंसहित स्वर्गलोकमें जाऊँगा और तुमलोग भग्नमनोरथ होकर शोचनीय जीवन बिताते रहोगे || ५३ ह ।। (न मे विषादो भीमेन पादेन शिर आहतम् | काका वा कड्कगृध्रा वा निधास्यन्ति पद क्षणात् ।।) भीमसेनने अपने पैरसे जो मेरे सिरपर आघात किया है, इसके लिये मुझे कोई खेद नहीं है; क्योंकि अभी क्षणभरके बाद कौए, कंक अथवा गृध्र भी तो इस शरीरपर अपना पैर रखेंगे। संजय उवाच अस्य वाक्यस्य निधने कुरुराजस्यथ धीमत:
yūyaṁ nihata-saṅkalpāḥ śocanto vartayiṣyatha | acyuta! mayā suhṛdbhiḥ sevakaiś ca sārdhaṁ svargalokaṁ gamiṣyāmi, yūyaṁ tu bhagna-manorathāḥ śocanīyaṁ jīvitaṁ vartayiṣyatha || (na me viṣādo bhīmena pādena śira āhatam | kākā vā kaṅka-gṛdhrā vā nidhāsyanti padaṁ kṣaṇāt ||) sañjaya uvāca: asya vākyasya nidhane kuru-rājasya atha dhīmataḥ ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်— «သင်တို့သည် ဆုံးဖြတ်ချက်ပျက်ပြားကာ ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် နေ့ရက်များကို ဖြတ်သန်းရလိမ့်မည်။ အချျုတရေ၊ ငါသည် မိတ်ဆွေများနှင့် အမှုထမ်းများနှင့်အတူ ကောင်းကင်လောကသို့ သွားမည်၊ သင်တို့မူ မျှော်လင့်ချက်ကွဲကြေ၍ သနားဖွယ်ဘဝကို ဆက်လက်နေထိုင်ရလိမ့်မည်။» (ထို့နောက် သူက ထပ်ပြောသည်—) «ဘီမက ငါ့ခေါင်းကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်ခဲ့သည့်အတွက် ငါ့တွင် ဝမ်းနည်းမှုမရှိ; အကြောင်းမူ မကြာခင်ပင် ကျီးကန်း၊ ချိုင်းငှက်နှင့် လင်းတတို့ကလည်း ဤကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင် ခြေတင်ကြလိမ့်မည်။» သဉ္ဇယက ဆက်လက်ဆိုသည်— ဉာဏ်ပညာရှိသော ကုရုဘုရင်၏ ဤစကားတို့သည် အဆုံးသတ်သို့ ရောက်သောအခါ…
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores impermanence and the harsh moral psychology of war: humiliation and bodily injury are fleeting compared to death itself, and victory/defeat quickly turns into grief. It also reflects a kṣatriya-style insistence on facing death without lament, even while speaking bitterly to the victors.
In the aftermath of the mace-fight, the fallen Kuru king speaks defiantly: he predicts the Pāṇḍavas will live on in sorrow with broken aims, while he will attain heaven with his companions. He dismisses the shame of Bhīma’s foot-strike, noting that scavenger birds will soon tread on his corpse anyway. Sañjaya then resumes narration as the speech ends.