Adhyaya 58
Kṛṣṇasya Dvārakā-praveśaḥ — Krishna’s Return to Dvārakā and the Raivataka Festival
Upa-parva: Raivataka-mahotsava and Dvārakā-praveśa (episode within Āśvamedhika Parva)
Janamejaya asks what Govinda did after granting Uttaṅka a boon. Vaiśaṃpāyana replies that Kṛṣṇa departs with Sātyaki and, crossing lakes, rivers, and forests, reaches the delightful city of Dvāravatī. The scene is set during the Raivataka mountain festival, described as richly ornamented with gold-like radiance, garlands, fine garments, wish-fulfilling trees, and golden lamp-trees illuminating caves and waterfalls. The mountain resounds with singing, festive cries, and crowded marketplaces stocked with food, drink, clothing, and music. Continuous charitable giving to the needy is highlighted. Kṛṣṇa enters his auspicious residence, is welcomed by Bhojas, Vṛṣṇis, and Andhakas, pays respects to his parents, is embraced and consoled, and then—rested and ceremonially attended—begins to recount the ‘great conflict’ when questioned by his father.
Chapter Arc: यज्ञ-प्रतिज्ञा की ज्वाला में उत्तंक मुनि राजा सौदास (कल्माषपाद) के पास आते हैं—दो मणिकुण्डलों की मांग, और राजा का भयभीत-सा निषेध: ‘मेरे पास मत आओ।’ → सौदास अपनी दुर्गति का रहस्य खोलता है—ब्राह्मणों को प्रणाम करने पर भी एक ब्राह्मण-दोष से पतन, मदयन्ती के साथ असहायता, और यह आशंका कि जो भी निकट आएगा वह संकट में पड़ेगा। फिर भी उत्तंक अडिग रहता है, रानी से कुण्डल दिलवाता है और राजा से ‘गुह्य वचन’ सुनने की जिद करता है। → मार्ग में कुण्डल बंधे मृगचर्म का बंधन बेलों/लताओं की चोट से टूटता है; कुण्डल सहित चर्म वृक्ष से सहसा गिर पड़ता है—और उसी क्षण ऐरावत-कुल का सर्प उसे देख कर वल्मीक में घुस जाता है। प्रतिज्ञा-पूर्ति एक पल में संकट बन जाती है। → उत्तंक के हाथ में प्राप्त कुण्डल फिर छिन जाते हैं; अध्याय का अंत इस बोध के साथ होता है कि केवल मानवीय पराक्रम पर्याप्त नहीं—दैवी सहायता (इन्द्र-अग्नि) और तप-बल की परीक्षा अभी शेष है। → कुण्डल वल्मीक में समा चुके हैं—उत्तंक अब किस उपाय से नागलोक/वल्मीक के भीतर उतरकर उन्हें वापस लाएगा?
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्राता बछ। 2 अष्टपञज्चाशत्तमो< ध्याय: कुण्डल लेकर उत्तंकका लौटना, मार्गमें उन कुण्डलोंका अपहरण होना तथा इन्द्र और अग्निदेवकी कृपासे फिर उन्हें पाकर गुरुपत्नीको देना वैशम्पायन उवाच स मित्रसहमासाद्य अभिज्ञानमयाचत । तस्मै ददावभिज्ञानं स चेक्ष्वाकुवरस्तदा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! रानी मदयन्तीकी बात सुनकर उत्तंकने महाराज मित्रसह (सौदास)-के पास जाकर उनसे कोई पहचान माँगी। तब इक्ष्वाकुवंशियोंमें श्रेष्ठ उन नरेशने पहचानके रूपमें रानीको सुनानेके लिये निम्नांकित सन्देश दिया इस प्रकार श्रीमह्या भारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें उत्तंकका उपाख्यानविषयक अद्दावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५८ ॥/ अपन क्रा बछ। अर: एकोनषष्टितमो< ध्याय: व सम द्वारकामें जाकर रैवतक पर्वतपर सम्मिलित होना और सबसे मिलना जनमेजय उवाच उत्तड़कस्य वरं दत्त्वा गोविन्दो द्विजसत्तम । अत ऊर्ध्व महाबाहु: कि चकार महायशा:
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်။ ဥတ္တင်ကသည် မိထ္ရသဟ မင်းထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ အမှတ်အသားတစ်ရပ် (အသိအမှတ်ပြုသက်သေ) ကို တောင်းခံ하였다။ ထိုအခါ အိက္ရှ္ဝာကု မျိုးရိုးအတွင်း အမြတ်ဆုံးသော မင်းသည် မိဖုရားထံသို့ ပြောကြားရန် ရည်ရွယ်သော အသိအမှတ်ပြုသင်္ကေတကို ပေးအပ်၍၊ သူ၏စကားကို အတည်ပြုနိုင်စေ하였다။ ဤအပိုဒ်သည် အရေးကြီးသောစကားကို ပို့ဆောင်ရာတွင် လိမ်လည်မှုမဖြစ်စေရန် ယုံကြည်ရသော သက်သေပြချက်လိုအပ်ကြောင်းနှင့် ဓမ္မအတိုင်း သတိပြုစောင့်ရှောက်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 2
सौदाय उवाच न चैवैषा गति: क्षेम्या न चान्या विद्यते गति: । एतन्मे मतमाज्ञाय प्रयच्छ मणिकुण्डले,सौदास बोले--प्रिये! मैं जिस दुर्गतिमें पड़ा हूँ, यह मेरे लिये कल्याण करनेवाली नहीं है तथा इसके सिवा अब दूसरी कोई भी गति नहीं है। मेरे इस विचारको जानकर तुम अपने दोनों मणिमय कुण्डल इन ब्राह्मणदेवताको दे डालो
ဆော်ဒာယ မိန့်သည်။ «ငါကျရောက်နေသော ဤလမ်းကြောင်းသည် ငါ့အကျိုးချမ်းသာကို မဖြစ်စေ၊ ထို့ပြင် ဤအပြင် အခြားလမ်းလည်း မရှိတော့။ ငါ၏ဤဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိလျက်၊ မဏိနားကပ် နှစ်ဖက်ကို ဤဗြာဟ္မဏထံ ပေးအပ်လော့»။
Verse 3
इत्युक्तस्तामुत्तड़कस्तु भर्तुर्वाक्यमथाब्रवीत् । श्रुत्वा च सा तदा प्रादात् ततस्ते मणिकुण्डले,राजाके ऐसा कहनेपर उत्तंकने रानीके पास जाकर पतिकी कही हुई बात ज्यों-की-त्यों दुहरा दी। महारानी मदयन्तीने स्वामीका वचन सुनकर उसी समय अपने मणिमय कुण्डल उत्तंक मुनिको दे दिये
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဥတ္တင်ကသည် မိဖုရားထံသို့ သွားကာ မင်း၏စကားကို အတိအကျ ပြန်လည်ပြောကြား하였다။ မိဖုရားသည် ထိုစကားကို ကြားလျှင် ချက်ချင်း လိုက်နာကာ မဏိနားကပ် နှစ်ဖက်ကို ဥတ္တင်က မုနိအား ပေးအပ်하였다။ ဤသည်မှာ တရားသင့်တောင်းဆိုမှုကို ချက်ချင်း လိုက်နာခြင်းနှင့် ဓမ္မအပေါ် သစ္စာတည်ခြင်း၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
Verse 4
अवाप्य कुण्डले ते तु राजानं पुनरब्रवीत् । किमेतद् गुह्मवचनं श्रोतुमिच्छामि पार्थिव,उन कुण्डलोंको पाकर उत्तंक मुनि पुनः राजाके पास आये और इस प्रकार बोले --'पृथ्वीनाथ! आपके गूढ़ वचनका क्या अभिप्राय था, यह मैं सुनना चाहता हूँ
နားကပ်နှစ်ဖက်ကို ရရှိပြီးနောက် ဥတ္တင်က မုနိသည် မင်းထံသို့ ပြန်လာကာ ဤသို့ ဆို하였다။ «အို မြေပြင်၏ အရှင်၊ သင်၏ လျှို့ဝှက်နက်နဲသော စကား၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကြားလိုပါသည်»။
Verse 5
सौदास उवाच प्रजानिसर्गाद् विप्रान् वै क्षत्रिया: पूजयन्ति ह । विप्रेभ्यश्षापि बहवो दोषा: प्रादुर्भवन्ति वै,सौदास बोले--ब्रह्मन! क्षत्रियलोग सृष्टिके प्रारम्भकालसे ब्राह्मणोंकी पूजा करते आ रहे हैं तथापि ब्राह्मणोंकी ओरसे भी क्षत्रियोंके लिये बहुत-से दोष प्रकट हो जाते हैं
ဆော်ဒာသ မိန့်သည်။ «ဗြာဟ္မဏာရေ၊ ဖန်ဆင်းခြင်းအစကတည်းက က္ଷတ္တရိယတို့သည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို အမြဲတမ်း ပူဇော်ဂုဏ်ပြုလာကြသည်။ သို့သော် ဗြာဟ္မဏတို့ဘက်မှပင် က္ෂတ္တရိယတို့အတွက် အပြစ်အနာအဆာနှင့် ဒုက္ခအကြောင်းများစွာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်»။
Verse 6
सोडहं द्विजेभ्य: प्रणतो विप्राद् दोषमवाप्तवान् | गतिमन्यां न पश्यामि मदयन्तीसहायवान्,मैं सदा ही ब्राह्मणोंकी प्रणाम किया करता था, किंतु एक ब्राह्मणके ही शापसे मुझे यह दोष--यह दुर्गति प्राप्त हुई है। मैं मदयन्तीके साथ यहाँ रहता हूँ, मुझे इस दुर्गतिसे छुटकारा पानेका कोई उपाय नहीं दिखायी देता
ဆော်ဒါသက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်သည် နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) များ၊ ဗြာဟ္မဏများကို အမြဲတမ်း ဦးညွှတ်ကန်တော့ခဲ့သော်လည်း ဗြာဟ္မဏတစ်ဦး၏ ကျိန်စာတစ်ခုပင်ကြောင့် ဤအညစ်အကြေးကို ခံယူရပြီး ဤကဲ့သို့ ဆိုးရွားသော အခြေအနေသို့ ကျရောက်လာရသည်။ ဤနေရာတွင် မဒယန္တီကို အဖော်အဖြစ်ထား၍ နေထိုင်နေရသော်လည်း ဤဘေးဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရန် အခြားလမ်း—အခြားနည်းလမ်း—မည်သို့မျှ မမြင်ရ»။
Verse 7
न चान्यामपि पश्यामि गति गतिमतां वर । स्वर्गद्वारस्य गमने स्थाने चेह द्विजोत्तम,जंगम प्राणियोंमें श्रेष्ठ विप्रवर! अब इस लोकमें रहकर सुख पाना और परलोकमें स्वर्गीय सुख भोगनेके लिये मुझे दूसरी कोई गति नहीं दीख पड़ती
ဆော်ဒါသက ပြောသည်– «နှစ်ကြိမ်မွေးတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ လှုပ်ရှား၍ အသက်ရှင်နေသော သတ္တဝါတို့အနက် ရှေ့တန်းတင်သော ဗြာဟ္မဏမြတ်ရှင်၊ ဤလောက၌ နေထိုင်ရင်း ပျော်ရွှင်မှုကို ရရန်လည်းကောင်း၊ နောက်လောက၌ ကောင်းကင်တံခါးသို့ ရောက်ရန်လည်းကောင်း—ကျွန်ုပ်အတွက် အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမျှ မမြင်ရ»။
Verse 8
न हि राज्ञा विशेषेण विरुद्धेन द्विजातिभि: । शक्यं हि लोके स्थातु वै प्रेत्य वा सुखमेधितुम्,कोई भी राजा विशेषरूपसे ब्राह्मणोंके साथ विरोध करके न तो इसी लोकमें चैनसे रह सकता है और न परलोकमें ही सुख पा सकता है। यही मेरे गूढ़ संदेशका तात्पर्य है
ဆော်ဒါသက ပြောသည်– «ဘုရင်တစ်ပါးက အထူးသဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ နှစ်ကြိမ်မွေး (ဗြာဟ္မဏ) များနှင့် ဆန့်ကျင်တော်မူလျှင်၊ ဤလောက၌လည်း အမှန်တကယ် တည်တံ့မနေနိုင်၊ သေပြီးနောက်လည်း ပျော်ရွှင်ခြင်း၌ မဖွံ့ဖြိုးနိုင်။ ဤသည်ပင် ကျွန်ုပ်အကြံပေးစကား၏ အတွင်းသဘော ဖြစ်သည်»။
Verse 9
तदिष्टे ते मया दत्ते एते स्वे मणिकुण्डले । यः कृतस्ते5द्य समय: सफल तं कुरुष्व मे,अच्छा अब आपकी इच्छाके अनुसार ये अपने मणिमय कुण्डल मैंने आपको दे दिये। अब आपने जो प्रतिज्ञा की है, वह सफल कीजिये
«သင်လိုသလို ကျွန်ုပ်၏ ရတနာနားကပ်များကို သင့်အား ပေးအပ်ပြီးပြီ။ ယနေ့ သင်ပြုထားသော ကတိကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေပါ—ကျွန်ုပ်အတွက် ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ပါ»။
Verse 10
उत्तड्ुक उवाच राजंस्तथेह कर्तास्मि पुनरेष्यामि ते वशम् | प्रश्न॑ च कंचित् प्रष्टूं त्वां निवृत्तोडस्मि परंतप,उत्तंकने कहा--राजन्! शत्रुसंतापी नरेश! मैं अपनी प्रतिज्ञाका पालन करूँगा, पुनः आपके अधीन हो जाऊँगा; किंतु इस समय एक प्रश्न पूछनेके लिये आपके पास लौटकर आया हूँ
ဥတ္တင်္ကက ပြောသည်– «အရှင်ဘုရင်၊ ရန်သူတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေသော မင်းမြတ်၊ ဤနေရာ၌ လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာကို ကျွန်ုပ် လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ပြန်လည်၍ သင့်အာဏာအောက်သို့ ဝင်ရောက်မည်။ သို့သော် ယခုအခါ မေးလိုသော မေးခွန်းတစ်ခုရှိသဖြင့် သင့်ထံသို့ ပြန်လှည့်လာခြင်းဖြစ်သည်»။
Verse 11
सौदासने कहा--विप्रवर! आप इच्छानुसार प्रश्न कीजिये। मैं आपकी बातका उत्तर दूँगा। आपके मनमें जो भी संदेह होगा अभी उसका निवारण करूँगा। इसमें मुझे कुछ भी विचार करनेकी आवश्यकता नहीं पड़ेगी
ဆော်ဒာသက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်ရေ၊ သင်အလိုရှိသမျှ မေးမြန်းလော့။ ငါသည် သင်၏စကားကို ဖြေကြားမည်။ သင်၏စိတ်၌ ပေါ်လာသမျှ သံသယကိုလည်း ချက်ချင်း ဖယ်ရှားပေးမည်။ ဤကိစ္စ၌ ငါ့တွင် အလွန်အကျွံ စဉ်းစားရန် မလို»။
Verse 12
उत्तद़्क उवाच प्राहुर्वाकुसंयतं विप्रं धर्मनैपुणदर्शिन: । मित्रेषु यश्चव विषम: स्तेन इत्येव तं विदु:,उत्तंकने कहा--राजन्! धर्मनिपुण विद्वानोंने उसीको ब्राह्मण कहा है, जो अपनी वाणीका संयम करता हो--सत्यवादी हो। जो मित्रोंक साथ विषमताका व्यवहार करता है, उसे चोर माना गया है
ဥတ္တင်္ကက ပြောသည်– «မင်းကြီးရေ၊ ဓမ္မကို ခွဲခြားမြင်တတ်သော ပညာရှိတို့က စကားကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ—အမှန်တရားကို ပြောသူ၊ စကား၌ ကိုယ်ထိန်းသိမ်းသူ—ကိုသာ ဗြာဟ္မဏအမှန်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် မိတ်ဆွေတို့အပေါ် ဘက်လိုက်၍ မတရားသဖြင့် ပြုမူသူကိုတော့ အမှန်တကယ် ‘သူခိုး’ ဟု သိကြ၏»။
Verse 13
सौदास उवाच ब्रृहि विप्र यथाकामं प्रतिवक्तास्मि ते वच: । छेत्तास्मि संशयं तेडद्य न मे5त्रास्ति विचारणा,स भवान् मित्रतामद्य सम्प्राप्तो मम पार्थिव । स मे बुद्धि प्रयच्छस्व सम्मतां पुरुषर्षभ पृथ्वीनाथ! पुरुषप्रवर! आज आपके साथ मेरी मित्रता हो गयी है, इसलिये आप मुझे अच्छी सलाह दीजिये
ဆော်ဒာသက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏရေ၊ သင်အလိုရှိသလို ပြောလော့။ သင်၏စကားကို ငါပြန်လည်ဖြေကြားမည်။ ယနေ့ သင်၏သံသယကို ငါဖြတ်တောက်ပေးမည်—ဤအမှု၌ ငါ့တွင် လုံးဝ မลังလဲ။ အို မင်းကြီး၊ ယနေ့ သင်သည် ငါနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်လာပြီ။ ထို့ကြောင့် လူတို့အထွတ်အမြတ်၊ မြေသခင်၊ လူထဲ၌ အမြင့်မြတ်ဆုံးရေ၊ ငါ့အား အတည်ပြုကောင်းမွန်သော အကြံဉာဏ်ကို ပေးပါ»။
Verse 14
अवाप्तार्थोहमग्येह भवांश्व पुरुषादक: । भवत्सकाशमागन्तुं क्षमं मम न वेति वै,आज यहाँ मेरा मनोरथ सफल हो गया है और आप नरभक्षी राक्षस हो गये हैं। ऐसी दशामें आपके पास मेरा फिर लौटकर आना उचित है या नहीं
«ယနေ့ ဤနေရာ၌ ငါ၏ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံသွားပြီ—သို့သော် သင်သည် လူစားသတ္တဝါ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် ငါက သင်၏ရှေ့သို့ ပြန်လာခြင်းသည် သင့်လျော်သလော၊ မသင့်လျော်သလော»။
Verse 15
सौदासने कहा--द्विजश्रेष्ठ! यदि यहाँ मुझे उचित बात कहनी है, तब तो मैं यही कहूँगा कि ब्राह्मणोत्तम! आपको मेरे पास किसी तरह नहीं आना चाहिये
ဆော်ဒာသက ပြောသည်– «နှစ်ကြိမ်မွေးအထွတ်အမြတ်ရေ၊ ဤနေရာ၌ အမှန်တကယ် သင့်လျော်သောစကားကို ငါပြောရမည်ဆိုလျှင် ဤတစ်ခုပဲ ပြောမည်– ဗြာဟ္မဏအထွတ်အမြတ်ရေ၊ သင်သည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ငါ့အနီးသို့ မလာသင့်»။
Verse 16
एवं तव प्रपश्यामि श्रेयो भूगुकुलोद्वह | आगच्छतो हि ते विप्र भवेन्मृत्युर्न संशय:,भगुकुलभूषण विप्र! ऐसा करनेमें ही मैं आपकी भलाई देखता हूँ। यदि आयेंगे तो आपकी मृत्यु हो जायगी। इसमें संशय नहीं है
ဤသို့ပင် ငါမြင်သိသည်မှာ ဤအရာသည် သင်၏ အကျိုးအမြတ်အတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏၊ ဗ္ဃုမျိုးရိုး၏ အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော ဗြာဟ္မဏာ။ သင် ဤနေရာသို့ လာမည်ဆိုလျှင်၊ ဗြာဟ္မဏာ၊ သေခြင်းသည် သင့်အပေါ် ကျရောက်လိမ့်မည်—ဤအပေါ် သံသယမရှိ။
Verse 17
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त: स तदा राज्ञा क्षमं बुद्धिमता हितम् । अनुज्ञाप्य स राजानमहल्यां प्रतिजग्मिवान्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इस प्रकार बुद्धिमान् राजा सौदासके मुखसे उचित और हितकी बात सुनकर उनकी आज्ञा ले उत्तंक मुनि अहल्याके पास चल दिये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ထိုသို့ မင်းကြီး၏ မိန့်ကြားချက်ကို ခံယူကာ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော မင်း၏ သင့်လျော်၍ အကျိုးရှိသော စကားကို ကြားနာပြီးနောက်၊ ဥတ္တင်္က မုနိသည် မင်းထံမှ ခွင့်တောင်းကာ အဟလျာရှိရာသို့ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 18
गृहीत्वा कुण्डले दिव्ये गुरुपत्न्या: प्रियंकर: । जवेन महता प्रायाद् गौतमस्याश्रमं प्रति,गुरुपत्नीका प्रिय करनेवाले उत्तंक दोनों दिव्य कुण्डल लेकर बड़े वेगसे गौतमके आश्रमकी ओर बढ़े
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ဆရာ၏ ဇနီးကို ပျော်ရွှင်စေလိုသော ဥတ္တင်္ကသည် နတ်ဘုရားဆန်သော နားကပ်နှစ်ဖက်ကို ယူဆောင်ကာ အလွန်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် ဂေါတမ၏ အာရှရမ်သို့ ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 19
यथा तयो रक्षणं च मदयन्त्याभिभाषितम् । तथा ते कुण्डले बद्ध्वा तदा कृष्णाजिनेडनयत्,रानी मदयन्तीने उन कुण्डलोंकी रक्षाके लिये जैसी विधि बतायी थी, उसी प्रकार उन्हें काले मृगचर्ममें बाँधकर वे ले जा रहे थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—မဒယန္တီက ထိုနားကပ်တို့ကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန် ပြောကြားထားသည့် နည်းအတိုင်းပင်၊ သူသည် ကုဏ္ဍလနှစ်ဖက်ကို ချည်နှောင်ကာ အနက်ရောင် သမင်အရေဖြင့် ထုပ်ပိုး၍ သယ်ဆောင်သွား၏။
Verse 20
स कम्मिंश्चित् क्षुधाविष्टः फलभारसमन्वितम् । बिल्व॑ ददर्श विप्रर्षिरारुरोह च त॑ तत:,शत्रुदमन! रास्तेमें एक स्थानमें उन्हें बड़े जोरकी भूख लगी। वहाँ पास ही फलोंके भारसे झुका हुआ एक बेलका वृक्ष दिखायी दिया। ब्रह्मर्षि उत्तंक उस वृक्षपर चढ़ गये और उस काले मृगचर्मको उन्होंने उसकी एक शाखामें बाँध दिया। फिर वे ब्राह्मणपुंगव उस समय वहाँ बेल तोड़-तोड़कर गिराने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—တစ်နေရာ၌ ဆာလောင်မှုကြောင့် အလွန်ပင် နှိပ်စက်ခံရသော ဗြဟ္မရ္ဿိသည် အသီးအနှံများ၏ အလေးချိန်ကြောင့် ငုံ့ကျနေသော ဘီလ္ဝ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို မြင်၏။ ထို့နောက် သူသည် ထိုသစ်ပင်ပေါ်သို့ တက်ကာ အနက်ရောင် သမင်အရေထုပ်ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် မျက်နှာတစ်ခက်၌ ချည်နှောင်ထား၏။ ထိုအခါ ဗြာဟ္မဏာထူးချွန်သူသည် ဘီလ္ဝအသီးများကို ခူး၍ ချလိုက်ကာ မိမိ၏ အရေးတကြီး ဆာလောင်မှုကို သက်သာစေလို၏။
Verse 21
शाखामासज्य तस्यैव कृष्णाजिनमरिंदम । पातयामास बिल्वानि तदा स द्विजपुज्गव:,शत्रुदमन! रास्तेमें एक स्थानमें उन्हें बड़े जोरकी भूख लगी। वहाँ पास ही फलोंके भारसे झुका हुआ एक बेलका वृक्ष दिखायी दिया। ब्रह्मर्षि उत्तंक उस वृक्षपर चढ़ गये और उस काले मृगचर्मको उन्होंने उसकी एक शाखामें बाँध दिया। फिर वे ब्राह्मणपुंगव उस समय वहाँ बेल तोड़-तोड़कर गिराने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူ၊ ဗြာဟ္မဏတို့အထွဋ်အမြတ် ဥတ္တင်က သည် အနက်ရောင် သမင်အရေကို မျက်နှာချင်းဆိုင် မျက်ခက်တစ်ခက်၌ ချည်နှောင်ပြီးနောက် ဘိလ္ဝသီးများကို ခေါက်ချ၍ ကျစေတော်မူ၏။»
Verse 22
अथ पातयमानस्य बिल्वापदह्वतचक्षुष: । न्यपतंस्तानि बिल्वानि तस्मिन्नेवाजिने विभो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သူသည် ဘိလ္ဝပင်ကို မျက်စိတည်၍ ခေါက်ချနေစဉ်၊ ဘိလ္ဝသီးတို့သည် ကျဆင်းလာကာ ထိုအရေတစ်ချပ်ပေါ်သို့ပင် ကျရောက်ကြ၏၊ အို မဟာသူရဲကောင်း။»
Verse 23
बिल्वप्रहारैस्तस्याथ व्यशीर्यद् बन्धनं ततः
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထို့နောက် ဘိလ္ဝသီးတို့၏ ထိခိုက်မှုများကြောင့် ထိုချည်နှောင်မှုသည် ပျက်စီးကွဲပြားသွား၏။»
Verse 24
विशीर्णबन्धने तस्मिन् गते कृष्णाजिने महीम्,विदश्यास्थेन वल्मीक॑ विवेशाथ स कुण्डले । बन्धन टूट जानेपर उस काले मृगछालेके पृथ्वीपर गिरते ही किसी सर्पकी दृष्टि उसपर पड़ी। वह ऐरावतके कुलमें उत्पन्न हुआ तक्षक था। उसने मृगछालाके भीतर रखे हुए उस मणिमय कुण्डलोंको देखा। फिर तो बड़ी शीघ्रता करके वह उन कुण्डलोंको दाँतोंमें दबाकर एक बाँबीमें घुस गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ချည်နှောင်မှု ပျက်သွား၍ အနက်ရောင် သမင်အရေ မြေပြင်သို့ ကျသွားသောအခါ၊ မြွေတစ်ကောင်က မတော်တဆ တွေ့မြင်၏။ ထိုမြွေသည် အဲရာဝတ မျိုးရိုးမှ ပေါက်ဖွားသော တက္ခက ဖြစ်၏။ သမင်အရေအတွင်း ထားရှိထားသော ရတနာတန်ဆာ နားကပ်တို့ကို မြင်လျှင်၊ ထိုနားကပ်တို့ကို သွားဖြင့် ချုပ်ကိုင်ကာ လျင်မြန်စွာ ပုရွက်ဆိတ်တောင် (anthill) ထဲသို့ ဝင်လျှောသွား၏။»
Verse 25
अपश्यद् भुजग: कश्रित् ते तत्र मणिकुण्डले । ऐरावतकुलोद्धूत: शीघ्रो भूत्वा तदा हि सः
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထိုနေရာ၌ မြွေတစ်ကောင်က ရတနာနားကပ်တို့ကို မြင်၏။ အဲရာဝတ မျိုးရိုးမှ ဖြစ်သဖြင့် ထိုအခါပင် လျင်မြန်လာကာ ယူဆောင်ရန် လှုပ်ရှား၏။»
Verse 26
ह्वियमाणे तु दृष्टवा स कुण्डले भुजगेन ह,सर्पके द्वारा कुण्डलोंका अपहरण होता देख उत्तंक मुनि उद्विग्न हो उठे और अत्यन्त क्रोधमें भरकर वृक्षसे कूद पड़े। आकर एक काठका डंडा हाथमें ले उसीसे उस बाँबीको खोदने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်— မြွေက နားကပ်ကို ယူဆောင်သွားနေသည်ကို မြင်သော် ဥတ္တင်က မုနိသည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွား၏။ ပြင်းထန်သော ဒေါသကြီးက လွှမ်းမိုးသဖြင့် သစ်ပင်ပေါ်မှ ခုန်ချကာ သစ်သားတုတ်တစ်ချောင်းကို ကိုင်ယူပြီး ပုရွက်ဆိတ်တောင်ကို တူးဖော်လေ၏— လုယူသွားသောအရာကို ပြန်လည်ရယူ၍ မတရားသိမ်းယူမှုကို တည့်မတ်စေလိုသော တာဝန်သဘောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 27
पपात वृक्षात् सोद्वेगो दुः:खात् परमकोपन: । स दण्डकाष्ठमादाय वल्मीकमखनत् तदा,सर्पके द्वारा कुण्डलोंका अपहरण होता देख उत्तंक मुनि उद्विग्न हो उठे और अत्यन्त क्रोधमें भरकर वृक्षसे कूद पड़े। आकर एक काठका डंडा हाथमें ले उसीसे उस बाँबीको खोदने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်— ဝမ်းနည်းပူဆွေးကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်နေသဖြင့် သူသည် သစ်ပင်ပေါ်မှ ခုန်ချလေ၏။ လက်ထဲတွင် သစ်သားတုတ်ကို ကိုင်ယူပြီး ထိုအခါ ပုရွက်ဆိတ်တောင်ကို တူးဖော်လေသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် နားကပ်ခိုးယူမှုကဲ့သို့သော မတရားမှုတစ်ရပ်က တရားသဘောဒေါသကို လှုံ့ဆော်နိုင်သော်လည်း ဒေါသက ချက်ချင်း အင်အားသုံး လုပ်ရပ်သို့ တွန်းပို့သည့် အန္တရာယ်ကိုလည်း ပြသသည်။
Verse 28
अहानि त्रिंशदव्यग्र: पठच चान्यानि भारत । क्रोधामर्षाभिसंतप्तस्तदा ब्राह्णसत्तम:,भरतनन्दन! ब्राह्मणशिरोमणि उत्तंक क्रोध और अमर्षसे संतप्त हो लगातार पैंतीस दिनोंतक बिना किसी घबराहटके बिल खोदनेके कार्यमें जुटे रहे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်— အို ဘာရတ၊ ထိုအခါ ဒေါသနှင့် အမောက်အမာန်ကြောင့် လောင်ကျွမ်းနေသော ဗြာဟ္မဏအထွဋ်အမြတ် ဥတ္တင်ကသည် စိတ်မလွဲမသွေဘဲ ရက်သုံးဆယ်နှင့် ထို့ထက်ပို၍ မနားမနေ တူးဖော်နေခဲ့၏။ ဤပိုဒ်သည် ပြင်းထန်သော စိတ်ခံစားမှုများက မလျော့မရဲ ကြိုးပမ်းမှုကို မောင်းနှင်နိုင်ကြောင်းကို ပြသသော်လည်း၊ တည်ကြည်သော ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ဒေါသ၏ အုပ်စိုးမှုကြားရှိ ဓမ္မဆိုင်ရာ တင်းမာမှုကိုလည်း အရိပ်အမြွက် ပြသည်။
Verse 29
तस्य वेगमसहां तमसहन्ती वसुन्धरा । दण्डकाष्ठाभिनुन्नाज़ी चचाल भृूशमाकुला,उनके उस असह्ा वेगको पृथ्वी भी नहीं सह सकी। वह डंडेकी चोटसे घायल एवं अत्यन्त व्याकुल होकर डगमगाने लगी
သူ၏ အရှိန်အဟုန်ကို မခံနိုင်သဖြင့် မြေကြီးတောင် မတည်မငြိမ် ဖြစ်လာ၏။ သစ်သားတုတ်၏ ထိုးနှက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရကာ အလွန်အမင်း ဝေဒနာခံစားရသဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် တုန်လှုပ်၍ လှုပ်ယမ်းသွားလေ၏— ထိန်းမနိုင်သော အင်အားကို အကြမ်းဖက်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသော် ကမ္ဘာ့စည်းကမ်း၏ အခြေခံတိုင်များတောင် လှုပ်ခတ်သွားနိုင်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 30
ततः खनत एवाथ वित्रर्षरर्धरणीतलम् । नागलोकस्य पन्थानं कर्तुकामस्य निश्चयात्,उत्तंक नागलोकमें जानेका मार्ग बनानेके लिये निश्चय करके धरती खोदते ही जा रहे थे कि महातेजस्वी वज्रधारी इन्द्र घोड़े जुते हुए रथपर बैठकर उस स्थानपर आ पहुँचे और विप्रवर उत्तंकसे मिले
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်— ထို့နောက် နာဂလောကသို့ သွားရာလမ်းကို ဖန်တီးမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ဥတ္တင်ကသည် မနားမနေ မြေကြီးထဲသို့ ဆက်လက်တူးဖော်လေ၏။ ထိုနေရာတင်ပင် မိုးကြိုးလက်နက် ဝဇ္ဇရကို ကိုင်ဆောင်သော တန်ခိုးကြီး အိန္ဒြာသည် မြင်းချည်ထားသော ရထားပေါ်တွင် ထိုင်လျက် ရောက်လာပြီး ဗြာဟ္မဏအထွဋ်အမြတ် ဥတ္တင်ကနှင့် တွေ့ဆုံလေ၏။
Verse 31
रथेन हरियुक्तेन तं देशमुपजग्मिवान् । वज्रपाणिर्महातेजास्तं ददर्श द्विजोत्तमम्,उत्तंक नागलोकमें जानेका मार्ग बनानेके लिये निश्चय करके धरती खोदते ही जा रहे थे कि महातेजस्वी वज्रधारी इन्द्र घोड़े जुते हुए रथपर बैठकर उस स्थानपर आ पहुँचे और विप्रवर उत्तंकसे मिले
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– မီးတောက်သကဲ့သို့ တေဇောကြီး၍ ဗဇ္ဇရကိုင်ဆောင်သော အင်ဒြာသည် အဝါရောင်မြင်းများချည်ထားသော ရထားဖြင့် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကာ ဗြာဟ္မဏတို့အထွဋ်အမြတ် ဥတ္တင်္ကကို တွေ့မြင်하였다။ ဥတ္တင်္ကသည် နာဂလောကသို့ သွားရာလမ်းကို ဖောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာစွာဖြင့် မြေကို တူးဖော်နေချိန်တွင် တရားဓမ္မ၏ အာဏာတော်ဖြစ်သော နတ်ဘုရား၏ ရောက်ရှိလာမှုက အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့်သော အကြံဉာဏ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်အပြစ်တင်အပြန်အလှန်၏ ကန့်သတ်ချက်ကို ဖော်ပြရန် အစပြုလေသည်။
Verse 32
वैशम्पायन उवाच सतुतं ब्राह्मणो भूत्वा तस्य दुःखेन दुःखित: । उत्तड़कमब्रवीत् वाक््यं नैतच्छक्यं त्वयेति वै,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इन्द्र उत्तंकके दुःखसे दुःखी थे। अतः ब्राह्मणका वेष बनाकर उनसे बोले--“ब्रह्मन! यह काम तुम्हारे वशका नहीं है। नागलोक यहाँसे हजारों योजन दूर है। इस काठके डंडेसे वहाँका रास्ता बने, यह कार्य सधनेवाला नहीं जान पड़ता”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အင်ဒြာသည် ဥတ္တင်္က၏ ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် ကိုယ်တိုင်လည်း ဝမ်းနည်းလာသဖြင့် ဗြာဟ္မဏအဖြစ် အသွင်ပြောင်းကာ သူ့အား ပြောလေသည်– “အို ဗြာဟ္မဏ၊ ဤအမှုကို သင် မပြီးမြောက်နိုင်။ နာဂလောကသည် ဤနေရာမှ ယောဇနာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာ၏။ ဤသစ်တံငယ်တစ်ချောင်းဖြင့် ထိုနေရာသို့ လမ်းဖောက်မည်ဟူသော အလုပ်သည် မဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။” ဤသည်မှာ ကရုဏာမှ ထွက်ပေါ်သော ဓမ္မဆန်သည့် တားမြစ်အကြံ—မဖြစ်နိုင်၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိခိုက်စေမည့် ကြိုးပမ်းမှုကို တားဆီးကာ ရှာဖွေသူ၏ ဝမ်းနည်းမှုကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 33
इतो हि नागलोको वै योजनानि सहस्रश: । न दण्डकाष्ठसाध्यं च मन्ये कार्यमिदं तव,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इन्द्र उत्तंकके दुःखसे दुःखी थे। अतः ब्राह्मणका वेष बनाकर उनसे बोले--“ब्रह्मन! यह काम तुम्हारे वशका नहीं है। नागलोक यहाँसे हजारों योजन दूर है। इस काठके डंडेसे वहाँका रास्ता बने, यह कार्य सधनेवाला नहीं जान पड़ता”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “ဤနေရာမှ နာဂလောကသည် ယောဇနာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာ၏။ ထို့ပြင် သင်၏ ဤအလုပ်ကို သစ်တံငယ်တစ်ချောင်းဖြင့် မပြီးမြောက်နိုင်ဟု ငါ ထင်မြင်သည်။”
Verse 34
उत्तद़्क उवाच नागलोके यदि ब्रह्म॒न् न शक््ये कुण्डले मया । प्राप्तुं प्राणान् विमोक्ष्यामि पश्यतस्तु द्विजोत्तम,उत्तंकने कहा--ब्रह्मन! द्विजश्रेष्ठ] यदि नागलोकमें जाकर उन कुण्डलोंको प्राप्त करना मेरे लिये असम्भव है तो मैं आपके सामने ही अपने प्राणोंका परित्याग कर दूँगा
ဥတ္တင်္ကက ပြောသည်– “အို ဗြာဟ္မဏ၊ အို ဒွိဇတို့အထွဋ်အမြတ်၊ နာဂလောကသို့ သွား၍ ထိုနားကပ်များကို မရနိုင်လျှင် သင်၏ မျက်စိရှေ့တင် ငါ့အသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။”
Verse 35
वैशम्पायन उवाच यदा स नाशकत् तस्य निश्चयं कर्तुमन्यथा । वज्रपाणिस्तदा दण्डं वज्रास्त्रेण युयोज ह,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! वज्रधारी इन्द्र जब किसी तरह उत्तंकको अपने निश्चयसे न हटा सके, तब उन्होंने उनके डंडेके अग्रभागमें अपने वच्रास्त्रका संयोग कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အင်ဒြာ (ဗဇ္ဇရကိုင်ဆောင်သူ) သည် ဥတ္တင်္က၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မည်သို့မျှ ပြောင်းလဲစေနိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် ထိုအခါ ဥတ္တင်္က၏ တံတောင်၏ အဖျားတွင် မိမိ၏ ဗဇ္ဇရအာஸ္တရ (vajra-astrā) ကို ပေါင်းစည်း၍ တပ်ဆင်ပေးလေသည်။
Verse 36
ततो वजप्रहारैस्तैर्दार्यमाणा वसुन्धरा । नागलोकस्य पन्थानमकरोज्जनमेजय,जनमेजय! उस वज्रके प्रहारसे विदीर्ण होकर पृथ्वीने नागलोकका रास्ता प्रकट कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ထိုဗဇ္ဇရကဲ့သို့သော ထိုးနှက်ချက်များဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ထိခိုက်ခံရသဖြင့် မြေကြီးသည် ကွဲပြားသွား၍၊ အို ဇနမေဇယာ၊ နာဂတို့၏ လောကသို့ သွားရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ပြသလေ၏။
Verse 37
स तेन मार्गेण तदा नागलोकं विवेश ह । ददर्श नागलोकं॑ च योजनानि सहस्रश:,उसी मार्गसे उन्होंने नागलोकमें प्रवेश किया और देखा कि नागोंका लोक सहस्ोरों योजन विस्तृत है
ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်းပင် ထိုအခါ သူသည် နာဂလောကသို့ ဝင်ရောက်လေ၏။ ထိုနာဂလောကသည် ယောဇနာ ထောင်ပေါင်းများစွာအထိ ကျယ်ပြန့်နေသည်ကိုလည်း မြင်တွေ့လေ၏။
Verse 38
प्राकारनिचर्यर्दिव्यैर्मणिमुक्तास्वलंकृतै: । उपपन्नं महाभाग शातकुम्भमयैस्तथा,महाभाग! उसके चारों ओर दिव्य परकोटे बने हुए हैं; जो सोनेकी ईंटोंसे बने हुए हैं और मणि-मुक्ताओंसे अलंकृत हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အို မြတ်နိုးဖွယ်သူရေ၊ ထိုနေရာသည် ဒေဝတန်ခိုးရှိသော တံတိုင်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အဆောက်အအုံများဖြင့် ပြည့်စုံ၍၊ ရတနာနှင့် ပုလဲတို့ဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး၊ ထို့အပြင် ရွှေသန့် (śātakumbha) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော နံရံများလည်း ရှိလေ၏။
Verse 39
वापी: स्फटिकसोपाना नदीक्ष विमलोदका: । ददर्श वक्षांश्व बहून् नानाद्धिजगणायुतान्,वहाँ स्फटिक मणिकी बनी हुई सीढ़ियोंसे सुशोभित बहुत-सी बावड़ियों, निर्मल जलवाली अनेकानेक नदियों और विहगवृन्दसे विभूषित बहुत-से मनोहर वृक्षोंको भी उन्होंने देखा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– သူသည် ကြည်လင်သော စဖတိက (ကြည်လင်ကျောက်) လှေကားများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ရေကန်အနက်များ အများအပြားကိုလည်းကောင်း၊ ရေသန့်စင်ကြည်လင်သော မြစ်များ အများအပြားကိုလည်းကောင်း မြင်တွေ့လေ၏။ ထို့ပြင် မျိုးစုံသော ငှက်အုပ်များဖြင့် တင့်တယ်လှပနေသော သစ်ပင်လှလှများစွာကိုလည်း တွေ့မြင်လေ၏။
Verse 40
तस्य लोकस्य च द्वारं स ददर्श भृगूद्वह: । पञ्चयोजनविस्तारमायतं शतयोजनम्,भगुकुलतिलक उत्तंकने नागलोकका बाहरी दरवाजा देखा, जो सौ योजन लंबा और पाँच योजन चौड़ा था
ထို့နောက် ဘೃဂုမျိုးရိုး၏ အထွတ်အထိပ်သူသည် ထိုလောက၏ တံခါးဝကို မြင်တွေ့လေ၏။ ၎င်းသည် အလျား ယောဇနာ တစ်ရာရှိ၍ အနံ ယောဇနာ ငါးရှိသည့် မဟာတံခါးဝဖြစ်ကာ နာဂလောကသို့ ဝင်ရောက်ရာ အလွန်ကြီးမားသော အဝင်ပေါက်ဖြစ်လေ၏။
Verse 41
नागलोकमुत्तड़्कस्तु प्रेक्ष्य दीनो5भवत् तदा । निराशश्वाभवत् तत्र कुण्डलाहरणे पुन:,नागलोककी वह विशालता देखकर उत्तंक मुनि उस समय दीन--हतोत्साह हो गये। अब उन्हें फिर कुण्डल पानेकी आशा नहीं रही
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြော၏— နာဂတို့၏ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော နာဂလောကကို မြင်လျှင် အုတ္တင်ကသည် ထိုခဏ၌ စိတ်ညှိုးနွမ်း၍ အားလျော့သွား၏။ ထိုနေရာတွင် ကွင်းတော် (နားကပ်) များကို ပြန်လည်ရယူနိုင်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ကို ထပ်မံဆုံးရှုံးကာ၊ ကြောက်မက်ဖွယ် တာဝန်ကြီး၏ ရှေ့တွင် သူ၏ သန္နိဋ္ဌာန်လည်း ယိမ်းယိုင်သွား၏။
Verse 42
तत्र प्रोवाच तुरगस्तं कृष्णश्वेतवालधि: । ताम्रास्यनेत्र: कौरव्य प्रज्वलन्निव तेजसा,इसी समय उनके पास एक घोड़ा आया, जिसकी एूँछके बाल काले और सफेद थे। उसके नेत्र और मुँह लाल रंगके थे। कुरुनन्दन! वह अपने तेजसे प्रज्वलित-सा हो रहा था
ထိုအခါ အမြီးမွှေးအနက်နှင့်အဖြူ ရောနှောသော မြင်းတစ်ကောင် ပေါ်လာ၏။ ၎င်း၏ ပါးစပ်နှင့် မျက်လုံးတို့သည် ကြေးနီနီရောင်ဖြစ်ပြီး၊ ကုရုမျိုးဆက်ရေ— ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်တေဇောဖြင့် မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
Verse 43
धमस्वापानमेतन्मे ततस्त्वं विप्र लप्स्यसे । ऐरावतसुतेनेह तवानीते हि कुण्डले,उसने उत्तंकसे कहा--विप्रवर! तुम मेरे इस अपान मार्गमें फूँक मारो। ऐसा करनेसे ऐरावतके पुत्रने जो तुम्हारे दोनों कुण्डल लाये हैं, वे तुम्हें मिल जायँगे
၎င်းက အုတ္တင်ကအား ပြော၏— “ဗိပၸရဝရ၊ ငါ၏ အပာနလမ်းကြောင်းထဲသို့ လေဖူးပေးလော့။ ထိုသို့ပြုလျှင် အဲရာဝတ၏ သားက မင်းအတွက် ယူဆောင်လာသော နားကပ်နှစ်ဖက်ကို မင်းရလိမ့်မည်။”
Verse 44
मा जुगुप्सां कृथा: पुत्र त्वमत्रार्थे कथंचन । त्वयैतद्धि समाचीर्ण गौतमस्याश्रमे तदा,“बेटा! इस कार्यमें तुम किसी तरह घृणा न करो; क्योंकि गौतमके आश्रममें रहते समय तुमने अनेक बार ऐसा किया है”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြော၏— “သားရေ၊ ဤကိစ္စ၌ မည်သို့မျှ ရွံရှာမနေပါနှင့်။ အကြောင်းမူကား၊ ဂေါတမ၏ အာရှရမ်၌ နေထိုင်စဉ်က မင်းကိုယ်တိုင် ဤအမှုကို အရင်ကပင် လေ့ကျင့်ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသည်။”
Verse 45
उत्तड़्क उवाच कथं भवन्तं जानीयामुपाध्यायाश्रमं प्रति । यन्मया चीर्णपूर्व हि श्रोतुमिच्छामि तद्ध्यहम्,उत्तंकने पूछा--गुरुदेवके आश्रमपर मैंने कभी आपका दर्शन किया है, इसका ज्ञान मुझे कैसे हो? और आपके कथनानुसार वहाँ रहते समय पहले जो कार्य मैं अनेक बार कर चुका हूँ, वह क्या है? यह मैं सुनना चाहता हूँ
အုတ္တင်ကက ပြော၏— “ဆရာတော်၏ အာရှရမ်နှင့် ဆက်နွယ်၍ သင်ကို မည်သို့ သိမြင်ရမည်နည်း။ သင်ပြောသကဲ့သို့ ထိုနေရာ၌ ငါက အရင်က အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသော အမှုသည် မည်သည်နည်း။ ထိုအရာကို ငါ ရှင်းလင်းစွာ ကြားလိုသည်။”
Verse 46
अश्व उवाच गुरो्गुरुं मां जानीहि ज्वलनं जातवेदसम् | त्वया हाहं सदा विप्र गुरोरर्थेंडभिपूजित:,घोड़ेने कहा--ब्रह्मन! मैं तुम्हारे गुरुका भी गुरु जातवेदा अग्नि हूँ, यह तुम अच्छी तरह जान लो। भृगुनन्दन! तुमने अपने गुरुके लिये सदा पवित्र रहकर विधिपूर्वक मेरी पूजा की है। इसलिये मैं तुम्हारा कल्याण करूँगा। अब तुम मेरे बताये अनुसार कार्य करो, विलम्ब न करो
မြင်းက ပြောသည်— «ငါ့ကို ကောင်းကောင်းသိလော့။ ငါသည် မီး—ဇာတဝေဒသ—ဖြစ်၍ သင်၏ ဆရာ၏ ဆရာတောင် ဖြစ်၏။ အို ဗြာဟ္မဏ၊ သင်သည် သင်၏ ဆရာအတွက် အကျိုးရှိစေရန် သန့်ရှင်းစွာ နေထိုင်ကာ ထုံးတမ်းအတိုင်း အမြဲ ငါ့ကို ပူဇော်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ငါသည် သင်၏ ကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေမည်။ ယခု ငါပြောသမျှအတိုင်း လုပ်လော့—မနှောင့်နှေးလော့»။
Verse 47
विधिवत् सततं विप्र शुचिना भृगुनन्दन । तस्माच्छेयो विधास्यामि तवैवं कुरु मा चिरम्,घोड़ेने कहा--ब्रह्मन! मैं तुम्हारे गुरुका भी गुरु जातवेदा अग्नि हूँ, यह तुम अच्छी तरह जान लो। भृगुनन्दन! तुमने अपने गुरुके लिये सदा पवित्र रहकर विधिपूर्वक मेरी पूजा की है। इसलिये मैं तुम्हारा कल्याण करूँगा। अब तुम मेरे बताये अनुसार कार्य करो, विलम्ब न करो
မြင်းက ပြောသည်— «အို ဗြာဟ္မဏ၊ အို ဘృဂု၏ မျိုးဆက်၊ သင်သည် သန့်ရှင်းစွာ နေထိုင်ကာ ထုံးတမ်းအတိုင်း အမြဲ ငါ့ကို ပူဇော်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ငါသည် သင်အတွက် အကောင်းဆုံးကို စီမံပေးမည်။ ငါညွှန်ကြားသမျှအတိုင်းသာ လုပ်လော့—မနှောင့်နှေးလော့»။
Verse 48
इत्युक्तस्तु तथाकार्षीदुत्तड़कश्ित्रभानुना । घृतार्चि: प्रीतिमांश्वापि प्रजज्वाल दिधक्षया,अग्निदेवके ऐसा कहनेपर उत्तंकने उनकी आज्ञाका पालन किया। तब घृतमयी अर्चिवाले अग्निदेव प्रसन्न होकर नागलोकको जला डालनेकी इच्छासे प्रज्वलित हो उठे
ထိုသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဥတ္တင်ကသည် စိတြဘานุ၏ အမိန့်ကို တိတိကျကျ လိုက်နာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂhee ဖြင့် အလင်းတောက်သော မီးတော်အဂ္နိသည် ပျော်ရွှင်၍ နာဂတို့၏ လောကကို လောင်ကျွမ်းစေလိုသဖြင့် တောက်လောင်ထွန်းညှိလာ၏။
Verse 49
ततो<स्य रोमकूपेभ्यो धम्यतस्तत्र भारत । घन: प्रादुरभूद् धूमो नागलोक भयावह:,भारत! जिस समय उत्तंकने फूँक मारना आरम्भ किया, उसी समय उस अश्वरूपधारी अग्निके रोम-रोमसे घनीभूत धूम उठने लगा; जो नागलोकको भयभीत करनेवाला था
ထို့နောက် အို ဘာရတ၊ ထိုနေရာတွင် သူ့ကို ဖူးမှုတ်စဉ်၊ သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာရှိ အမွှေးပေါက်များမှ ထူထဲသော မီးခိုးသည် ချက်ချင်း ပေါ်ထွက်လာ၍ နာဂလောကကို ကြောက်မက်စေ၏။
Verse 50
तेन धूमेन महता वर्धमानेन भारत । नागलोके महाराज न प्राज्ञायत किंचन,महाराज भरतनन्दन! बढ़ते हुए उस महान् धूमसे आच्छन्न हुए नागलोकमें कुछ भी सूझ नहीं पड़ता था
အို ဘာရတ၊ အို မဟာရာဇာ၊ ထိုကြီးမားသော မီးခိုးသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားပြန့်နှံ့လာသဖြင့် နာဂလောကအတွင်း၌ မည်သည့်အရာမျှ မမြင်နိုင်တော့ချေ။
Verse 51
हाहाकृतमभूत् सर्वमैरावतनिवेशनम् । वासुकिप्रमुखानां च नागानां जनमेजय,जनमेजय! ऐरावतके सारे घरमें हाहाकार मच गया। भारत! वासुकि आदि नागोंके घर धूमसे आच्छादित हो गये। उनमें अँधेरा छा गया। वे ऐसे जान पड़ते थे, मानो कुहासासे ढके हुए वन और पर्वत हों
အဲရာဝတ၏ နေအိမ်တစ်လျှောက်လုံး၌ အော်ဟစ်သံများဖြင့် ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်ပွားလေ၏။ အို ဇနမေဇယ၊ ဝါစုကိကို ဦးဆောင်သော နာဂတို့၏ နေအိမ်များသည် ထူထဲသော မီးခိုးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရ၍ အမှောင်က ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့်၊ အနှံ့အပြား အုံ့မှိုင်းနေသော တောတောင်များကဲ့သို့ မြင်ရလေ၏။
Verse 52
न प्राकाशन्त वेश्मानि धूमरुद्धानि भारत । नीहारसंवृतानीव वनानि गिरयस्तथा,जनमेजय! ऐरावतके सारे घरमें हाहाकार मच गया। भारत! वासुकि आदि नागोंके घर धूमसे आच्छादित हो गये। उनमें अँधेरा छा गया। वे ऐसे जान पड़ते थे, मानो कुहासासे ढके हुए वन और पर्वत हों
အို ဘာရတ (ဘရတ၏ မျိုးဆက်)၊ မီးခိုးက ပိတ်ဆို့တားဆီးသဖြင့် နေအိမ်များသည် မတောက်ပတော့ချေ။ အို ဇနမေဇယ၊ ၎င်းတို့သည် မြူနှင်းဖုံးလွှမ်းနေသော တောတောင်များကဲ့သို့ ထင်မြင်ရလေ၏။
Verse 53
ते धूमरक्तनयना वल्नलितेजोडभितापिता: । आजममुनिश्चियं ज्ञातुं भार्गवस्य महात्मन:,धुआँ लगनेसे नागोंकी आँखें लाल हो गयी थीं। वे आगकी आँचसे तप रहे थे। महात्मा भार्गव (उत्तंक)-का क्या निश्चय है, यह जाननेके लिये सभी एकत्र होकर उनके पास आये
မီးခိုးကြောင့် မျက်လုံးများ နီရဲလာပြီး မီးလျှံတို့၏ လျက်လျက်လောင်လောင် အပူကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာများ ပူလောင်နေသော နာဂတို့သည် စုဝေးကာ မဟာဘားဂဝ သာသနာရှင်ထံ ချဉ်းကပ်၍ သူ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် မည်သို့ရှိသည်ကို သိလိုကြလေ၏။
Verse 54
श्रुत्वा च निश्चयं तस्य महर्षेरतितेजस: । सम्भ्रान्तनयना: सर्वे पूजां चक्रुर्यथाविधि,उस समय उन अत्यन्त तेजस्वी महर्षिका निश्चय सुनकर सबकी आँखें भयसे कातर हो गयीं तथा सबने उनका विधिवत् पूजन किया
အလွန်တောက်ပသော မဟာရိရှီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြားသိသော် အားလုံး၏ မျက်လုံးများသည် ကြောက်ရွံ့လေးစားမှုကြောင့် ကျယ်ပြန့်သွားကြပြီး၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း သူ့အား ပူဇော်ကန်တော့ကြလေ၏။
Verse 55
सर्वे प्राजजलयो नागा वृद्धबालपुरोगमा: । शिरोभि: प्रणिपत्योचु: प्रसीद भगवज्निति,अन्तमें सभी नाग बूढ़े और बालकोंको आगे करके हाथ जोड़, मस्तक झुका प्रणाम करके बोले--“भगवन्! हमपर प्रसन्न हो जाइये”
နာဂတို့အားလုံးသည် အိုမင်းသူနှင့် ကလေးငယ်တို့ကို ရှေ့တန်းတွင် ထားကာ လက်အုပ်ချီ၍ ခေါင်းငုံ့ ပျပ်ဝပ်ကန်တော့ပြီး “အို ဘုရားသခင်၊ ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် သနားကြင်နာတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်ကြလေ၏။
Verse 56
प्रसाद्य ब्राह्मण ते तु पाद्यमर्घ्य निवेद्य च । प्रायच्छन् कुण्डले दिव्ये पन्नगा: परमार्चिते,इस प्रकार ब्राह्मण देवताको प्रसन्न करके नागोंने उन्हें पाद्य और अर्घ्य निवेदन किया और वे दोनों परम पूजित दिव्य कुण्डल भी वापस कर दिये
ဗြာဟ္မဏကို စိတ်ကျေနပ်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် နာဂတို့သည် ခြေဆေးရေ (ပာဒျ) နှင့် ဂုဏ်ပြုအရဃျကို ဆက်ကပ်ကြကာ၊ အလွန်အမင်းအရိုအသေခံရသော သာသနာတော်ဆန်သည့် နတ်ဘုရားကွင်းနားကပ် (ကွန်ဒလ) နှစ်လုံးကို ပြန်လည်ပေးအပ်하였다။
Verse 57
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें उत्तंक मुनिका उपाख्यानविषयक सत्तावनवाँ अध्याय पूरा हुआ,ततः स पूजितो नागैस्तदोत्तड़क: प्रतापवान् | आन्मनिं प्रदक्षिणं कृत्वा जगाम गुरुसझ तत् तदनन्तर नागोंसे सम्मानित होकर प्रतापी उत्तंक मुनि अग्निदेवकी प्रदक्षिणा करके गुरुके आश्रमकी ओर चल दिये
ထို့နောက် နာဂတို့၏ဂုဏ်ပြုခြင်းကိုခံရသော တန်ခိုးကြီး ဥတ္တင်္က မုနိသည် အဂ္နိဒေဝကို အရိုအသေဖြင့် ပတ်လည်လှည့်ကာ (ပရဒက္ခိဏ) ဆရာ၏ အာရှရမ်သို့ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 58
स गत्वा त्वरितो राजन् गौतमस्य निवेशनम् | प्रायच्छत् कुण्डले दिव्ये गुरुपत्न्यास्तदानघ,निष्पाप नरेश! वहाँ गौतमके घरमें शीघ्रतापूर्वक पहुँचकर उन्होंने गुरुपत्नीको वे दोनों दिव्य कुण्डल दे दिये इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि उत्तड़कोपाख्याने अष्टपज्चाशत्तमो< ध्याय:
အပြစ်ကင်းသော မင်းကြီးရေ—သူသည် ဂေါတမ၏ အိမ်သို့ အလျင်အမြန် ရောက်သွားပြီး ဆရာ၏ ဇနီးထံသို့ ထိုနတ်ဘုရားကွင်းနားကပ် နှစ်လုံးကို ပေးအပ်하였다။
Verse 59
वासुकिप्रमुखानां च नागानां जनमेजय । सर्व शशंस गुरवे यथावद् द्विजसत्तम:,जनमेजय! वासुकि आदि नागोंके यहाँ जो घटना घटी थी, उसका सारा समाचार द्विजश्रेष्ठ उत्तंकने अपने गुरु महर्षि गौतमसे ठीक-ठीक कह सुनाया
ဇနမေဇယ မင်းကြီးရေ—နှစ်ကြိမ်မွေးမြူသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဥတ္တင်္ကသည် ဝါစုကိကို ဦးဆောင်သည့် နာဂတို့အကြောင်း ဖြစ်ပျက်သမျှကို မိမိ၏ ဆရာ မဟာရိရှိ ဂေါတမထံ အမှန်အတိုင်း ပြည့်စုံစွာ လျှောက်တင်하였다။
Verse 60
एवं महात्मना तेन त्रीललॉकान् जनमेजय । परिक्रम्याह्वते दिव्ये ततस्ते मणिकुण्डले,जनमेजय! इस प्रकार महात्मा उत्तंकने तीनों लोकोंमें घूमकर वे मणिमय दिव्य कुण्डल प्राप्त किये थे
ဇနမေဇယ မင်းကြီးရေ—ဤသို့ မဟာသတ္တဝါ ဥတ္တင်္ကသည် လောကသုံးပါးကို လှည့်လည်သွားလာကာ မဏိဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော နတ်ဘုရားကွင်းနားကပ်တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
Verse 61
एवंप्रभाव: स मुनिरुत्तड़को भरतर्षभ । परेण तपसा युक्तो यन्मां त्वं परिपृच्छसि,भरतश्रेष्ठ! उत्तंक मुनि, जिनके विषयमें तुम मुझसे पूछ रहे थे, ऐसे ही प्रभावशाली और महान् तपस्वी थे
မြင်းက ပြောသည်– «အို ဘာရတမျိုး၏ နွားထီးသဖွယ် သတ္တိရှိသူရေ၊ သင်က ငါ့ကို မေးမြန်းနေသော မုနိ ဥတ္တင်္ကသည် အမှန်တကယ် ထူးကဲသော အာနုဘော်ရှိ၍ တပဿီကြီးတစ်ပါးဖြစ်ကာ အမြင့်မြတ်ဆုံး တပဿာဖြင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၏»။
Verse 215
सौदास उवाच क्षमं चेदिह वक्तव्यं तव द्विजवरोत्तम । मत्समीपं द्विजश्रेष्ठ नागन्तव्यं कथंचन
ဆော်ဒါသက ပြောသည်– «ဤနေရာ၌ ပြောဆိုရန် သင့်တော်သည်ဟု သင်ထင်ပါက၊ အို ဒွိဇတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ဗြာဟ္မဏကြီးရေ၊ ထို့ကြောင့် အို ဗြာဟ္မဏအမြတ်ဆုံး၊ မည်သို့မျှ ငါ့အနီးသို့ မလာရ»။
Verse 226
यस्मिंस्ते कुण्डले बद्धे तदा द्विजवरेण वै । उस समय उनकी दृष्टि बेलोंपर ही लगी हुई थी (वे कहाँ गिरते हैं, इसकी ओर उनका ध्यान नहीं था)। प्रभो! उनके तोड़े हुए प्रायः सभी बेल उस मृगछालापर ही, जिसमें उन विप्रवरने वे दोनों कुण्डल बाँध रखे थे, गिरे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထိုအခါ ထူးချွန်သော ဗြာဟ္မဏသည် နားကပ်နှစ်လုံးကို သမင်အရေပြားပေါ်တွင် ချည်နှောင်ထား၏။ သူ၏ မျက်စိသည် နွယ်ပင်များပေါ်တွင်သာ စိုက်နေ၍ ဖြတ်ချိုးသော နွယ်များ ဘယ်မှာကျသနည်းကို မသတိထားခဲ့။ ထို့ကြောင့် သူဖြတ်သော နွယ်ပင်များအများစုသည် နားကပ်နှစ်လုံး ချည်ထားသော ထိုသမင်အရေပြားပေါ်သို့ပင် ကျရောက်သွား၏»။
Verse 236
सकुण्डलं तदजिनं पपात सहसा तरो: । उन बेलोंकी चोटसे बन्धन टूट गया और कुण्डलसहित वह मृगचर्म सहसा वृक्षसे नीचे जा गिरा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «နားကပ်ပါသော သမင်အရေပြားသည် သစ်ပင်မှ ရုတ်တရက် ကျသွား၏။ နွယ်ပင်များ၏ အားပြင်းသော ထိခိုက်မှုကြောင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ကြိုးကွဲသွားပြီး၊ ချည်ထားသော အရေပြားသည် ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားသည်—ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်သော သဘာဝအင်အားရှေ့တွင် အပြင်ပန်း ချုပ်နှောင်မှုတို့ မည်မျှပင် နုနယ်ကြောင်းကို ပြသသကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။
Verse 253
विदश्यास्थेन वल्मीक॑ विवेशाथ स कुण्डले । बन्धन टूट जानेपर उस काले मृगछालेके पृथ्वीपर गिरते ही किसी सर्पकी दृष्टि उसपर पड़ी। वह ऐरावतके कुलमें उत्पन्न हुआ तक्षक था। उसने मृगछालाके भीतर रखे हुए उस मणिमय कुण्डलोंको देखा। फिर तो बड़ी शीघ्रता करके वह उन कुण्डलोंको दाँतोंमें दबाकर एक बाँबीमें घुस गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ထို့နောက် အဖိုးတန် နားကပ်များကို ကိုင်ဆောင်လျက် သူသည် မြွေတောင်ပို့ (ပုရွက်ဆိတ်တောင်) ထဲသို့ လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်သွား၏။ အကြောင်းအရာအရ ချည်နှောင်မှု ပျက်သွားပြီးနောက် အမည်းရောင် သမင်အရေပြားသည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသွားသည့်အခါ၊ အဲရာဝတ မျိုးရိုးမှ ပေါက်ဖွားသော မြွေတက္ရှကသည် ထိုအရာကို တွေ့မြင်၍ အရေပြားအတွင်း ထားရှိသော မဏိကဲ့သို့ တန်ဖိုးကြီး နားကပ်များကို မြင်လေ၏။ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင် နားကပ်များကို သွားဖြင့် ကိုက်ကာ မြွေတောင်ပို့ထဲသို့ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် သတိလစ်မှုနှင့် တန်ဖိုးရှိသော အရာများအပေါ် တွယ်တာမှုက အခွင့်အရေးရှာသော အန္တရာယ်ကို ဖိတ်ခေါ်တတ်ကြောင်း၊ လောဘသည် အားနည်းချိန်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ခိုးယူတတ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်»။
Frequently Asked Questions
The passage frames prosperity as publicly shared order: abundance is paired with continuous giving (dāna) and communal participation, implying that social welfare and cultural life are integral to legitimate polity.
After reception and familial salutations, Kṛṣṇa—rested and ritually attended—prepares to narrate the ‘mahāhavam’ (the great conflict) in response to his father’s inquiry, shifting from description to retrospective testimony.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is archival and transitional—establishing setting, social atmosphere, and narrative readiness for a subsequent war-account within the Dvārakā frame.