Adhyaya 35
Vyāsa’s Inquiry into Dhṛtarāṣṭra’s Tapas and the Identification of Vidura with Dharma
Upa-parva: Vyāsa–Dhṛtarāṣṭra-saṃvāda (Tapas and Dharma Discourse)
Vaiśaṃpāyana narrates that, with the Pāṇḍavas seated, Vyāsa addresses Dhṛtarāṣṭra directly. Vyāsa repeatedly asks whether Dhṛtarāṣṭra’s tapas is increasing, whether his mind is content in forest life, and whether grief over the loss of his sons has been pacified. He extends the inquiry to the emotional steadiness of Gāndhārī and the devoted service of Kuntī, who has relinquished royal comforts for elder-attendance. Vyāsa then asks whether Yudhiṣṭhira and his brothers are consoled and whether Dhṛtarāṣṭra’s inner state is purified, suggesting a movement from sorrow to insight. A doctrinal section follows: Vyāsa states he knows the manner of Vidura’s departure and explains that Dharma, due to Māṇḍavya’s curse, took birth as Vidura. Vidura is praised as exceptionally wise, surpassing even archetypal divine counselors in intellect. Vyāsa outlines dharma’s sustenance through truth, restraint, discipline, non-harm, giving, and austerity, and affirms dharma’s cosmic pervasiveness like the elements. He concludes by asserting Vidura’s identity with Dharma and indicates that he (Vyāsa) has arrived to remove Dhṛtarāṣṭra’s doubts and to display an unprecedented fruit of tapas. Vyāsa offers Dhṛtarāṣṭra a choice of extraordinary experience—seeing, touching, or hearing—promising to fulfill it.
Chapter Arc: जनमेजय के प्रश्न पर वैशम्पायन बताते हैं—अद्भुत दृश्य के बाद (मृत पुत्रों के दर्शन से) धृतराष्ट्र का शोक शान्त होता है और वे पुनः आश्रम-जीवन की ओर लौटते हैं, पर अब विदाई का समय निकट है। → धृतराष्ट्र की अनुमति लेकर ऋषिगण और अन्य जन अपने-अपने मार्ग जाते हैं; आश्रम में रह जाते हैं वे ही जिनका बन्धन सबसे कठिन है—पाण्डव और उनके साथ आया बल-वैभव। धृतराष्ट्र समझते हैं कि राजसी संग-साथ तपस्या में विघ्न है और स्नेह-पाश उन्हें रोक देगा। → धृतराष्ट्र कठोर करुणा के साथ युधिष्ठिर से कहते हैं—अब से पितरों के पिण्ड, कुल-भार और सुयश का दायित्व तुम्हारा है; ‘आज या कल’ अवश्य लौट जाओ, विलम्ब मत करना। गान्धारी भी आग्रह करती हैं कि कुरुकुल का भार युधिष्ठिर पर है और आश्रम-जीवन में उनका ठहरना उचित नहीं। → गान्धारी के वचनों के बाद धृतराष्ट्र कुन्ती से भी स्नेह-भरे, अश्रु-आकुल शब्द कहते हैं; फिर स्पष्ट करते हैं कि पाण्डवों के रहने से उनकी तपस्या बाधित होगी—अतः पुत्रवत् स्नेह रखते हुए भी वे उन्हें विदा करते हैं। युधिष्ठिर विनयपूर्वक आज्ञा माँगते हैं; धृतराष्ट्र प्रसन्न होकर अनुमति देते हैं और भीम को विशेष सांत्वना देकर विदा-आशीर्वाद पूर्ण करते हैं। → पाण्डव राजधानी हस्तिनापुर की ओर प्रस्थान करते हैं—पीछे वन में रह गए वृद्ध जनों की तपस्या और उनके भविष्य की अनिश्चित छाया कथा पर टिक जाती है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बछ। डे षट्त्रिशो5्ध्याय: व्यासजीकी आज्ञासे धृतराष्ट्र आदिका पाण्डवोंको विदा करना और पाण्डवोंका सदलबल हस्तिनापुरमें आना जनमेजय उवाच दृष्टवा पुत्रांस्तथा पौत्रान् सानुबन्धान् जनाधिप: । धृतराष्ट्र: किमकरोद् राजा चैव युधिष्ठिर:,जनमेजयने पूछा--ब्रह्मन! राजा धृतराष्ट्र और युधिष्ठिरने परलोकसे आये हुए पुत्रों, पौत्रों तथा सगे-सम्बन्धियोंके दर्शन करके क्या किया?
ဇနမေဇယ မိန့်တော်မူသည်—“အို ဗြဟ္မဏ၊ သားများနှင့် မြေးများကို၊ မိသားစုဆက်နွယ်သူများနှင့် အဖော်အပါများပါအဝင် မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ ဘုရင် ဓೃತရာෂ္ဌရ (Dhṛtarāṣṭra) သည် မည်သို့ ပြုခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ (Yudhiṣṭhira) သည် မည်သို့ ပြုခဲ့သနည်း?”
Verse 2
वैशम्पायन उवाच तद् दृष्टवा महदाश्चर्य पुत्राणां दर्शनं नूप । वीतशोक: स राजर्षि: पुनराश्रममागमत्,वैशम्पायनजीने कहा--नरेश्वर! मरे हुए पुत्रोंका दर्शन एक महान् आश्वर्यकी घटना थी। उसे देखकर राजर्षि धृतराष्ट्रका दुःख-शोक दूर हो गया। वे फिर अपने आश्रमपर लौट आये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်—“အို ဘုရင်၊ သားတို့ကို မြင်ရခြင်းသည် အလွန်အံ့ဩဖွယ် ကြီးမားသော အဖြစ်တစ်ရပ် ဖြစ်၏။ ထိုအရာကို မြင်ပြီးနောက်၊ ထို ရာဇဣသီသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု ပျောက်ကင်းသဖြင့်၊ အာရှရမ်သို့ ထပ်မံ ပြန်လည်သွားရောက်လေ၏။”
Verse 3
इतरस्तु जन: सर्वस्ते चैव परमर्षय: । प्रतिजग्मुर्यथाकामं धृतराष्ट्रा भ्यनुज्ञया,दूसरे सब लोग तथा महर्षिगण धृतराष्ट्रकी अनुमति ले अपने-अपने अभीष्ट स्थानोंको चले गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်သည်—“အခြားလူအပေါင်းတို့နှင့် မဟာရိရှီတို့လည်း ဓೃತရာෂ္ဌရ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပြီးနောက်၊ မိမိတို့လိုရာနေရာသို့ အသီးသီး ထွက်ခွာသွားကြလေ၏။”
Verse 4
पाण्डवास्तु महात्मानो लघुभूयिष्ठसैनिका: । पुनर्जग्मुर्महात्मानं सदारास्तं महीपतिम्,महात्मा पाण्डव छोटे-बड़े सैनिकों और अपनी स्त्रियोंके साथ पुनः महामना राजा धृतराष्ट्रके पीछे-पीछे गये
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—မြင့်မြတ်သော ပဏ္ဍဝတို့သည် ယခုအခါ စစ်သည်အင်အားနည်းပါးသော်လည်း မိမိတို့၏ မယားတို့နှင့်အတူ ထပ်မံထွက်ခွာကာ မဟာဘုရင် ဓృతရာෂ္ဌရကို နောက်မှလိုက်သွားကြ၏။
Verse 5
तत्राश्रमपदं धीमान ब्रह्मर्षिलोकपूजित: । मुनि: सत्यवतीपुत्रो धृतराष्ट्रमभभाषत,उस समय लोकपूजित बुद्धिमान् सत्यवतीनन्दन ब्रह्मर्षि व्यास भी उस आश्रमपर गये तथा इस प्रकार बोले--
ထို့နောက် ထိုအာရှရမ်သို့ ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝသော ရှင်မုနိ—စတျဝတီ၏သား ဗျာသ—ဘြဟ္မရ္ရှိတို့၏လောကတွင်ပင် လေးစားခံရသူ ရောက်လာ၍ ဓೃತရာෂ္ဌရကို ထိုသို့ မိန့်ကြား၏။
Verse 6
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु कौरवनन्दन । श्रुतं ते ज्ञानवृद्धानामृषीणां पुण्यकर्मणाम्
ဗျာသက ဆို၏—“အို ဓృతရာෂ္ဌရ၊ လက်တန်ခိုးကြီးသူ၊ ကုရုမျိုး၏ ဂုဏ်တော်ဖြစ်သူ၊ နားထောင်လော့။ ငါပြောမည့်အရာသည် ဉာဏ်ပညာရင့်ကျက်၍ ကုသိုလ်ကံပြည့်ဝသော ရှင်ရသီတို့ထံမှ ကြားသိထားသောအရာ ဖြစ်သည်။”
Verse 7
श्रद्धाभिजनवृद्धानां वेदवेदाड़रवेदिनाम् । धर्मज्ञानां पुराणानां वदतां विविधा: कथा:
“ယုံကြည်ခြင်းနှင့် မျိုးရိုးဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် ရင့်ကျက်သော အဘိုးအိုတို့ထံမှ—ဝေဒနှင့် ဝေဒအင်္ဂတို့ကို သိကျွမ်းသူ၊ ဓမ္မကို နားလည်သူ၊ ပုရာဏသမိုင်းလောကဓာတ်ကို ကျွမ်းကျင်သူတို့က—အမျိုးမျိုးသော ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို ပြောဆိုကြ၏။”
Verse 8
मा सम शोके मनः कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुध: । “कौरवनन्दन महाबाहु धृतराष्ट्र! तुमने श्रद्धा और कुलमें बढ़े-चढ़े, वेद-वेदांगवेत्ता, ज्ञानवृद्ध, पुण्यकर्मा एवं धर्मज्ञ प्राचीन महर्षियोंके मुखसे नाना प्रकारकी कथाएँ सुनी हैं; अतः अपने मनसे शोकको निकाल दो; क्योंकि दिद्वान् पुरुष प्रारब्धके विधानमें दुःख नहीं मानते हैं || ६-७ $ |। श्रुत॑ं देवरहस्यं ते नारदाद् देवदर्शनात्,“तुमने देवदर्शी नारद मुनिसे देवताओंका गुप्त रहस्य भी सुन लिया है। वे सब वीर क्षत्रिय-धर्मके अनुसार शस्त्रोंसे पवित्र हुई शुभ गतिको प्राप्त हुए हैं। जैसा कि तुमने देखा है, तुम्हारे सभी पुत्र इच्छानुसार विहार करनेवाले स्वर्गवासी हुए हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—“သင်၏စိတ်ကို ဝမ်းနည်းခြင်းထဲ မကျစေပါနှင့်။ ကံကြမ္မာက သတ်မှတ်ထားသည့်အရာကြောင့် ပညာရှိသည် မလှုပ်ရှားမတုန်လှုပ်။ သင်သည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် မျိုးရိုးဂုဏ်ဖြင့် ရင့်ကျက်သော ပုရောဟိတ်မဟာရသီဟောင်းများထံမှ—ဝေဒနှင့် ဝေဒအင်္ဂတို့ကို သိကျွမ်း၍ ဉာဏ်ပညာရင့်ကျက်၊ ကုသိုလ်ကံပြည့်ဝ၊ ဓမ္မကို သိသူများထံမှ—အမျိုးမျိုးသော ပုံပြင်များကို ကြားနာပြီးပြီ။ ထို့ပြင် နတ်မြင်ရသော မုနိ နာရဒထံမှလည်း နတ်တို့၏ လျှို့ဝှက်သိပ္ပံကို ကြားနာပြီးပြီ။ ထို့ကြောင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကို ပယ်ရှားလော့။ ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် က္ଷတ္တရိယဓမ္မအတိုင်း လက်နက်ဖြင့် သန့်စင်ခံရကာ ကောင်းမွန်သော အဆုံးသတ်ကို ရရှိကြ၏။ သင်၏သားတို့လည်း—သင်သိသကဲ့သို့—ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်ကာ စိတ်ကြိုက် လှည့်လည်နေကြသည်။”
Verse 9
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूतां गतिं शुभाम् । यथा दृष्टास्त्वया पुत्रास्तथा कामविहारिण:,“तुमने देवदर्शी नारद मुनिसे देवताओंका गुप्त रहस्य भी सुन लिया है। वे सब वीर क्षत्रिय-धर्मके अनुसार शस्त्रोंसे पवित्र हुई शुभ गतिको प्राप्त हुए हैं। जैसा कि तुमने देखा है, तुम्हारे सभी पुत्र इच्छानुसार विहार करनेवाले स्वर्गवासी हुए हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «သူတို့သည် က္ṣatriya-ဓမ္မအတိုင်း လက်နက်ဖြင့် သန့်စင်ထားသော မင်္ဂလာရှိသည့် ကူးပြောင်းရာအခြေအနေသို့ ထွက်ခွာသွားကြပြီ။ သင်ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ခဲ့သကဲ့သို့ပင် သင်၏ သားတို့လည်း ထိုနည်းတူ—ကောင်းကင်ဘုံ၌ စိတ်ကြိုက် လှည့်လည်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်»။
Verse 10
युधिष्ठिर: स्वयं धीमान् भवन्तमनुरुध्यते । सहितो भ्रातृभि: सर्वे: सदार: ससुहृज्जन:,'ये बुद्धिमान् राजा युधिष्ठिर अपने समस्त भाइयों, घरकी स्त्रियों और सुहृदोंके साथ स्वयं तुम्हारी सेवामें लगे हुए हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝသော ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တိုင်ပင် သင့်အား လေးစားစွာ ဝတ်ပြုစောင့်ရှောက်လျက်ရှိပြီး၊ ညီအစ်ကိုအားလုံးနှင့် အိမ်ထောင်အမျိုးသမီးများ၊ မေတ္တာကောင်းစွာရှိသော မိတ်ဆွေသုဟൃദ်တို့ပါ အတူလိုက်ပါလာသည်။
Verse 11
विसर्जयैनं यात्वेष स्वराज्यमनुशासताम् । मास: समधिकस्तेषामतीतो वसतां वने,“अब इन्हें विदा कर दो। ये जायेँ और अपने राज्यका काम सँभालें। इन लोगोंको वनमें रहते एक महीनेसे अधिक हो गया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «ယခု သူ့ကို ပြန်လွှတ်လိုက်ပါ။ သူသွားပြီး မိမိ၏ အချုပ်အခြာအာဏာရှိသော နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်စီမံပါစေ။ တောထဲတွင် နေထိုင်နေကြသူတို့အတွက် တစ်လကျော်ပြီးသွားပြီ»။
Verse 12
एतद्।ि नित्यं यत्नेन पद रक्ष्यं नराधिप । बहुप्रत्यर्थिकं होतद् राज्यं नाम कुरूद्धह,“कुरुश्रेष्ठ! नरेश्वर! राज्यके बहुत-से शत्रु होते हैं; अतः इसकी सदा ही यत्नपूर्वक रक्षा करनी चाहिये”
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤအရာကို ခြေလှမ်းတိုင်းတွင် အားထုတ်၍ အမြဲတမ်း စောင့်ရှောက်ရမည်။ ‘နိုင်ငံ’ ဟူသော အချုပ်အခြာအာဏာသည် ပြိုင်ဘက်နှင့် ရန်သူများစွာဖြင့် ဝိုင်းရံနေသည်၊ အို ကုရုမျိုးရိုး၏ အထွဋ်အမြတ်တော်»။
Verse 13
इत्युक्त: कौरवो राजा व्यासेनातुलतेजसा । युधिष्ठिरमथाहूय वाग्मी वचनमत्रवीत्,अनुपम तेजस्वी व्यासजीके ऐसा कहनेपर प्रवचनकुशल कुरुराज धृतराष्ट्रने युधिष्ठिरको बुलाकर इस प्रकार कहा--
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထူးကဲမတူညီသော တေဇောဓာတ်ရှိသည့် ဗျာသ မဟာऋṣi ထိုသို့ မိန့်ကြားပြီးနောက်၊ ကုရုမင်း ဒ္ဓృతရာရှ္ဋ္ရ သည် ယုဓိဋ္ဌိရကို ခေါ်ယူကာ၊ စကားပြောကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သဖြင့် ဤသို့ ဆိုလေ၏။
Verse 14
अजाततशत्रो भद्र ते शृणु मे भ्रातृभि: सह । त्वत्प्रसादान्न्महीपाल शोको नास्मान् प्रबाधते,“अजातशत्रो! तुम्हारा कल्याण हो। तुम अपने भाइयोंसहित मेरी बात सुनो। भूपाल! तुम्हारे प्रसादसे अब हमलोगोंको किसी प्रकारका शोक वष्ट नहीं दे रहा है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အဇာတသတ္တရုရေ၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ။ သင်၏ညီအစ်ကိုတို့နှင့်အတူ ငါ၏စကားကို နားထောင်လော့။ အို မင်းမြတ်ရေ၊ သင်၏ကရုဏာတော်ကြောင့် ယခုမှစ၍ မည်သို့မျှ ဝမ်းနည်းမှုသည် ငါတို့ကို မနှောင့်ယှက်နိုင်တော့»။
Verse 15
रमे चाहं त्वया पुत्र पुरेव गजसाह्वये । नाथेनानुगतो विद्वन् प्रियेषु परिवर्तिना,“बेटा! तुम्हारे साथ रहकर तथा तुम-जैसे रक्षकसे सुरक्षित होकर मैं उसी तरह आनन्दका अनुभव कर रहा हूँ, जैसे पहले हस्तिनापुरमें करता था। विद्वन्! प्रियजनोंकी सेवामें लगे रहनेवाले तुम्हारे द्वारा मुझे पुत्रका फल प्राप्त हो गया। तुमपर मेरा बहुत प्रेम है। महाबाहो! पुत्र! मेरे मनमें तुम्हारे प्रति किंचिन्मात्र भी क्रोध नहीं है; अतः तुम राजधानीको जाओ, अब विलम्ब न करो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သားရေ၊ သင်နှင့်အတူ နေထိုင်ရ၍ သင်ကဲ့သို့ အကာအကွယ်ပေးသော အုပ်ထိန်းသူ၏ ကာကွယ်မှုအောက်တွင် ရှိရသဖြင့် ငါသည် ယခင် ဟස්တိနာပူရ၌ ခံစားခဲ့သကဲ့သို့ ပျော်ရွှင်မှုကို ခံစားရ၏။ ပညာရှိရေ၊ ချစ်သူတို့ကို မပြတ်မလပ် စောင့်ရှောက်ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သင်သည် ငါ့အား ‘သားရှိခြင်း၏ အကျိုး’ ကို အမှန်တကယ် ပေးအပ်ခဲ့၏။ ငါသည် သင့်ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုး၏။ လက်တန်ခိုးကြီးသော သားရေ၊ သင့်အပေါ် ငါ့နှလုံး၌ အမျက်အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ထို့ကြောင့် မြို့တော်သို့ သွားလော့—မနှောင့်နှေးနှင့်»။
Verse 16
प्राप्तं पुत्रफलं त्वत्त: प्रीतिर्मे परमा त्वयि | न मे मन्युर्महाबाहो गम्यतां पुत्र मा चिरम्,“बेटा! तुम्हारे साथ रहकर तथा तुम-जैसे रक्षकसे सुरक्षित होकर मैं उसी तरह आनन्दका अनुभव कर रहा हूँ, जैसे पहले हस्तिनापुरमें करता था। विद्वन्! प्रियजनोंकी सेवामें लगे रहनेवाले तुम्हारे द्वारा मुझे पुत्रका फल प्राप्त हो गया। तुमपर मेरा बहुत प्रेम है। महाबाहो! पुत्र! मेरे मनमें तुम्हारे प्रति किंचिन्मात्र भी क्रोध नहीं है; अतः तुम राजधानीको जाओ, अब विलम्ब न करो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင့်ထံမှ ငါသည် သားရှိခြင်း၏ အမှန်တကယ်သော အကျိုးကို ရရှိခဲ့၏။ သင့်အပေါ် ငါ့မေတ္တာသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။ လက်တန်ခိုးကြီးသောသူရေ၊ သင့်အပေါ် ငါ၌ အမျက်မရှိ။ ထို့ကြောင့် သားရေ၊ မြို့တော်သို့ သွားလော့—မနှောင့်နှေးနှင့်»။
Verse 17
भवन्तं चेह सम्प्रेक्ष्य तपो मे परिहीयते । तपोयुक्तं शरीरं च त्वां दृष्टवा धारितं पुन:,“तुमको यहाँ देखकर मेरी तपस्यामें बाधा पड़ रही है। यह शरीर तपस्यामें लगा दिया था, परंतु तुम्हें देखकर फिर इसकी रक्षा करने लगा
သင်ကို ဤနေရာ၌ မြင်ရသဖြင့် ငါ၏ တပဿာသည် လျော့နည်းသွား၏။ ဤကိုယ်ခန္ဓာကို သာသနာတရား၏ အကျင့်တပဿာ၌ အပ်နှံထားခဲ့သော်လည်း၊ သင့်ကို မြင်လျှင် ငါသည် ထိုကိုယ်ကို ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လာပြန်၏။
Verse 18
मातरौ ते तथैवेमे शीर्णपर्णकृताशने । मम तुल्यव्रते पुत्र न चिरं वर्तयिष्यत:,बेटा! मेरी ही तरह तुम्हारी ये दोनों माताएँ भी व्रत धारणपूर्वक सूखे पत्ते चबाकर रहा करती हैं। अब ये अधिक दिनोंतक जीवन धारण नहीं कर सकतीं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင့်မိခင်နှစ်ပါးလည်း ငါကဲ့သို့ပင် ဝတ်ပြုကတိကို ထိန်းသိမ်းကာ ခြောက်သွေ့သော အရွက်များကို ကိုက်စား၍ အသက်မွေးကြ၏။ သားရေ၊ သူတို့သည် အသက်ကို အကြာကြီး မထိန်းနိုင်တော့»။
Verse 19
दुर्योधनप्रभूतयो दृष्टा लोकान्तरं गता: । व्यासस्य तपसो वीर्याद् भवतश्न समागमात्,“तुम्हारे समागम और व्यासजीके तपोबलसे मुझे अपने परलोकवासी पुत्र दुर्योधन आदिके दर्शन हो गये; इसलिये मेरे जीवित रहनेका प्रयोजन पूरा हो गया। अनघ! अब मैं कठोर तपस्यामें संलग्न होऊँगा। तुम इसके लिये मुझे अनुमति दे दो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏ — «ဒုရ്യောဓနနှင့် အခြားသူတို့၊ အခြားလောကသို့ ကွယ်လွန်သွားသူတို့ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ဗျာသ၏ တပသျာအာနုဘော်၏ အင်အားနှင့် သင်၏ ရောက်လာ၍ ငါနှင့် ဆုံတွေ့ခြင်းကြောင့်၊ အလွန်ဘက်လောက၌ နေထိုင်သော ငါ၏ သားတို့ကို ငါ မြင်ကွင်းရခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ငါ အသက်ရှင်နေရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံသွားပြီ။ အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ယခုမှစ၍ ငါသည် ပြင်းထန်သော တပသျာကို ဆောင်ရွက်မည်; ထိုအတွက် ငါ့အား ခွင့်ပြုပါ»။
Verse 20
प्रयोजन च निर्वत्तं जीवितस्य ममानघ । उग्र॑ तप: समास्थास्ये त्वमनुज्ञातुमहसि,“तुम्हारे समागम और व्यासजीके तपोबलसे मुझे अपने परलोकवासी पुत्र दुर्योधन आदिके दर्शन हो गये; इसलिये मेरे जीवित रहनेका प्रयोजन पूरा हो गया। अनघ! अब मैं कठोर तपस्यामें संलग्न होऊँगा। तुम इसके लिये मुझे अनुमति दे दो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏ — «အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ငါ၏ အသက်ရှင်နေရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ယခု ပြည့်စုံသွားပြီ။ သင်၏ ရောက်လာခြင်းနှင့် ဗျာသ၏ တပသျာအာနုဘော်ကြောင့်၊ ကွယ်လွန်၍ နောက်လောကသို့ သွားပြီးသား ငါ၏ သားများ—ဒုရ്യောဓနနှင့် အခြားသူတို့ကို—ငါ မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုမှစ၍ ငါသည် ပြင်းထန်သော တပသျာကို စတင်မည်။ ထိုအတွက် ငါ့အား ခွင့်ပြုသင့်သည်»။
Verse 21
त्वय्यद्य पिण्ड: कीर्तिश्व कुलं चेदं प्रतिष्ठितम् । श्वो वाद्य वा महाबाहो गम्यतां पुत्र मा चिरम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏ — «ယနေ့မှစ၍ ပိတရုတို့အတွက် ပိဏ္ဍပူဇာ၊ ဂုဏ်သတင်းကောင်းနှင့် ဤမျိုးရိုး၏ တည်တံ့မှုတို့သည် သင်ပေါ်တွင် တင်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မဟာဗာဟုရေ—မနက်ဖြန်ဖြစ်စေ ယနေ့ဖြစ်စေ—ထွက်ခွာလော့၊ သားရေ; မနှောင့်နှေးနှင့်»။
Verse 22
“महाबाहो! आजसे पितरोंके पिण्डका, सुयशका और इस कुलका भार भी तुम्हारे ही ऊपर है। पुत्र! आज या कल अवश्य चले जाओ; विलम्ब न करना ।। राजनीति: सुबहुश: श्रुता ते भरतर्षभ । संदेष्टव्यं न पश्यामि कृतं मे भवता विभो
«မဟာဗာဟုရေ၊ ယနေ့မှစ၍ ပိတရုတို့အတွက် ပိဏ္ဍပူဇာ၊ ဂုဏ်သတင်းကောင်းကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ဤမျိုးရိုး၏ တာဝန်အားလုံးသည် သင်တစ်ဦးတည်းပေါ်တွင် တင်ထားသည်။ သားရေ၊ ယနေ့ဖြစ်စေ မနက်ဖြန်ဖြစ်စေ မဖြစ်မနေ ထွက်ခွာရမည်; မနှောင့်နှေးနှင့်။ ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထူးချွန်သူရေ၊ သင်သည် နိုင်ငံရေးနှင့် မင်းရေးအကြံဉာဏ်ကို အကြိမ်ကြိမ် ကြားနာပြီးသားဖြစ်သည်; ထပ်မံ အမိန့်ပေးစရာ မမြင်တော့။ အရှင်ရေ၊ သင်သည် ငါ့အတွက် လိုအပ်သမျှကို ပြုလုပ်ပြီးသားဖြစ်သည်»။
Verse 23
“भरतश्रेष्ठ! प्रभो! तुमने राजनीति बहुत बार सुनी है; अतः तुम्हें संदेश देने लायक कोई बात मुझे नहीं दिखायी देती। तुमने मेरे लिये बहुत कुछ किया है ।। वैशम्पायन उवाच इत्युक्तवचनं तं तु नूपो राजानमब्रवीत् । न मामहसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब राजा धूृतराष्ट्रने वैसी बात कही, तब युधिष्ठिरने उनसे इस प्रकार कहा--'धर्मके ज्ञाता महाराज! आप मेरा परित्याग न करें, क्योंकि मैं सर्वथा निरपराध हूँ
«ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ အရှင်ရေ၊ သင်သည် နိုင်ငံရေးကို အကြိမ်ကြိမ် ကြားနာပြီးသားဖြစ်သဖြင့် သင့်အား သတင်းပို့၍ အမိန့်ပေးစရာ အရာမရှိတော့ဟု ငါမြင်သည်။ သင်သည် ငါ့အတွက် များစွာ ပြုလုပ်ပြီးသားဖြစ်သည်»။ ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြော၏ — ဓြိတရာရှ္ဋ္ရ မင်းကြီးက ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းက သူ့အား ဤသို့ ဆို၏ — «ဓမ္မကို သိမြင်သော မဟာမင်းကြီး၊ အပြစ်မရှိသော ငါ့ကို မစွန့်ပစ်ပါနှင့်; ငါသည် အလုံးစုံ အပြစ်ကင်းပါသည်»။
Verse 24
काम गच्छन्तु मे सर्वे भ्रातरो$नुचरास्तथा । भवन्तमहमन्विष्ये मातरौ च यतव्रत:,“मेरे ये सब भाई और सेवक इच्छा हो तो चले जाया; किंतु मैं नियम और व्रतका पालन करता हुआ आपकी तथा इन दोनों माताओंकी सेवा करूँगा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ငါ့ညီအစ်ကိုများနှင့် အမှုထမ်းများအားလုံး မိမိတို့စိတ်ကြိုက် သွားကြပါစေ။ သို့ရာတွင် ငါသည် ဝတ်သစ္စာနှင့် စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းလျက် သင့်ကိုလည်းကောင်း၊ မိခင်နှစ်ပါးကိုလည်းကောင်း ဆက်လက်ပြုစုဝတ်ပြုမည်»။
Verse 25
तमुवाचाथ गान्धारी मैवं पुत्र शृणुष्व च त्वय्यधीनं कुरुकुलं पिण्डश्न श्वशुरस्य मे,यह सुनकर गान्धारीने कहा--“बेटा! ऐसी बात न कहो। मैं जो कहती हूँ उसे सुनो। यह सारा कुरुकुल तुम्हारे ही अधीन है। मेरे श्वशुरका पिण्ड भी तुमपर ही अवलम्बित है; अतः पुत्र! तुम जाओ, तुमने हमारे लिये जितना किया है, वही बहुत है। तुम्हारे द्वारा हमलोगोंका स्वागत-सत्कार भलीभाँति हो चुका है। इस समय महाराज जो जअज्ञा दे रहे हैं, वही करो; क्योंकि पिताका वचन मानना तुम्हारा कर्तव्य है”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ဂန္ဓာရီက သူ့အား ပြောလေသည်– «သားရေ၊ ဒီလို မပြောပါနှင့်။ ငါပြောသမျှကို နားထောင်ပါ။ ကုရုမျိုးရိုးတစ်ခုလုံးက သင့်အပေါ် မူတည်နေပြီး၊ ငါ့ယောက္ခမအတွက် ဘိုးဘွားပူဇော်သက္ကာ (piṇḍa) ပင် သင့်အပေါ် အားထားရသည်။ ထို့ကြောင့် သားရေ၊ သွားပါ—ငါတို့အတွက် သင်လုပ်ပေးခဲ့သမျှက လုံလောက်ပြီ။ သင်က ငါတို့ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုခဲ့ပြီ။ ယခု မင်းကြီး အမိန့်ပေးသမျှကိုသာ လုပ်ပါ; အဖေ၏စကားကို နာခံခြင်းသည် သင်၏တာဝန်ဖြစ်သည်»။
Verse 26
गम्यतां पुत्र पर्याप्तमेतावत् पूजिता वयम् । राजा यदाह तत् कार्य त्वया पुत्र पितुर्वच:,यह सुनकर गान्धारीने कहा--“बेटा! ऐसी बात न कहो। मैं जो कहती हूँ उसे सुनो। यह सारा कुरुकुल तुम्हारे ही अधीन है। मेरे श्वशुरका पिण्ड भी तुमपर ही अवलम्बित है; अतः पुत्र! तुम जाओ, तुमने हमारे लिये जितना किया है, वही बहुत है। तुम्हारे द्वारा हमलोगोंका स्वागत-सत्कार भलीभाँति हो चुका है। इस समय महाराज जो जअज्ञा दे रहे हैं, वही करो; क्योंकि पिताका वचन मानना तुम्हारा कर्तव्य है”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «သားရေ၊ ယခု သွားပါ; ဒီလောက်နဲ့ လုံလောက်ပြီ။ ငါတို့ကို သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ ဂုဏ်ပြုထားပြီ။ မင်းကြီး ပြောသမျှကို သင်လုပ်ရမည်၊ သားရေ—အဖေ၏စကားကို နာခံခြင်းသည် သင်၏တာဝန်ဖြစ်သည်»။
Verse 27
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त: स तु गान्धार्या कुन्तीमिदमभाषत । स्नेहबाष्पाकुले नेत्रे प्रमूज्य रूदतीं वच:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! गान्धारीके इस प्रकार आदेश देनेपर राजा युधिष्ठिरने अपने आँसूभरे नेत्रोंको पोंछकर रोती हुई कुन्तीसे कहा--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဂန္ဓာရီက ထိုသို့ ပြောဆိုသည့်အခါ သူသည် ကုန္တီထံသို့ စကားဆိုလေသည်။ ချစ်ခင်မေတ္တာကြောင့် မျက်ရည်ဖုံးလွှမ်းနေသော မျက်လုံးများကို သုတ်ပြီး၊ ငိုယိုနေသော ကုန္တီအား ထိုစကားများကို ပြောလေသည်—
Verse 28
विसर्जयति मां राजा गान्धारी च यशस्विनी । भवत्यां बद्धचित्तस्तु कथं यास्यामि दुःखित:,“माँ! राजा और यशस्विनी गान्धारीदेवी भी मुझे घर लौटनेकी आज्ञा दे रही हैं; किंतु मेरा मन आपमें लगा हुआ है। जानेका नाम सुनकर ही मैं बहुत दुखी हो जाता हूँ। ऐसी दशामें मैं कैसे जा सकूँगा?
«အမေ၊ မင်းကြီးနဲ့ ဂုဏ်သရေရှိသော ဂန္ဓာရီမယ်တော်တောင် ငါ့ကို အိမ်ပြန်ခိုင်းနေကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ငါ့စိတ်က အမေ့အပေါ်မှာ ချည်နှောင်နေတယ်။ ‘ထွက်ခွာ’ ဆိုတဲ့စကားကို ကြားရုံနဲ့တင် ငါ အလွန်ဝမ်းနည်းသွားတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမှာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေတဲ့ ငါ ဘယ်လို သွားနိုင်မလဲ?»
Verse 29
न चोत्सहे तपोविध्नं कर्तु ते धर्मचारिणि । तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत्,“धर्मचारिणि! मैं आपकी तपस्यामें विघ्न डालना नहीं चाहता; क्योंकि तपसे बढ़कर कुछ नहीं है। (निष्काम भावपूर्वक) तपस्यासे परब्रह्म परमात्माकी भी प्राप्ति हो जाती है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဓမ္မကိုလိုက်နာသော မိဖုရားရေ၊ သင်၏ တပဿာကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေမည့် အရာကို ငါ မလုပ်နိုင်ပါ။ တပဿာထက် မြင့်မားသော အရာ မရှိ။ တပဿာအားဖြင့် အမြင့်မြတ်ဆုံး အကျိုးကို ရရှိသည်»။
Verse 30
ममापि न तथा राज्ञि राज्ये बुद्धिर्यथा पुरा । तपस्येवानुरक्त मे मन: सर्वात्मना तथा,“रानी माँ! अब मेरा मन भी पहलेकी तरह राजकाजमें नही लगता है। हर तरहसे तपस्या करनेको ही जी चाहता है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မိဖုရားရေ၊ ယခင်ကလို ငါ့စိတ်သည် နိုင်ငံရေးနှင့် အာဏာရေးရာများသို့ မလှည့်မိတော့ပါ။ အစားထိုး၍ ငါ့တစ်ကိုယ်လုံးဖြင့် တပဿာနှင့် ဝိညာဉ်ရေး စည်းကမ်းတရား၏ ဘဝသို့ စိတ်နှလုံးက ဆွဲငင်ခံနေရသည်»။
Verse 31
शून्येयं च मही कृत्स्ना न मे प्रीतिकरी शुभे | बान्धवा न: परिक्षीणा बल॑ नो न यथा पुरा,'शुभे! यह सारी पृथ्वी मेरे लिये सूनी हो गयी है; अतः इससे मुझे प्रसन्नता नहीं होती। हमारे सगे-सम्बन्धी नष्ट हो गये; अब हमारे पास पहलेकी तरह सैन्यबल भी नहीं है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «မင်္ဂလာရှိသော မိဖုရားရေ၊ ဤကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက်လုံးသည် ငါ့အတွက် အလွတ်တလွတ် ဖြစ်သွားပြီ; ငါ့ကို မပျော်ရွှင်စေတော့။ ငါတို့၏ ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပျက်စီးကုန်ပြီး၊ ငါတို့၏ အင်အားလည်း ယခင်ကလို မဟုတ်တော့»။
Verse 32
पज्चाला: सुभृशं क्षीणा: कथामात्रावशेषिता: । न तेषां कुलकर्तारं कंचित् पश्याम्यहं शुभे,'पांचालोंका तो सर्वथा नाश ही हो गया। उनकी कथामात्र शेष रह गयी है। शुभे! अब मुझे कोई ऐसा नहीं दिखायी देता, जो उनके वंशको चलानेवाला हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ပဉ္စာလာတို့သည် အလွန်အမင်း လျော့နည်းပျက်စီးသွားပြီး၊ ပုံပြင်တစ်ပုဒ်လိုသာ ကျန်ရစ်သည်။ မင်္ဂလာရှိသော မိဖုရားရေ၊ ယခု သူတို့၏ မျိုးရိုးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ငါ မမြင်ရ»။
Verse 33
सर्वे हि भस्मसाजन्नीतास्ते द्रोणेन रणाजिरे । अवशिषश्टश्न निहता द्रोणपुत्रेण वै निशि,“प्राय: ट्रोणाचार्यने ही सबको समरांगणमें भस्म कर डाला था। जो थोड़े-से बच गये थे, उन्हें द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने रातको सोते समय मार डाला
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အမှန်တကယ်ပင်၊ စစ်မြေပြင်၌ ဒရောဏက သူတို့အားလုံးကို မီးခိုးပြာအဖြစ် ပြောင်းလဲသကဲ့သို့ ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကျန်ရစ်သည့် အနည်းငယ်ကို ဒရောဏ၏ သား အရှွတ္ထာမန်က ညအချိန်တွင် အိပ်နေစဉ် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်»။
Verse 34
चेदयश्वैव मत्स्याश्व दृष्टपूर्वास्तथैव न: । केवल वृष्णिचक्रं च वासुदेवपरिग्रहात्,“हमारे सम्बन्धी चेदि और मत्स्यदेशके लोग भी जैसे पहले देखे गये थे, वैसे ही अब नहीं रहे। केवल भगवान् श्रीकृष्णके आश्रयसे वृष्णिवंशी वीरोंका समुदाय अबतक सुरक्षित है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆွေမျိုးများဖြစ်သော ချေဒီတို့နှင့် မတ်စျယပြည်သူတို့သည် ယခင်က ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ခဲ့သကဲ့သို့ မရှိတော့ကြပြီ။ ယခုတိုင်အောင် လုံခြုံစွာ ကျန်ရစ်နေသည်မှာ ဝာစုဒေဝ (ကృష్ణ) ကို အားကိုးရာမှ ထိန်းသိမ်းခံရသော ဝೃષ્ણိ သူရဲကောင်းတို့၏ စက်ဝိုင်းသာ ဖြစ်သည်»။
Verse 35
इस प्रकार श्रीमहद्याभारत आश्रमवासिकपर्वके अन्तर्गत पुत्रदर्शनपर्वमें जनमेजयके द्वारा अपने पिताका दर्शनविषयक पैंतीयवाँ अध्याय पूरा हुआ,यद् दृष्टवा स्थातुमिच्छामि धर्मार्थ नार्थहेतुत: । शिवेन पश्य नः सर्वान् दुर्लभं तव दर्शनम्
«ဤအရာကို မြင်ပြီးနောက်၊ ငါသည် ကိုယ်ကျိုးအတွက် မဟုတ်ဘဲ ဓမ္မအတွက် ဤနေရာ၌ နေရန် အလိုရှိသည်။ မင်္ဂလာကရုဏာဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို ကြည့်ရှုပါ—သင်၏ ဒർശနသည် ရှားပါး၍ ရယူရန် ခက်ခဲလှသည်»။
Verse 36
एतच्छुत्वा महाबाहुः सहदेवो युधां पति:,इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि युधिष्ठिरप्रत्यागमे षट्त्रिंशो5ध्याय:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဤသို့ ကြားသော် လက်မောင်းကြီးသော စဟဒေဝသည် စစ်သူရဲတို့အကြား အရှင်တစ်ပါးအဖြစ် သင့်လျော်သကဲ့သို့ ပြန်လည်တုံ့ပြန်하였다။ ထို့ကြောင့် ‘သီရိ မဟာဘာရတ’ ၏ အာရှရမဝါသိက ပရဝ၌—သားတို့ကို မြင်တွေ့ခြင်း အခန်းကဏ္ဍအတွင်း၊ ယုဓိဋ္ဌိရ ပြန်လာချိန်၌—သုံးဆယ့်ခြောက်မြောက် အခန်း အဆုံးသတ်သည်»။
Verse 37
नोत्सहे5हं परित्यक्तुं मातरं भरतर्षभ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထူးချွန်သူ၊ ငါသည် မိခင်ကို စွန့်ပစ်ရန် စိတ်မချနိုင်ပါ»။
Verse 38
प्रतियातु भवान् क्षिप्रं तपस्तप्स्याम्यहं विभो । इहैव शोषयिष्यामि तपसेदं कलेवरम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို အင်အားကြီးသူ၊ သင်သည် ချက်ချင်း ပြန်ထွက်ပါစေ။ ငါသည် တပသ်ကို ကျင့်မည်။ ဤနေရာ၌ပင် တပသ်၏ အင်အားဖြင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်သွေ့စေမည်»။
Verse 39
पादशुश्रूषणे रक्तो राज्ञो मात्रोस्तथानयो: । “भरतश्रेष्ठ! मुझमें माताजीको छोड़कर जानेका साहस नहीं है। प्रभो! आप शीघ्र लौट जायाँ। मैं यहीं रहकर तपस्या करूँगा और तपके द्वारा अपने शरीरको सुखा डालूगा। मैं यहाँ महाराज और इन दोनों माताओंके चरणोंकी सेवामें ही अनुरक्त रहना चाहता हूँ” ।। तमुवाच ततः कुन्ती परिष्वज्य महाभुजम्,यह सुनकर कुन्तीने महाबाहु सहदेवको छातीसे लगा लिया और कहा--“बेटा! ऐसा न कहो। तुम मेरी बात मानो और चले जाओ पुत्रो! तुम्हारे मार्ग कल्याणकारी हों और तुम सदा स्वस्थ रहो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ မင်းကြီးနှင့် မိခင်နှစ်ပါး၏ ခြေတော်ကို စေဝာပြုရန် အလွန်သစ္စာရှိသောသူက ပြောလေသည်— «ဘာရတဝంశ၏ အမြတ်ဆုံးအရှင်၊ မိခင်ကို ချန်ထား၍ ထွက်ခွာသွားရန် ကျွန်ုပ်တွင် သတ္တိမရှိပါ။ အရှင်၊ မြန်မြန်ပြန်လာတော်မူပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ဤနေရာတွင် တပသ (အာစေတနာ) ကို ကျင့်မည်၊ တပသ၏ အာနုဘော်ဖြင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာကိုပင် ခြောက်သွေ့စေမည်။ မဟာမင်းကြီးနှင့် မိခင်နှစ်ပါး၏ ခြေတော်စေဝာ၌သာ စိတ်ကပ်လျက် ဤနေရာတွင် နေလိုပါသည်» ဟု။ ဤစကားကို ကြားသော် ကုန္တီသည် လက်မောင်းကြီးသော စဟဒေဝကို ရင်ခွင်ထဲသို့ ဖက်ကာ ပြောလေသည်— «သားရေ၊ အဲဒီလို မပြောပါနဲ့။ မိခင်စကားကို နာခံပြီး သွားပါ၊ သားရေ။ သင်တို့၏ လမ်းခရီးများ မင်္ဂလာရှိပါစေ၊ အမြဲတမ်း ကျန်းမာဘေးကင်းကြပါစေ» ဟု။
Verse 40
गम्यतां पुत्र मैवं त्वं वोच: कुरु वचो मम । आगमा व: शिवा: सन््तु स्वस्था भवत पुत्रका:,यह सुनकर कुन्तीने महाबाहु सहदेवको छातीसे लगा लिया और कहा--“बेटा! ऐसा न कहो। तुम मेरी बात मानो और चले जाओ पुत्रो! तुम्हारे मार्ग कल्याणकारी हों और तुम सदा स्वस्थ रहो
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «သားရေ၊ သွားပါ။ ဒီလို မပြောပါနဲ့။ ငါ့စကားကို နာခံပါ။ သင်တို့၏ ခရီးသွားရာလမ်းများ မင်္ဂလာရှိပါစေ။ သားတို့အားလုံး အမြဲတမ်း ဘေးကင်းလုံခြုံ၍ ကျန်းမာကြပါစေ» ဟု။
Verse 41
उपरोधो भवेदेवमस्माकं तपस: कृते । त्वत्स्नेहपाशबद्धा च हीयेयं तपस: परात्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «ဤသို့ပင် ဆက်ဖြစ်နေမည်ဆိုလျှင် ငါတို့၏ တပသအတွက် အတားအဆီး ဖြစ်လာလိမ့်မည်။ သင်၏ ချစ်ခင်မှုကြိုးကွင်းဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသော မိခင်သည် တပသ၏ အမြင့်လမ်းမှ ဆုတ်ယုတ်ကျဆင်းသွားလိမ့်မည်» ဟု။
Verse 42
एवं संस्तम्भितं वाक्यै: कुन्त्या बहुविधैर्मन:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— ထို့ကြောင့် ကုန္တီ၏ မျိုးစုံသော စကားများကြောင့် စိတ်သည် တည်ငြိမ်ခိုင်မာလာ၍ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်ခြင်းမှ တားဆီးခံရကာ၊ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ဓမ္မဆိုင်ရာ ဖိအားတို့ကြားတွင်ပင် ပြန်လည်တည်ကြည်သွားလေသည်။
Verse 43
ते मात्रा समनुज्ञाता राज्ञा च कुरुपुड़वा:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— မိခင်ထံမှလည်းကောင်း မင်းကြီးထံမှလည်းကောင်း ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက်၊ ကုရုဝంశ၏ အထူးမြတ်သူတို့သည် ထွက်ခွာသွားကြလေသည်—အကြီးအကဲတို့နှင့် တရားသင့်အာဏာကို လေးစားလိုက်နာကာ ဓမ္မအတိုင်း ပြုမူလျက်။
Verse 44
अभिवाद्य कुरुश्रेष्ठमामन्त्रयितुमार भन् । माता तथा धुतराष्ट्रकी आज्ञा पाकर कुरुश्रेष्ठ पाण्डवोंने कुरुकुलतिलक धूृतराष्ट्रको प्रणाम किया और उनसे विदा लेनेके लिये इस प्रकार कहा-- ।। ४३ $ ।। युधिछिर उवाच राज्यं प्रतिगमिष्याम: शिवेन प्रतिनन्दिता:
ယုဓိဋ္ဌိရက ဆိုသည်– «မင်္ဂလာကောင်းသော ကောင်းချီးနှင့် အတည်ပြုခွင့်ကို ရရှိပြီးနောက် ယခု ကျွန်ုပ်တို့သည် နိုင်ငံတော်သို့ ပြန်လည်သွားမည်»။
Verse 45
एवमुक्त: स राजर्षिरधर्मराज्ञा महात्मना
မဟာသတ္တိရှိသော ဓမ္မရာဇာ၏ စကားကို ထိုသို့ ကြားရသော် ရာဇဣသီတော်သည် တရားသဘောကို လေးနက်စွာ ခံယူကာ တာဝန်သိသိဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်하였다။
Verse 46
भीमं च बलिनां श्रेष्ठ सान्त्वयामास पार्थिव:
ထို့ပြင် ဘုရင်သည် အင်အားရှင်တို့အနက် အထူးထက်မြက်သူ ဘီမကိုလည်း သက်သာစေကာ—သူ၏ ဝမ်းနည်းမှုကို တည်ငြိမ်စေ၍ တရားနှင့်ကိုက်ညီသကဲ့သို့ စိတ်ကို ပြန်လည်တည်တံ့စေ하였다။
Verse 47
अर्जुनं च समाश्लिष्य यमौ च पुरुषर्षभौ
ထို့နောက် အာဂျုနကိုလည်း ဖက်လှုပ်ကာ ယမအမြွှာနှစ်ပါး—လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ သတ္တိရှင်သူရဲကောင်းများ—ကိုပါ ချစ်ခင်စွာ ဆုပ်ကိုင်လျက်၊ မိသားစုဆက်နွယ်မှု၏ နီးကပ်သံနှင့် တရား၏ လေးနက်မှုဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ပူးတွဲတာဝန်ကို အာရှရမဝါသိက၏ တပတ်တည်းသော နေထိုင်မှုအတွင်း အတည်ပြု하였다။
Verse 48
अनुजज्ञे स कौरव्य: परिष्वज्याभिनन्द्य च | गान्धार्या चाभ्यनुज्ञाता: कृतपादाभिवादना:
ထို့နောက် ကောရဝ (ဓృతရာஷ္ဌရ) သည် ခွင့်ပြု၍—သူတို့ကို ဖက်လှုပ်ကာ ကောင်းချီးပေး하였다။ ထို့ပြင် ဂန္ဓာရီ၏ ခြေတော်ကို သင့်တော်သကဲ့သို့ ဦးချကန်တော့ပြီးနောက် သူတို့သည် သူမထံမှလည်း ခွင့်ပြုချက်ကို ရ하였다။ ဤအခိုက်အတန့်သည် လေးစားစွာ ထွက်ခွာခြင်း၏ ဓမ္မကို ထင်ဟပ်စေသည်—ဝမ်းနည်းမှုနှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းကြားတွင်ပင် အကြီးအကဲတို့ကို ဂုဏ်ပြုကာ ခွင့်တောင်းပြီးမှ ခွဲခွာရသည်။
Verse 49
जनन्या समुपाघ्राता: परिष्वक्ताश्न ते नृपम् । चक्कुः प्रदक्षिणं सर्वे वत्सा इव निवारणे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ထိုမိန်းမတို့သည် မိခင်၏ခေါင်းကို ချစ်ခင်စွာ နီးကပ်၍ နံ့ရှူကာ ဖက်လှမ်းပြီးနောက်၊ အားလုံးက မင်းကြီးအပေါ် သဒ္ဓါရိုသေဖြင့် မျက်စိကို လှည့်ကြည့်ကြ၏—နွားခြံအတွင်း မိခင်နွားကို ဝိုင်းလည်နေသော နွားကလေးများကဲ့သို့»။
Verse 50
पुन: पुनर्निरिक्षन्त: प्रचक्रुस्ते प्रदक्षिणम् । तदनन्तर धृतराष्ट्रने अर्जुन और पुरुषप्रवर नकुल-सहदेवको छातीसे लगा उनका अभिनन्दन करके विदा किया। इसके बाद उन पाण्डवोंने गान्धारीके चरणोंमें प्रणाम करके उनकी आज्ञा ली। फिर माता दुन्तीने उन्हें हृदयसे लगाकर उनका मस्तक सूँघा। जैसे बछड़े अपनी माताका दूध पीनेसे रोके जानेपर बार-बार उसकी ओर देखते हुए उसके चारों ओर चक्कर लगाते हैं, उसी प्रकार पाण्डवोंने राजा तथा माताकी ओर बार-बार देखते हुए उन नरेशकी परिक्रमा की || ४७--४९$ ।। द्रौपदीप्रमुखाश्ैव सर्वा: कौरवयोषित:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «သူတို့သည် နောက်ပြန်ကြည့်၍ ထပ်ခါထပ်ခါ လှည့်ပတ်ပူဇော်ကြ၏။ ထိုနည်းတူ ဒြောပဒီကို ဦးဆောင်၍ ကုရုမိန်းမတို့ အားလုံးလည်း ရိုသေစွာ နှုတ်ဆက်ကာ လှည့်ပတ်ပူဇော်ပြီး ထွက်ခွာကြ၏»။
Verse 51
न्यायतः: श्वशुरे वृत्तिं प्रयुज्य प्रययुस्तत: । श्वश्रृभ्यां समनुज्ञाता: परिष्वज्याभिनन्दिता:
ယောက္ခမ (အဖေမက်) အပေါ် သင့်လျော်သော ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အကျင့်အကြံကို တရားသဖြင့် ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ သူတို့သည် ထွက်ခွာကြ၏။ ယောက္ခမိခင်တို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရ၍ ဖက်လှမ်းကာ ကောင်းချီးပေးခြင်းခံလျက် ထွက်ခွာကြပြီး—မှန်ကန်သင့်တော်ရာကို လိုက်နာကြ၏။
Verse 52
संदिषश् श्रेति कर्तव्यं प्रययुर्भतृभि: सह । द्रौपदी आदि समस्त कौरवस्त्रियोंने अपने श्वशुरको न्यायपूर्वक प्रणाम किया। फिर दोनों सासुओंने उन्हें गलेसे लगाकर आशीर्वाद दे, जानेकी आज्ञा दी और उन्हें उनके कर्तव्यका उपदेश भी दिया। तत्पश्चात् वे अपने पतियोंके साथ चली गयीं || ५०-५१ $ ।। ततः प्रजज्ञे निनदः सूतानां युज्यतामिति,तदनन्तर सारथियोंने 'रथ जोतो, रथ जोतो” की पुकार मचायी। फिर ऊँटोंके चिग्घाड़ने और घोड़ोंके हिनहिनानेकी आवाज हुई। इसके बाद अपने घरकी स्त्रियों, भाइयों और सैनिकोंके साथ राजा युधिष्छिर पुनः: हस्तिनापुर नगरको लौट आये
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာတို့ကို သင့်တော်စွာ ညွှန်ကြားခံပြီးနောက်၊ သူတို့သည် ညီအစ်ကိုတို့နှင့်အတူ ထွက်ခွာကြ၏။ ထို့နောက် စာရഥိတို့အကြား ‘ရထားကို ချည်ပါ! ရထားကို ချည်ပါ!’ ဟူသော အော်ဟစ်သံကြီး ထွက်ပေါ်လာ၏။ မကြာမီ ကုလားအုတ်တို့၏ အော်သံနှင့် မြင်းတို့၏ ဟိန်းသံတို့လည်း ကြားရ၏။ ထို့နောက် မင်းယုဓိဋ္ဌိရသည် မိမိအိမ်တော်မိန်းမများ၊ ညီအစ်ကိုများနှင့် စစ်သည်တော်များကို ခေါ်ဆောင်လျက် ဟာස්တိနာပုရမြို့သို့ ထပ်မံ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာ၏—သင့်တော်ရာနှင့် တာဝန်ကို လိုက်နာလျက်»။
Verse 53
उष्टाणां क्रोशतां चापि हयानां हेषतामपि । ततो युधिछिरो राजा सदार: सहसैनिक: । नगरं हास्तिनपुरं पुनरायात् सबान्धव:,तदनन्तर सारथियोंने 'रथ जोतो, रथ जोतो” की पुकार मचायी। फिर ऊँटोंके चिग्घाड़ने और घोड़ोंके हिनहिनानेकी आवाज हुई। इसके बाद अपने घरकी स्त्रियों, भाइयों और सैनिकोंके साथ राजा युधिष्छिर पुनः: हस्तिनापुर नगरको लौट आये
ကုလားအုတ်မောင်းသူတို့၏ အော်ဟစ်သံ၊ ကုလားအုတ်တို့၏ အော်သံနှင့် မြင်းတို့၏ ဟိန်းသံကြားတွင်—မင်းယုဓိဋ္ဌိရသည် မိဖုရားများ၊ ဆွေမျိုးများနှင့် စစ်တပ်ကို ခေါ်ဆောင်လျက် ဟာස්တိနာပုရမြို့သို့ ထပ်မံ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာ၏။
Verse 353
अविषटह्ां च राजा हि तीव्र चारप्स्यते तप: । “उसे ही देखकर अब मैं केवल धर्मसम्पादनकी इच्छासे यहाँ रहना चाहता हूँ, धनके लिये नहीं। तुम हम सब लोगोंकी ओर कल्याणमयी दृष्टिसे देखो; क्योंकि तुम्हारा दर्शन हमलोगोंके लिये अब दुर्लभ हो जायगा। कारण कि राजा धृतराष्ट्र अब बड़ी कठोर और असह्ा तपस्या आरम्भ करेंगे”
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «ဘုရင်သည် ယခုမှစ၍ အလွန်ပြင်းထန်သော တပဿာကို စတင်ကျင့်မည်။ သူ့ကို မြင်ပြီးနောက် ငါသည် ဓမ္မကို ပြည့်စုံစေရန်သာ ရည်ရွယ်၍ ဤနေရာ၌ နေလိုသည်၊ ဥစ္စာအတွက် မဟုတ်။ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို ကရုဏာမေတ္တာဖြင့် ကြည့်ရှုပါလော့။ မကြာမီ သင်၏ ဒർശနကို ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ရှားပါးလာမည်—အကြောင်းမှာ ဘုရင် ဓೃತရာஷ္ဋ္ရ သည် အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ခံနိုင်ရည်မရှိလောက်အောင် တပဿာကို စတင်မည်ဖြစ်သောကြောင့်»
Verse 366
युधिष्ठिरमुवाचेदं बाष्पव्याकुललोचन: । यह सुनकर योद्धाओंके स्वामी महाबाहु सहदेव अपने दोनों नेत्रोंमें आँसू भरकर युधिष्ठिस्से इस प्रकार बोले--
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– မျက်လုံးများ မျက်ရည်ဖြင့် မိုးအုံ့နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လျက်၊ သူသည် ယုဓိဋ္ဌိရထံသို့ ဤစကားများကို ပြော하였다—ညီတော်သည် ဘုရင်အား မိသားစုတာဝန်နှင့် ဓမ္မ၏အလေးချိန်တို့ ပြည့်နှက်သော အခိုက်အတန့်တွင် ရိုသေဝမ်းနည်းစိတ်ဖြင့် စကားဆိုရန် ပြင်ဆင်နေကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 413
तस्मात् पुत्रक गच्छ त्वं शिष्टमल्पं च नः प्रभो । “तुम लोगोंके रहनेसे हमलोगोंकी तपस्यामें विघ्न पड़ेगा। मैं तुम्हारे स्नेहपाशमें बँधकर उत्तम तपस्यासे गिर जाऊँगी, अतः सामर्थ्यशाली पुत्र! चले जाओ। अब हमलोगोंकी आयु बहुत थोड़ी रह गयी है”
ထို့ကြောင့် ချစ်သားရေ၊ သင်သွားရမည်—ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ကျန်သေးသည့်အချိန် များမဟုတ်တော့၊ အရှင်။ «သင်တို့ ဒီမှာနေရင် ကျွန်ုပ်တို့၏ တပဿာကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေလိမ့်မည်။ သင်ကို ချစ်ခြင်းကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ခံရလျှင် ငါသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော တပဿာစည်းကမ်းမှ လျော့ကျသွားမည်။ ထို့ကြောင့် စွမ်းရည်ရှိသော သားရေ၊ ထွက်ခွာလော့။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အသက်တာသည် ယခု အလွန်နီးကပ်စွာ ကုန်ဆုံးတော့မည်»
Verse 423
सहदेवस्य राजेन्द्र राज्ञश्नैव विशेषत: । राजेन्द्र! इस तरह अनेक प्रकारकी बातें कहकर कुन्तीने सहदेव तथा राजा युधिष्ठिरके मनको धीरज बँधाया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– «အို ဘုရင်ကြီး၊ အထူးသဖြင့် စဟဒေဝနှင့် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရအပေါ်တွင်—ကွန်တီသည် အမျိုးမျိုးသော စကားများကို ပြောပြီးနောက် စဟဒေဝနှင့် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ နှလုံးသားကို သတ္တိနှင့် နှစ်သိမ့်ခြင်းဖြင့် တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေ하였다»
Verse 443
अनुज्ञातास्त्वया राजन् गमिष्यामो विकल्मषा: । युधिषछ्िर बोले--महाराज! आपके आशीर्वादसे आनन्दित होकर हमलोग कुशलपूर्वक राजधानी लौट जायूँगे। राजन! इसके लिये आप हमें आज्ञा दें। आपकी आज्ञा पाकर हम पापरहित हो यहाँसे यात्रा करेंगे
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို မဟာဘုရင်၊ သင်၏ ခွင့်ပြုချက်ရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် အပြစ်ကင်းစွာ ထွက်ခွာမည်။ သင်၏ ကောင်းချီးဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြို့တော်သို့ လုံခြုံစွာ ပြန်ရောက်မည်။ ထို့ကြောင့် သွားခွင့်ပေးပါ။ သင်၏ အမိန့်ကို ရပြီးနောက် ကျွန်ုပ်တို့သည် အပြစ်မရှိဘဲ ဤနေရာမှ ခရီးထွက်မည်»
Verse 453
अनुजज्ञे स कौरव्यमभिनन्द्य युधिष्ठटिरम् । महात्मा धर्मराजके ऐसा कहनेपर राजर्षि धृतराष्ट्रने कुरुनन्दन युधिष्ठिरका अभिनन्दन करके उन्हें जानेकी आज्ञा दे दी
ကုရုဝంశသား ယုဓိဋ္ဌိရကို ချီးမွမ်းကာ ဂုဏ်ပြုပြီးနောက်၊ ရာဇဣသီ ဓೃತရာഷ്ടရသည် သူ့အား ထွက်ခွာရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် မဟာစိတ်ဓမ္မရာဇ၏ စကားကို တုံ့ပြန်သကဲ့သို့ ဓೃತရာഷ്ടရသည် ယုဓိဋ္ဌိရကို ဂုဏ်တင်ကာ တရားဝင် ခွင့်လွှတ်၍ သွားခွင့်ပေးခဲ့သည်—အသက်တာအဆုံးနီးပါးတွင်ပင် သဒ္ဓါ၊ ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မကို လိုက်နာခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသော အပြုအမူတစ်ရပ်ဖြစ်၏။
Verse 466
स चास्य सम्यड्मेधावी प्रत्यपद्यत वीर्यवान् । इसके बाद राजा धृतराष्ट्रने बलवानोंमें श्रेष्ठ भीमसेनको सान्त्वना दी। बुद्धिमान् एवं पराक्रमी भीमसेनने भी उनकी बातोंको यथार्थरूपसे ग्रहण किया--हृदयसे स्वीकार किया
သူသည် ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝ၍ အင်အားကြီးမားသူဖြစ်သဖြင့် ဓృతရာഷ്ടရ၏ စကားကို အမှန်တကယ် လက်ခံယူခဲ့၏။ ထို့နောက် ဘုရင် ဓృతရာഷ്ടရသည် အင်အားရှင်တို့အနက် အထူးထင်ရှားသော ဘီမစေနကို နှစ်သိမ့်ပေးခဲ့သည်။ ဉာဏ်ရည်နှင့် သတ္တိပြည့်ဝသော ဘီမစေနလည်း ထိုအကြံဉာဏ်ကို အတိုင်းအတာမလွဲ အမှန်အတိုင်း လက်ခံကာ နှလုံးသားထဲသို့ ထည့်သွင်းယူခဲ့၏။ ဤပိုဒ်သည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ပဋိပက္ခမှ စတင်၍ အကြီးအကဲ၏ လမ်းညွှန်မှုကို လေးစားစွာ လက်ခံခြင်းအားဖြင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးသို့ ရွေ့လျားသည့် ဓမ္မဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether a former sovereign can move from familial grief and political memory into disciplined non-hostility and mental clarity while still honoring relational duties to survivors and dependents.
Dharma is presented as both practical cultivation (truth, restraint, non-harm, giving, austerity) and cosmic structure (pervasive like the elements), implying ethics is simultaneously inward practice and universal order.
Yes. Vyāsa explicitly claims he will display an extraordinary fruit of tapas not previously shown by sages and invites Dhṛtarāṣṭra to specify the mode of experience—seeing, touching, or hearing—framing tapas as demonstrable transformation.