Character · Ramcharitmanas
Dasharatha in the Ramcharitmanas
दशरथNamed in 114 verses
Speaks in 44 verses
In this book
Key chapters
The chapters where Dasharatha matters most.
त्याग-दीक्षा का सोपान: जहाँ ‘राज्य’ (भोग-धर्म) का मोह टूटकर ‘वन’ (वैराग्य-धर्म) का द्वार खुलता है। अयोध्या काण्ड साधक को यह सिखाता है कि धर्म केवल शुभ-घटना नहीं, बल्कि पीड़ा में सत्य-पालन, वचन-रक्षा,
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है, जहाँ विरह, करुण
यह सोपान ‘विरह-योग’ का द्वार है: गृह-धर्म (राजधर्म/कुलधर्म) और वन-धर्म (त्याग/वैराग्य) के संधि-क्षण पर साधक का चित्त ‘आसक्ति’ से ‘समर्पण’ की सीढ़ी चढ़ता है। अयोध्या काण्ड में राम का वनगमन केवल ऐतिहासि
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम-क्रोध-कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या, ‘अयोध्या’ (अ-य
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ से ‘भक्ति का समाज’ तक। बालकाण्ड में राम-नाम और राम-रूप का प्रथम स्थापन होता है; यहाँ विवाह-लीला ‘सगुण’ की साकार मधुरता के द्वारा जीव को ‘निरगुण’ सत्य की ओर उन्मुख करती है
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिख
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति, ये सब ‘धर्म-आचर
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘सगुण-साकार के सौंदर्य में चित्त-स्थापन’। बालकाण्ड मन को कथा-श्रवण योग्य बनाता है, नाम, रूप, गुण, लीला के माध्यम से चित्त की मलिनता घटाकर उसे मंगल-लग्न (अनुकूल काल) की
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है, गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य
Every verse that names Dasharatha
114 verses
- 1.2.33
အယောဓျာမြို့တော်အလွန်မွန်ကြိုင်သောနေရာကို ကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏၊ ကလိယုဂ၏အညစ်အကြေးကို ဖျက်ဆီးတော်မူသော သရယုမြစ်ကိုလည်း ရှိခိုးပါ၏။ ထို့နောက် မြို့တော်၏ ယောက်ျားမိန်းမတို့ကို ကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏၊ ထိုသူတို့အပေါ်တွင် ဘုရားသခင်၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည်…
- 1.12.239
ထိုသူကို မသိဘဲ မှားသောအရာကိုပင် မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆကြသည်၊ ကျောက်ကြိုးကို မသိဘဲ မြွေဟု အမှတ်မှားသကဲ့သို့ပင်။ ထိုသူကို သိသောအခါ လောက၏ အပြောင်းအလဲကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပါသည်၊ နိုးထသောအခါ အိပ်မက်၏ လွှမ်းမိုးမှု ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ပင်။ ကျွန်ုပ်သည်…
- 1.12.252
ဗေဒကျမ်းနှင့်ပညာရှိတို့ကအမျိုးမျိုးသောနည်းဖြင့်ချီးကျူးတော်မူသော၊ ရသေ့တို့သည်အမြဲတမ်းတရားထိုင်ကြည့်ရှုတော်မူသောထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘက္တာများ၏ကောင်းကျိုးအတွက် ဒသရထမင်းသားအဖြစ်၊ ကောသလတိုင်း၏မင်းအဖြစ်ထင်ရှားတော်မူ၏။
- 1.13.261
ထိုအရှင်သည် သတ်ဖြတ်ပြီးနောက်ပင် လွတ်မြောက်မှုကို မပေးအပ်ခဲ့ပါ - ဗြာဟ္မဏ၏ စကားသည် မွေးဖွားခြင်းသုံးခုအထိ တရားဝင်ခဲ့၏။ တစ်ကြိမ်၊ သူတို့၏ ကောင်းကျိုးအတွက် ဘက္တချစ်သော ထိုအရှင်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကို ခံယူခဲ့၏။ ထိုနေရာတွင် သူ့မှာ ကသျပနှင့် အဒိတိကို…
- 1.19.391
ရှင်ရဟန်းတို့၊ သိဒ္ဓတို့နှင့် နတ်တို့၏ အရှင်သခင်တို့၊ ကြောက်မက်ဖွယ်မရှိကြပါနှင့်၊ အသင်တို့အတွက် ငါသည် လူ့အသွင်ကို ခံယူပါမည်။ ငါ၏ အစိတ်အပိုင်းတို့ဖြင့် ငါသည် နေမင်း၏ မြင့်မြတ်သော အဆက်အနွယ်တွင် လူ့အသွင် ဆင်ယင် ပါမည်။ ကဿပနှင့် အဒိတိတို့သည်…
- 1.19.393
နတ်ဒေဝါတို့အားလုံး မိမိ မိမိ နေရာသို့ ပြန်ကြလေ၏။ မြေပြင်လည်း စိတ်ချမ်းသာစွာ နားနေ၏။ ဗြဟ္မာ ပေးအပ်သော အမိန့်တို့ကို နတ်ဒေဝါတို့ ဝမ်းမြောက်စွာ နာခံကြ၍ နှောင့်နှေးမှု မပြုကြ။ မြေပြင်ပေါ်တွင် တောနေသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ယူ၍ ထိုတို့၌…
- 1.20.403
သူငယ်၏ ငိုသံကို ကြားသောအခါ အလွန်ချစ်ဖွယ်သော အသံဖြစ်၏၊ မိဖုရားတို့အားလုံးသည် ကြည်ဖြူသော အလျှင်အမြန်ဖြင့် ကြွလာကြ၏။ အခစားမိန်းမတို့သည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် အရပ်ရပ်သို့ ပြေးကြ၏၊ မြို့တော်နေသူတို့အားလုံးသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၌ နစ်မြုပ်ကြ၏။…
- 1.21.423
ဟရိသည် မိမိ၏ ငယ်စဉ်ကစားပွဲများကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်တော်မူပြီး မိမိ၏ ကျွန်များအား အလွန် ချမ်းသာပေးတော်မူသည်။ အချိန်အနည်းငယ် ကုန်လွန်သောအခါ ညီအစ်ကို လေးဦးလုံး ကြီးပြင်းလာကာ အိမ်တော်သူ အိမ်တော်သားများအား ချမ်းသာပေးသူများ…
- 1.21.438
အလွန်မနှစ်သက်ဖွယ်သောစကားကိုကြား၍ မင်းသည် စိတ်နှလုံးတုန်လှုပ်၍ မျက်နှာရှိန်စဉ်သည် မှိန်မှောင်သွား၏။ အိုမိုးဘြဲဆုံးအရွယ်၌ ငါသည်သားလေးယောက်ရရှိ၏။ အိုဗြာဟ္မဏ၊ သင်သည် မစဉ်းစားဘဲပြောဆို၏။ မြေ၊ နွား၊ ဥစ္စာ၊ ဘဏ္ဍာတို့ကိုတောင်းပါ။ ယနေ့ပင် ငါသည်…
- 1.22.452
ပြောပြပါဦး အရှင်မင်းကြီး ဤလှပသောကလေးနှစ်ဦးတို့သည် အဘယ်သူနည်း ရသေ့မျိုးနွယ်၏ အဆင်တန်ဆာများလော သို့တည်းမဟုတ် ဘုရင်မျိုးနွယ်၏ အကာအကွယ်များလော သို့တည်းမဟုတ် ဝေဒများက "ဤသို့မဟုတ်၊ ထိုသို့မဟုတ်" ဟု သီဆိုချီးကျူးသော မြတ်သောဗြဟ္မာ ဖြစ်ပါသလော…
- 1.23.462
ပြောပြစမ်း အဆွေအမောင် ဤအသွင်အပြင်ကို မြင်၍ မော့လှည့်မည့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူ မည်သူရှိသနည်း ထိုအထဲက တစ်ယောက်က နူးညံ့ပြီး ချစ်ခြင်းဖြင့် ပြည့်ဝသော အသံဖြင့် ပြောသည် - နားထောင်စမ်း လိမ္မာသော အဆွေအမောင် ငါကြားခဲ့သည်ကို ဤနှစ်ပါးသည် ဒဿရထ၏ သားတော်များ…
- 1.25.512
ရာမသည် မင်းတို့၏ မာနကို ဖယ်ရှား၍ သီတာကို လက်ထပ်လိမ့်မည်။ ဒသရထမင်း၏ စစ်ပွဲ၌ ကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်တို့ကို စစ်ပွဲတွင် မည်သူ အနိုင်ရနိုင်ပါအံ့နည်း။
- 1.27.560
ပရသုရာမ၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်တင်ကို မြင်သောအခါ ဘုရင်အပေါင်းတို့သည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဖြင့် တုန်လှုပ်ကာ ထကြွလေကုန်၏။ မိမိတို့၏ အမည်နှင့်တကွ ဖခင်အမည်ကိုပါ ဖော်ပြကာ အားလုံးသည် ဦးချိုးကျိုး၍ ရှိခိုးကြ၏။ မိမိသဘာဝအတိုင်း မိတ်ဆွေဟု ထင်၍…
- 1.29.596
သံတော်များကို အယောဓျာပြည်သို့ စေလွှတ်ပါ၊ ၎င်းတို့သွား၍ ဒဿရထမင်းကြီးကို ပင့်ဆောင်လာပါ။ မင်းကြီးသည် ဝမ်းမြောက်၍ ကောင်းပါပြီ သူတော်ကောင်း ဟု မိန့်တော်မူပြီး ထိုအချိန်တွင် သံတော်များကို ခေါ်၍ စေလွှတ်တော်မူ၏။ ထို့နောက် ပြည်သူ့ခေါင်းဆောင်…
- 1.30.602
တမန်များသည် ရာမ၏ မြို့တော်သို့ ရောက်ရှိကြပြီး မြို့တော်၏ အလှအပကို မြင်၍ ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ ဘုရင်၏ တံခါးမ၌ တမန်များသည် ရောက်ရှိကြောင်း သတင်းပို့ကြသည်။ ဘုရင်ဒဿရထသည် ကြားသော် ခေါ်စေသည်။ တမန်များ ရှိခိုးပြီး စာကို ဆက်သကြသည်။ ဘုရင်သည်…
- 1.30.603
'ကျွန်ုပ်တို့၏ ချစ်ခင်ရသော ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် ကောင်းစွာ ရှိပါသလား။ သူတို့သည် မည်သည့်နိုင်ငံတွင် ရှိပါသနည်း။ ပြောပါ' ဟု မေး၏။ ထိုချစ်ခင်စွာနှင့် နှိမ့်ချသော စကားများကို ကြား၍ မင်းကြီးသည် စာကို ထပ်မံ ဖတ်၏။
- 1.30.604
စာကိုကြားလျှင် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး ဝမ်းသာအားရ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း မဆံ့သော ချစ်ခြင်းကြီးစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဘရတ၏ စင်ကြယ်သော ချစ်ခြင်းကို မြင်၍ အစည်းအဝေးတစ်ရပ်လုံး အထူးသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ကြသည်။ ထိုအခါ မင်းသည် သံတမန်များကို နီးကပ်စွာ ထိုင်စေ၍ ချိုသာသော…
- 1.30.605
မင်းကြီး၊ နားထောင်ပါ။ မင်းတို့၏ ထိပ်တန်းရတနာများတွင် သင်ကဲ့သို့ ကောင်းချီးပေးခံရသူ မရှိပေ။ ရာမနှင့် လက္ခဏတို့သည် သင်၏ သားတော်များဖြစ်ကြပြီး ကမ္ဘာ့တန်ဆာများ ဖြစ်ကြ၏။
- 1.30.606
သင့်သားတော်များကို မေးမြန်းရန် မသင့်တော်ပါ ၎င်းတို့သည် လူတို့တွင် ခြင်္သေ့များဖြစ်ကြ၍ ကမ္ဘာသုံးဆူကို အလင်းဆင်းပေးကြသည် ၎င်းတို့၏ ကျော်ကြားမှုနှင့် တန်ခိုးအရှေ့တွင် လမှာ မှိန်မှိန်ပြီး နေမှာ အေးစက်သကဲ့သို့ ခံစားရသည် ၎င်းတို့ကို သိရပါသည်ဟု…
- 1.30.607
ထိုနေရာတွင် အို မဟာဘုရင် နားထောင်ပါ- ရဃု မင်းဆက်၏ ရတနာဖြစ်သော ရာမသည် ကြိုးစားအားထုတ်မှုမရှိဘဲ လေးကို ကျိုးစေသည်၊ ဆင်တစ်ကောင်သည် ပဒုမ္မာကြာပင်၏ ပင်စည်ကို ကျိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။