Prakarana 35
सोपान-प्रथम: ‘श्रद्धा का जन्म’ और ‘सम्बन्ध-स्थापन’ का द्वार। बालकाण्ड में भक्ति का अंकुर ‘सगुण-लीला’ के माध्यम से हृदय में उतरता है—गुरु, कुल, समाज, और विवाह-समारोह जैसे लोक-आधारों को ‘ईश्वर-सान्निध्य’ की सीढ़ी बनाकर। यहाँ जनक–दशरथ संवाद और अवध-प्रवेश का उत्सव साधक को यह सिखाता है कि विनय, प्रेम, मर्यादा और मंगल-आचार स्वयं मुक्ति-पथ के साधन हैं; ‘लोक’ (रीति) और ‘वेद’ (नीति) एक ही राम-तत्त्व में समाहित हैं।
ဤကွဲပြားသောအပိုင်းတွင် (ဒိုဟာ ၃၄၀-၃၄၉ ခန့်) လွှမ်းမိုးသောရသများမှာ သရင်္ဂါရရသနှင့် ဟရသရသတို့ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏အခြေခံမှာ ဘက္တိရသဖြစ်သည်။ ဇနကမင်းကြီး၏နှိမ့်ကျသောစိတ်ထား၊ ဒသရထမင်းကြီး၏ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ ရသေ့တို့၏အစည်းအဝေးကို ရိုသေချီးမွမ်းခြင်းနှင့် အယောဓျာမြို့၏ မင်္ဂလာဆင်ယင်မှုတို့သည် ပြင်ပအခမ်းအနားများသာမက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သန့်စင်မှု၏အခမ်းအနားတစ်ခုဖြစ်သည်။ တုလသီဒါသသည် လူမှုရေးထုံးတမ်းများကို ဓမ္မလုပ်ငန်းအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲသည်။ ရာမမင်းသား၏ ဒဿနကို "မျက်စိ၏အသီး"နှင့် "ချမ်းသာအားလုံး၏အမြစ်"ဟုကြေညာသည်။ နိရဂုဏဗြဟ္မာ၏ ကြီးမြတ်မှုကိုပင် ဤအကွက်တွင်ထားရှိသဖြင့် သာဓကပုဂ္ဂိုလ်သည် သဂုဏပုံစံ၏နှစ်လိုဖွယ်ချိုမြိန်မှုသည် နိရဂုဏ၏ ပြည့်စုံသောပြသမှုဖြစ်ကြောင်းနားလည်သည်။
Verses
စောပိုင် 340.1-4
नृप करि बिनय महाजन फेरे।सादर सकल मागने टेरे।।
भूषन बसन बाजि गज दीन्हे।प्रेम पोषि ठाढ़े सब कीन्हे।।
बार बार बिरिदावलि भाषी।फिरे सकल रामहि उर राखी।।
बहुरि बहुरि कोसलपति कहहीं।जनकु प्रेमबस फिरै न चहहीं।।
पुनि कह भूपति बचन सुहाए।फिरिअ महीस दूरि बड़ि आए।।
राउ बहोरि उतरि भए ठाढ़े।प्रेम प्रबाह बिलोचन बाढ़े।।
तब बिदेह बोले कर जोरी।बचन सनेह सुधाँ जनु बोरी।।
करौ कवन बिधि बिनय बनाई।महाराज मोहि दीन्हि बड़ाई।।
မင်းကြီးသည် တောင်းပန်ပြီး ကုန်သည်ကြီးများကို ပြန်လှည့်စေ၏။ ရိုသေစွာဖြင့် တောင်းခံသူအားလုံးကို ခေါ်ယူ၍ လက်ဝတ်ရတနာ၊ အဝတ်တန်ဆာ၊ မြင်းများ၊ ဆင်များကို ပေးလှူ၏။ ချစ်ခြင်းဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်၍ အားလုံးကို ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်စေ၏။ အကြိမ်ကြိမ် ချီးကျူးစကားများ ပြောဆို၏။ ရာမကို စိတ်နှလုံး၌ ထားရှိ၍ အားလုံး ပြန်ကြ၏။ ကောသလပြည့်ရှင်သည် အကြိမ်ကြိမ် ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏ - ဇနကသည် ချစ်ခြင်းအစွမ်းဖြင့် ပြန်လိုသည်မရှိ။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ကောင်းသောစကားများ ပြော၏ - အိုမင်းများ၊ ခရီးဝေးစွာ လာခဲ့ကြသည်၊ ပြန်ကြကုန်လော့။ မင်းကြီးသည် ပြန်လည်ဖြေကြားရာ၌ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်၏။ မျက်လုံးများမှ ချစ်ခြင်းသည် စီးကြောင်းသဖွယ် တိုးပွားလာ၏။ ထိုအခါ ဝိဒေဟမင်းသည် လက်နှစ်ဖက် ပေါင်း၍ ပြောဆို၏။ သူ၏စကားသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် နှစ်ဆန်းသကဲ့သို့ နှံ့နှော့၏ - အိုမဟာရာဇာ၊ ကျွန်ုပ်အား ဤမျှ ကြီးကျယ်သော ဂုဏ်ပြုမှုကို ပေးသည်ဖြစ်၍ မည်သို့ တောင်းပန်ရမည်နည်း။
ဒိုဟာ 340
कोसलपति समधी सजन सनमाने सब भाँति।मिलनि परसपर बिनय अति प्रीति न हृदयँ समाति।।340।।
ကောသလပြည့်ရှင်သည် ဆွေမျိုးဉာတိဖြစ်သူကို အဖက်ဖက်မှ ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြု၏။ သူတို့ တွေ့ဆုံရာ၌ အပြန်အလှန် တောင်းပန်မှုနှင့် စိတ်နှလုံး၌ မကျန်နိုင်သော ချစ်ခြင်းမေတ္တာ ရှိကြ၏။
စောပိုင် 341.1-4
मुनि मंडलिहि जनक सिरु नावा।आसिरबादु सबहि सन पावा।।
सादर पुनि भेंटे जामाता।रूप सील गुन निधि सब भ्राता।।
जोरि पंकरुह पानि सुहाए।बोले बचन प्रेम जनु जाए।।
राम करौ केहि भाँति प्रसंसा।मुनि महेस मन मानस हंसा।।
करहिं जोग जोगी जेहि लागी।कोहु मोहु ममता मदु त्यागी।।
ब्यापकु ब्रह्मु अलखु अबिनासी।चिदानंदु निरगुन गुनरासी।।
मन समेत जेहि जान न बानी।तरकि न सकहिं सकल अनुमानी।।
महिमा निगमु नेति कहि कहई।जो तिहुँ काल एकरस रहई।।
ဇနကမင်းသည် ရသေ့များအစည်းအဝေးကို ဦးခေါင်းညှို့၍ ရိုသေစွာ ဦးချ၏။ အားလုံးထံမှ ကောင်းချီးမင်္ဂလာ ရရှိ၏။ ထို့နောက် ရိုသေစွာဖြင့် သမက်များကို တွေ့ဆုံ၏။ သူတို့သည် အဆင်းအပြင်၊ စရိုက်၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့၏ ရတနာသိုက်များ ဖြစ်ကြ၏။ ညီအစ်ကိုများ အားလုံးပင် ဖြစ်ကြ၏။ လက်နှစ်ဖက် ပေါင်း၍ လှပသော အနေအထားဖြင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာသဖွယ် စကားများ ပြောဆို၏။ ရာမကို မည်သို့ ချီးကျူးမည်နည်း။ သူသည် ရသေ့များနှင့် သိဝမင်းကြီးတို့၏ စိတ်နှလုံး ရေအိုင်၌ ကျက်သရေမင်္ဂလာယှဉ်သော ဟင်္သာငှက် ဖြစ်၏။ ယောဂီများသည် သူ့ကို ရရှိရန် ယောဂကို ကျင့်ကြ၏။ သူသည် အမျက်ထွက်ခြင်း၊ တပ်မက်ခြင်း၊ စွဲလမ်းခြင်း၊ မာန်မာနတို့မှ ကင်းလွတ်၏။ သူသည် အနှံ့အပြားရှိသော ဗြဟ္မာ၊ မမြင်နိုင်သော၊ မပျက်မစီးနိုင်သော၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချမ်းမြေ့မှု၊ ဂုဏ်မရှိသော်လည်း ဂုဏ်တို့၏ နေရာ ဖြစ်၏။ စိတ်နှင့် စကားတို့ဖြင့် မသိနိုင်သော၊ အကြံအစည်အားလုံးဖြင့် မနက်နိုင်သော သူဖြစ်၏။ ဝေဒကျမ်းများသည် 'ဤသို့မဟုတ်၊ ဤသို့မဟုတ်' ဟု ဆို၍ သူ၏ ဘုန်းတန်ခိုးကို ဖော်ပြ၏။ သူသည် ကာလသုံးပါးလုံး၌ တစ်သားတည်း တူညီစွာ ရှိ၏။
ဒိုဟာ 341
नयन बिषय मो कहुँ भयउ सो समस्त सुख मूल।सबइ लाभु जग जीव कहँ भएँ ईसु अनुकुल।।341।।
ကျွန်ုပ်၏မျက်လုံး အာရုံဖြစ်လာသော ထိုသူသည် ချမ်းသာအားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်လာ၏။ လောကီနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအတွက် အကျိုးစီးပွားအားလုံး ရရှိလာ၏၊ အကြောင်းမှာ ဘုရားသခင်သည် ကရုဏာတော်ရှိလာသောကြောင့် ဖြစ်၏။
စောပိုင် 342.1-4
सबहि भाँति मोहि दीन्हि बड़ाई।निज जन जानि लीन्ह अपनाई।।
होहिं सहस दस सारद सेषा।करहिं कलप कोटिक भरि लेखा।।
मोर भाग्य राउर गुन गाथा।कहि न सिराहिं सुनहु रघुनाथा।।
मै कछु कहउँ एक बल मोरें।तुम्ह रीझहु सनेह सुठि थोरें।।
बार बार मागउँ कर जोरें।मनु परिहरै चरन जनि भोरें।।
सुनि बर बचन प्रेम जनु पोषे।पूरनकाम रामु परितोषे।।
करि बर बिनय ससुर सनमाने।पितु कौसिक बसिष्ठ सम जाने।।
बिनती बहुरि भरत सन कीन्ही।मिलि सप्रेमु पुनि आसिष दीन्ही।।
သူတို့သည် ကျွန်ုပ်အား အဖက်ဖက်မှ ဂုဏ်ပြုကြ၏။ မိမိတို့၏ လူဟု သိ၍ မိမိတို့၏ သူအဖြစ် လက်ခံကြ၏။ ရှာရဒါနှင့် သေသမုန်း တစ်ထောင်ဆယ်ဦး ရှိခဲ့ပါက၊ ကမ္ဘာဦးကာလများစွာ ကြိုးစားငြားသော်လည်း စာရင်းကို မပြီးနိုင်ပါ။ ကျွန်ုပ်၏ ကံကောင်းခြင်းသည် သင့်ဂုဏ်ကျေးဇူးများ၏ ဇာတ်ကြောင်းဖြစ်၏။ ထိုကို အပြည့်အဝ မပြောနိုင်ပါ၊ အိုရဃုနာထ၊ နားထောင်ပါ။ ကျွန်ုပ် မည်သို့ ပြောဆိုရမည်နည်း။ ကျွန်ုပ်၏ တစ်ခုတည်းသော အားသာချက်မှာ သင်သည် ချစ်ခြင်းအနည်းငယ်ဖြင့် နှစ်သက်တော်မူသည်။ လက်နှစ်ဖက် ပေါင်း၍ အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်၏ - ကျွန်ုပ်၏စိတ်သည် သင့်ခြေတော်များမှ ခဏတာမျှ မလှည့်ပါစေနှင့်။ ဤကောင်းချီးစကားများကို ကြား၍ ချစ်ခြင်းသည် သူ့အတွင်း ကြီးထွားလာ၏။ ဆန္ဒပြည့်စုံစေသော ရာမသည် ကျေနပ်တော်မူ၏။ ကောင်းချီးကို ရရှိ၍ ယောက္ခမကို ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြု၏။ ကုသိကမင်းကို ဝသိဋ္ဌရသေ့နှင့် တူညီစွာ သတ်မှတ်၏။ ထို့နောက် ဘရတအား ထပ်မံ၍ တောင်းပန်၏။ ချစ်ခြင်းဖြင့် ပေါင်းဖက်၍ ကောင်းချီးကို ထပ်မံပေး၏။
ဒိုဟာ 342
मिले लखन रिपुसूदनहि दीन्हि असीस महीस।भए परस्पर प्रेमबस फिरि फिरि नावहिं सीस।।342।।
လက္ခဏနှင့် ရန်သူများကို ဖျက်ဆီးသူကို တွေ့ဆုံ၍ ကောင်းချီးပေး၏။ သူတို့သည် အပြန်အလှန် ချစ်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံရပြီး အကြိမ်ကြိမ် ဦးချကြ၏။
စောပိုင် 343.1-4
बार बार करि बिनय बड़ाई।रघुपति चले संग सब भाई।।
जनक गहे कौसिक पद जाई।चरन रेनु सिर नयनन्ह लाई।।
सुनु मुनीस बर दरसन तोरें।अगमु न कछु प्रतीति मन मोरें।।
जो सुखु सुजसु लोकपति चहहीं।करत मनोरथ सकुचत अहहीं।।
सो सुखु सुजसु सुलभ मोहि स्वामी।सब सिधि तव दरसन अनुगामी।।
कीन्हि बिनय पुनि पुनि सिरु नाई।फिरे महीसु आसिषा पाई।।
चली बरात निसान बजाई।मुदित छोट बड़ सब समुदाई।।
रामहि निरखि ग्राम नर नारी।पाइ नयन फलु होहिं सुखारी।।
အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်၍ ချီးကျူးပြီးနောက် ရဃုမင်းကြီးသည် ညီအစ်ကိုများအားလုံးနှင့်အတူ ခရီးထွက်၏။ ဇနကသည် ကုသိကမင်း၏ ခြေတော်များကို ဖမ်းဆုပ်ရန် သွား၏။ ခြေတော်မှ ဖုန်ကို ဦးခေါင်းနှင့် မျက်လုံးများ၌ တင်၏။ အိုရသေ့မင်းကြီး၊ သင့်ကို မြင်ခြင်းသည် ကောင်းချီးမင်္ဂလာကြီး ဖြစ်၏။ သင်သည် မရောက်နိုင်သော သူဖြစ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်၏စိတ်၌ သံသယမရှိပါ။ လောကီ၏ အရှင်သခင် ဆန္င်ရှိသမျှသော ချမ်းသာနှင့် ကောင်းသော ကျော်ကြားမှုကို ရရှိလိုပါက၊ သူသည် မိမိ၏ စိတ်ဆန္ဒကို ပြည့်ဝစေရန် မတွန့်ဆုတ်သင့်ပါ။ ထိုချမ်းသာနှင့် ကျော်ကြားမှုသည် အိုအရှင်မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်အတွက် လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်၏။ သင့်ကို မြင်ခြင်းနောက်သို့ ပြည့်စုံမှုအားလုံး လိုက်ပါလာ၏။ သူသည် ဦးခေါင်းညှို့၍ အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်၏။ ကောင်းချီးရရှိ၍ မင်းကြီးသည် ပြန်လာ၏။ မင်္ဂလာအခမ်းအနား ခရီးစဉ်သည် ထွက်လာ၏၊ စည်းဝေးသံများ မြည်ဟီး၏။ လူကြီးလူငယ် အားလုံး ပျော်ရွှင်စွာ စုရုံးကြ၏။ ရွာရွာများမှ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမများသည် ရာမကို ကြည့်ရှုကြ၏။ မြင်ခြင်း၏ အသီးအပွင့်ကို ရရှိ၍ ပျော်ရွှင်ကြ၏။
ဒိုဟာ 343
बीच बीच बर बास करि मग लोगन्ह सुख देत।अवध समीप पुनीत दिन पहुँची आइ जनेत।।343।।
လမ်းခရီးတွင် ကောင်းမွန်သော နားနေရာများ၌ ရပ်နား၍ လမ်းပေါ်ရှိ လူများအား ပျော်ရွှင်မှု ပေးကြ၏။ မင်္ဂလာရှိသော နေ့တွင် သူ၏ မွေးဖွားရာမြို့ အယေဓျာမြို့အနီးသို့ ရောက်ရှိလာကြ၏။
စောပိုင် 344.1-4
हने निसान पनव बर बाजे।भेरि संख धुनि हय गय गाजे।।
झाँझि बिरव डिंडमीं सुहाई।सरस राग बाजहिं सहनाई।।
पुर जन आवत अकनि बराता।मुदित सकल पुलकावलि गाता।।
निज निज सुंदर सदन सँवारे।हाट बाट चौहट पुर द्वारे।।
गलीं सकल अरगजाँ सिंचाई।जहँ तहँ चौकें चारु पुराई।।
बना बजारु न जाइ बखाना।तोरन केतु पताक बिताना।।
सफल पूगफल कदलि रसाला।रोपे बकुल कदंब तमाला।।
लगे सुभग तरु परसत धरनी।मनिमय आलबाल कल करनी।।
စည်းဝေးသံများ တီးခတ်၏၊ ကောင်းမွန်သော တူရိယာများ တီးမှုတ်၏။ ခရုသငယ်၊ စစ်တူရိယာနှင့် မြင်းများ၏ အော်သံများ မြည်ဟီး၏။ ခါးတီး၊ ခေါင်းလောင်းနှင့် တူရိယာများ သာယာစွာ မြည်၏။ သာယာသော ရာဂသီချင်းများကို နှဲတူရိယာဖြင့် တီးမှုတ်၏။ မြို့သူမြို့သားများသည် မင်္ဂလာအခမ်းအနား ခရီးစဉ်ကို ကြည့်ရှုရန် လာကြ၏။ အားလုံး ပျော်ရွှင်ကြ၏၊ သူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာများ၌ ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် အမွေးအကြိုင် ထကာ တက်ကြ၏။ မိမိတို့၏ လှပသော အိမ်များကို တန်ဆာဆင်ကြ၏။ ဈေးဆိုင်များ၊ လမ်းများ၊ လမ်းခွများနှင့် မြို့တံခါးများကို တန်ဆာဆင်ကြ၏။ လမ်းငယ်များအားလုံး၌ ရွှေရည်ရောင်သန်းသော ရေကို ဖြန့်ချိ၏။ နေရာအနှံ့အပြား၌ ရင်ပြင်များကို လှပစွာ ခင်းကျင်း၏။ ဈေးဆိုင်များကို ဖော်ပြ၍ မကုန်နိုင်သော အလှတန်ဆာများဖြင့် ပြုလုပ်၏။ တံကဲများ၊ အလံများ၊ အောင်ဆိုင်ရာများနှင့် ကားကွယ်များကို စိုက်ထူ၏။ ထန်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီးနှင့် သရက်သီးတို့သည် ပြည့်စုံ၏။ ဗကုလ၊ ကဒမ္ဗနှင့် တမာပင်များကို စိုက်ပျိုး၏။ သစ်ပင်များသည် လှပစွာ ရပ်တည်ကာ မြေကြီးကို ထိတွေ့၏။ မြေကြီးကို ရတနာများဖြင့် ခင်းကျင်းထားသည်မှာ အနုပညာလက်ရာ ဖြစ်၏။
ဒိုဟာ 344
बिबिध भाँति मंगल कलस गृह गृह रचे सँवारि।सुर ब्रह्मादि सिहाहिं सब रघुबर पुरी निहारि।।344।।
မင်္ဂလာရှိသော ကလသာအိုးများကို အိမ်တိုင်း၌ အမျိုးမျိုးသော လှပသည့် ပုံစံများဖြင့် ပြုလုပ်၍ စီစဉ်ထား၏။ ဗြဟ္မာအစ နတ်များသည် ရဃုမင်းကြီး၏ မြို့တော်ကို ကြည့်ရှု၍ အံ့ဩစွာ ငေးကြည့်ကြ၏။
စောပိုင် 345.1-4
भूप भवन तेहि अवसर सोहा।रचना देखि मदन मनु मोहा।।
मंगल सगुन मनोहरताई।रिधि सिधि सुख संपदा सुहाई।।
जनु उछाह सब सहज सुहाए।तनु धरि धरि दसरथ दसरथ गृहँ छाए।।
देखन हेतु राम बैदेही।कहहु लालसा होहि न केही।।
जुथ जूथ मिलि चलीं सुआसिनि।निज छबि निदरहिं मदन बिलासनि।।
सकल सुमंगल सजें आरती।गावहिं जनु बहु बेष भारती।।
भूपति भवन कोलाहलु होई।जाइ न बरनि समउ सुखु सोई।।
कौसल्यादि राम महतारीं।प्रेम बिबस तन दसा बिसारीं।।
ထိုအချိန်တွင် မင်း၏နန်းတော်သည် ထွန်းလင်းတောက်ပလေသည်။ ထိုအလှအပကို မြင်၍ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ စိတ်သည်ပင် မူးမော်သွားလေသည်။ မင်္ဂလာနိမိတ်ကောင်းများနှင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော အလှအပများ ရှိလေသည်။ ကောင်းကင်ဘုံ၏ စွမ်းအားများ၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဥစ္စာပစ္စည်းများသည် မြို့တော်ကို လှပအောင် ဆင်ယင်ထားလေသည်။ လောကီ၏ ပျော်ရွှင်မှုအားလုံးသည် ကိုယ်ထည်ယူ၍ သဘာဝကျကျ လှပအောင် ပြုလုပ်ပြီး ဒသရထမင်းကြီး၏ နန်းတော်များတွင် ပျံ့နှံ့နေသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ ရာမနှင့် ဝိဒေဟပြည်မင်းသမီးကို ဖူးမြော်လို၍ မပြည့်စုံသော ဆန္ဒမည်သည် မရှိနိုင်ပါ။ အိမ်ထောင်ရှင်မိန်းမများသည် အုပ်စုလိုက် ထွက်လာကြလေသည်။ သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အလှအပဖြင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ ပျော်ရွှင်မှုကိုပင် အောက်ကျစေလေသည်။ အာရတီပူဇော်ပွဲအတွက် မင်္ဂလာဆောင်ပစ္စည်းအားလုံးကို ယူဆောင်လာကြပြီး ဗာရတီနတ်သမီးကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသော အသွင်ဖြင့် သီဆိုကြလေသည်။ မင်း၏နန်းတော်တွင် ကြီးမားသော ဆူညံသံများ ရှိလေသည်။ ထိုပျော်ရွှင်မှုကာလကို ဖော်ပြ၍ မဖြစ်နိုင်ပါ။ ကောသလျာနှင့် ရာမ၏ အခြားမိခင်များသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် လွှမ်းမိုး၍ မိမိတို့ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြေအနေကိုပင် မေ့ပျောက်သွားကြလေသည်။
ဒိုဟာ 345
दिए दान बिप्रन्ह बिपुल पूजि गनेस पुरारी।प्रमुदित परम दरिद्र जनु पाइ पदारथ चारि।।345।।
ဂဏေশနတ်မင်းနှင့် သိဝနတ်မင်းကို ပူဇော်ပသပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏပုဏ္ဏားများအား ကြွယ်ဝသော ပေးကမ်းလှူဒါန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြလေသည်။ ဆင်းရဲသားများသည် လောကီဘဝ၏ အသီးလေးပါးကို ရရှိသကဲ့သို့ အ极မြတ်သော ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။
စောပိုင် 346.1-4
मोद प्रमोद बिबस सब माता।चलहिं न चरन सिथिल भए गाता।।
राम दरस हित अति अनुरागीं।परिछनि साजु सजन सब लागीं।।
बिबिध बिधान बाजने बाजे।मंगल मुदित सुमित्राँ साजे।।
हरद दूब दधि पल्लव फूला।पान पूगफल मंगल मूला।।
अच्छत अंकुर लोचन लाजा।मंजुल मंजरि तुलसि बिराजा।।
छुहे पुरट घट सहज सुहाए।मदन सकुन जनु नीड़ बनाए।।
सगुन सुंगध न जाहिं बखानी।मंगल सकल सजहिं सब रानी।।
रचीं आरतीं बहुत बिधाना।मुदित करहिं कल मंगल गाना।।
မိခင်များအားလုံးသည် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် နှစ်သိမ့်မှုဖြင့် လွှမ်းမိုးလျက် ရှိကြလေသည်။ သူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်များသည် အားနည်းလာပြီး လမ်းလျှောက်ရန်ပင် ခက်ခဲလာလေသည်။ ရာမကို ဖူးမြင်ရန် နက်ရှိုင်းသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ပြင်ဆင်မှုများအားလုံးတွင် မောပန်းစွာ ပါဝင်ကြလေသည်။ အမျိုးမျိုးသော တူရိယာများကို တီးမှုတ်ကြလေသည်။ မင်္ဂလာရှိပြီး ပျော်ရွှင်သော သုမိတြာသည် မိမိကိုယ်ကို ပြင်ဆင်လေသည်။ ဖားစေ့၊ ဒူးဗီးမြက်၊ နို့စိမ့်၊ အရွက်များနှင့် ပန်းများ ရှိလေသည်။ ထန်းလျက်၊ ထန်းသီးနှင့် မင်္ဂလာရှိသော အမြစ်များအားလုံး ရှိလေသည်။ ပေါက်နေသော အညှောက်များသည် မျက်လုံးများကို ပျော်ရွှင်စေလေသည်။ လှပသော ရှောက်ပန်းခက်များသည် ထင်ရှားလေသည်။ ရွှေနှင့် ကြေးနီအိုးများသည် သဘာဝကျကျ လှပလေသည်။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ကံကောင်းခြင်းတို့သည် ထိုနေရာတွင် အသိုက်အအုံပြုထားသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ မင်္ဂလာနိမိတ်ကောင်းများနှင့် မွှေးကောင်းသင်းပုပ်များကို ဖော်ပြ၍ မလုံလောက်ပါ။ မိဖုရားများအားလုံးသည် မင်္ဂလာဆောင်ပစ္စည်းအားလုံးဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို ဆင်ယင်ကြလေသည်။ မျိုးစုံသော အာရတီပူဇော်ပွဲများကို ပြင်ဆင်ကြလေသည်။ ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် မင်္ဂလာသီချင်းများကို သီဆိုကြလေသည်။
ဒိုဟာ 346
कनक थार भरि मंगलन्हि कमल करन्हि लिएँ मात।चलीं मुदित परिछनि करन पुलक पल्लवित गात।।346।।
မင်္ဂလာဆောင်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြည့်နှက်သော ရွှေထည်းများနှင့် ကမ္ဘာ့ပန်းများကို လက်ထဲတွင် ကိုင်ဆောင်လျက် မိခင်များသည် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် ထွက်လာကြလေသည်။ သူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်များသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပွင့်လန်းနေလေသည်။
စောပိုင် 347.1-4
धूप धूम नभु मेचक भयऊ।सावन घन घमंडु जनु ठयऊ।।
सुरतरु सुमन माल सुर बरषहिं।मनहुँ बलाक अवलि मनु करषहिं।।
मंजुल मनिमय बंदनिवारे।मनहुँ पाकरिपु चाप सँवारे।।
प्रगटहिं दुरहिं अटन्ह पर भामिनि।चारु चपल जनु दमकहिं दामिनि।।
दुंदुभि धुनि घन गरजनि घोरा।जाचक चातक दादुर मोरा।।
सुर सुगन्ध सुचि बरषहिं बारी।सुखी सकल ससि पुर नर नारी।।
समउ जानी गुर आयसु दीन्हा।पुर प्रबेसु रघुकुलमनि कीन्हा।।
सुमिरि संभु गिरजा गनराजा।मुदित महीपति सहित समाजा।।
မီးထွန်းရန် ဆေးပူးများမှ ထွက်သော မီးခိုးတို့သည် ကောင်းကင်ယံတွင် ပျံ့နှံ့လေသည်။ မိုးရာသီ၏ တိမ်တိုက်ကြီးများကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ နတ်များသည် ကောင်းကင်ဘုံမှ ပန်းနှင့် ပန်းစည်းများကို ရွာသွန်းလေသည်။ တိမ်တိုက်များသည် သတို့သမီးကို ဖက်ရှုံ့ရန် နီးကပ်လာသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ လှပသော ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော တံခါးမုခ်များဖြင့် အယောဓျာမြို့တော်သည် မိမိ၏ လေးကို တန်ဆာဆင်နေသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ မိန်းမပျိုများသည် အမိုးများပေါ်တွင် ပေါ်လာပြီး ပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်။ လှပပြီး မြန်ဆန်သော လျှပ်စစ်ကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ စည်းဝေးသံများ၊ တိမ်တိုက်များ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် မြည်ဟိန်းသံများ ကြားရလေသည်။ ချာတာကာငှက်၊ ဖားများနှင့် ငှက်များသည် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် အော်မြည်ကြလေသည်။ နတ်များသည် မွှေးကောင်းသင်းပုပ်နှင့် စင်ကြယ်သော ရေကို ရွာသွန်းလေသည်။ အယောဓျာမြို့တော်၏ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမအားလုံးသည် ပျော်ရွှင်ကြလေသည်။ သင့်လျော်သော အချိန်ကို သိ၍ ဂုရုဆရာကြီးသည် အမိန့်ပေးလေသည်။ ရघုမင်းဆက်၏ ရတနာသည် မြို့တော်အတွင်း ဝင်ရောက်လေသည်။ သိဝနတ်မင်း၊ ပါရဝတီနတ်သမီးနှင့် ဂဏေশနတ်မင်းတို့ကို အောက်မေ့၍ မင်းကြီးသည် မိမိ၏ အခြံအရံများနှင့်အတူ ပျော်ရွှင်လေသည်။
ဒိုဟာ 347
होहिं सगुन बरषहिं सुमन सुर दुंदुभीं बजाइ।बिबुध बधू नाचहिं मुदित मंजुल मंगल गाइ।।347।।
မင်္ဂလာနိမိတ်ကောင်းများ ပေါ်လာလေသည်။ နတ်များသည် ပန်းများကို ရွာသွန်းလေသည်။ စည်းဝေးများကို တီးမှုတ်လေသည်။ ကောင်းကင်ဘုံ၏ နတ်သမီးများသည် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် အကခကြလေသည်။ နှစ်လိုဖွယ်နှင့် ကောင်းသော သီချင်းများကို သီဆိုကြလေသည်။
စောပိုင် 348.1-4
मागध सूत बंदि नट नागर।गावहिं जसु तिहु लोक उजागर।।
जय धुनि बिमल बेद बर बानी।दस दिसि सुनिअ सुमंगल सानी।।
बिपुल बाजने बाजन लागे।नभ सुर नगर लोग अनुरागे।।
बने बराती बरनि न जाहीं।महा मुदित मन सुख न समाहीं।।
पुरबासिन्ह तब राय जोहारे।देखत रामहि भए सुखारे।।
करहिं निछावरि मनिगन चीरा।बारि बिलोचन पुलक सरीरा।।
आरति करहिं मुदित पुर नारी।हरषहिं निरखि कुँअर बर चारी।।
सिबिका सुभग ओहार उघारी।देखि दुलहिनिन्ह होहिं सुखारी।।
တေးထိုးသမားများ၊ ချီးကျူးသူများ၊ အကသမားများနှင့် မြို့သူမြို့သားများသည် သုံးလောကတွင် ကျော်ကြားသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို သီဆိုကြလေသည်။ အောင်မြင်မှု၏ စင်ကြယ်သော အသံ၊ ဝေဒါကျမ်းဂန်၏ မြတ်နိုးဖွယ် စကားလုံးများကို ဦးတည်ချက်ဆယ်ခုတွင် ကြားရလေသည်။ အ极မြတ်ကောင်းသော နိမိတ်ကို ဆောင်လေသည်။ တူရိယာများစွာတို့သည် တီးမှုတ်လာကြလေသည်။ ကောင်းကင်ဘုံရှိ နတ်များနှင့် မြို့တော်၏ လူများသည် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ လက်ထပ်ပွဲသို့ လာရောက်သူများကို ရေတွက်၍ မပြီးနိုင်ပါ။ သူတို့၏စိတ်နှလုံးများသည် ကြီးမားသော ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ကန့်သတ်၍မရသော ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ ထိုအခါ မြို့တော်သူမြို့တော်သားများသည် မင်းကြီးကို ရိုသေစွာဖြင့် ဦးညွှတ်ကြလေသည်။ ရာမကို ဖူးမြင်၍ သူတို့သည် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်ကြလေသည်။ ကျောက်မျက်ရတနာများနှင့် အဝတ်အစားများကို ကြဲဖြန့်ကြလေသည်။ သူတို့၏မျက်လုံးများမှ မျက်ရည်များ စီးကျလေသည်။ သူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်များသည် အမွေးညှောင့်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလေသည်။ မြို့တော်၏ မိန်းမများသည် ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် အာရတီပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ လှပသော မင်းသားများကို ဖူးမြင်၍ သူတို့သည် ပျော်ရွှင်ကြလေသည်။ လှပသော ပလ္လင်စီးယာဉ်များကို ထုတ်ယူပြသလေသည်။ ထိုယာဉ်များကို မြင်၍ သတို့သမီးများသည် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်ကြလေသည်။
ဒိုဟာ 348
एहि बिधि सबही देत सुखु आए राजदुआर।मुदित मातु परुछनि करहिं बधुन्ह समेत कुमार।।348।।
ဤနည်းဖြင့် အားလုံးကို ပျော်ရွှင်မှုပေးကာ သူတို့သည် မင်း၏နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိလာကြလေသည်။ ပျော်ရွှင်နေသော မိခင်များသည် မင်းသားများနှင့်အတူ သတို့သမီးများအတွက် ကြိုဆိုပွဲကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။
စောပိုင် 349.1-4
करहिं आरती बारहिं बारा।प्रेमु प्रमोदु कहै को पारा।।
भूषन मनि पट नाना जाती।करही निछावरि अगनित भाँती।।
बधुन्ह समेत देखि सुत चारी।परमानंद मगन महतारी।।
पुनि पुनि सीय राम छबि देखी।मुदित सफल जग जीवन लेखी।।
सखीं सीय मुख पुनि पुनि चाही।गान करहिं निज सुकृत सराही।।
बरषहिं सुमन छनहिं छन देवा।नाचहिं गावहिं लावहिं सेवा।।
देखि मनोहर चारिउ जोरीं।सारद उपमा सकल ढँढोरीं।।
देत न बनहिं निपट लघु लागी।एकटक रहीं रूप अनुरागीं।।
သူတို့သည် အာရတီပူဇော်ပွဲကို အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ကြလေသည်။ သူတို့၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ပျော်ရွှင်မှု၏ နက်ရှိုင်းမှုကို မည်သူ ဖော်ပြနိုင်ပါအံ့နည်း။ လှပသော ကျောက်မျက်ရတနာများ၊ ပိုးချည်ထည်များ၊ အမျိုးမျိုးသော အမျိုးအစားများကို ရေတွက်၍မပြီးနိုင်သော နည်းလမ်းများဖြင့် ကြဲဖြန့်ကြလေသည်။ သတို့သမီးများနှင့်အတူ မိမိတို့၏ လှပသော သားများကို မြင်၍ မိခင်များသည် အ极မြတ်သော ပျော်ရွှင်မှုတွင် နစ်မြုပ်လေသည်။ ထပ်ခါထပ်ခါ သီတာနှင့် ရာမ၏ အလှအပကို ဖူးမြင်ကြလေသည်။ သူတို့၏စိတ်နှလုံးများသည် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ လောကီသည် ပြည့်စုံသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ အပေါင်းအသင်းများသည် သီတာ၏ မျက်နှာကို ထပ်ခါထပ်ခါ ကြည့်ရှုကြလေသည်။ သူတို့သည် မိမိတို့၏ ကောင်းသော ကံကောင်းမှုကို ချီးကျူးသော သီချင်းများကို သီဆိုကြလေသည်။ နတ်များသည် အခိုက်အတန့်တိုင်း ပန်းများကို ရွာသွန်းလေသည်။ သူတို့သည် အကခကြလေသည်။ သီဆိုကြလေသည်။ ဝန်ထမ်းမှုကို ပေးအပ်ကြလေသည်။ နှလုံးသားကို ဆွဲဆောင်သော လေးမျိုးသော အလှအပကို မြင်၍ နှိုင်းယှဉ်မှုအားလုံးသည် မပြည့်စုံတော့ပါ။ သူတို့သည် လုံလောက်သမျှ မပေးနိုင်ကြပါ။ သို့သော် ရက်ရက်စွာ ပေးကမ်းကြလေသည်။ သူတို့သည် ထိုအလှအပကို ချစ်မြတ်နိုး၍ တစ်ချက်တည်းကြည့်ရှုလျက် ရှိကြလေသည်။
ဒိုဟာ 349
निगम नीति कुल रीति करि अरघ पाँवड़े देत।बधुन्ह सहित सुत परिछि सब चलीं लवाइ निकेत।।349।।
ဝေဒါကျမ်းဂန်၊ ကောင်းသော အပြုအမူနှင့် မိသားစု ရိုးရာဓလေ့များကို လိုက်နာ၍ သူတို့သည် တံခါးပေါက်တွင် သတို့သားအဖွဲ့အား ကြိုဆိုလက်ဆောင်များ ပေးအပ်ကြလေသည်။ ထို့နောက် မိမိတို့ဆွေမျိုးများထံမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုချက်ရယူပြီး သတို့သမီးများအားလုံးသည် မိမိတို့ခင်ပွန်းများနှင့်အတူ မိမိတို့၏ အိမ်သစ်များသို့ ထွက်ခွာလာကြလေသည်။
Frequently Asked Questions
परम्परा में इसे ‘राम-दर्शन-मंगल’ का पाठ माना जाता है: नगर-प्रवेश, आरती-परिछन और जनक-विनय के श्रवण/पाठ से गृहस्थ-धर्म में मंगल, दाम्पत्य-सौख्य, कुल-कीर्ति और ‘दर्शन-भक्ति’ की वृद्धि होती है; विशेषतः ‘नयन-फल’ (सत्संग में राम-रूप का भाव-दर्शन) को समस्त सुख-मूल कहा गया है।
सामान्यतः मंगल-समारोह/विवाह-प्रसंग में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘सीताराम’ नाम-संपुट प्रचलित है; आरती/परिछन के साथ ‘जय जय रघुवीर समर्थ’ भी कई परम्पराओं में जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 35 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
