Prakarana 16

Verse 306 (चौपाई)

पुनि पुनि पूँछत मंत्रहि राऊ। प्रियतम सुअन सँदेस सुनाऊ।। करहि सखा सोइ बेगि उपाऊ। रामु लखनु सिय नयन देखाऊ।। सचिव धीर धरि कह मुदु बानी। महाराज तुम्ह पंडित ग्यानी।। बीर सुधीर धुरंधर देवा। साधु समाजु सदा तुम्ह सेवा।। जनम मरन सब दुख भोगा। हानि लाभ प्रिय मिलन बियोगा।। काल करम बस हौहिं गोसाईं। बरबस राति दिवस की नाईं।। सुख हरषहिं जड़ दुख बिलखाहीं। दोउ सम धीर धरहिं मन माहीं।। धीरज धरहु बिबेकु बिचारी। छाड़िअ सोच सकल हितकारी।।

ဘုရင်သည် အကြိမ်ကြိမ် အတိုင်ပင်ခံများအား မေးမြန်းလေသည်: 'အချစ်ဆုံး မိတ်ဆွေများ၊ အလျင်အမြန် သွား၍ ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာတို့ကို ကျွန်ုပ်မျက်စိဖြင့် ပြပါ။' အတိုင်ပင်ခံများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်း၍ နူးညံ့သော စကားများ ပြောကြားလေသည်: 'မဟာရာဇာ၊ သင်သည် ပညာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်၊ သူရဲကောင်း၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော သူဖြစ်သည်၊ နတ်များထက် ထူးခြားသော အရှင်ဖြစ်သည်။ သူတော်ကောင်းများ၏ အစည်းအဝေးသည် အမြဲတမ်း သင့်အား ဝတ်ပြုလေသည်။ မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေခြင်း၊ ဝေဒနာအားလုံး၊ ဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် ရရှိခြင်း၊ ချစ်သူနှင့် ပေါင်းဆုံခြင်းနှင့် ကွဲကွာခြင်းတို့သည် အချိန်နှင့် ကံကြမ္မာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိကြသည်၊ အရှင်ဘုရား။ ညနှင့် နေ့ကဲ့သို့ သဘောအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ မိုက်မဲသူများသည် ချမ်းသာမှုတွင် ဝမ်းမြောက်ကြသည်၊ ဝေဒနာတွင် ငိုကြွေးကြသည်။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသူများသည် နှစ်မျိုးလုံးကို တူညီစွာ စိတ်ထဲတွင် ထားရှိကြသည်။ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်တုံတရားရှိစွာ သည်းခံခြင်းတွင် ခိုင်မာစွာ နေပါ၊ အကျိုးမဲ့သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုအားလုံးကို စွန့်ပစ်ပါ။'

Verse 307 (दोहा/सोरठा)

प्रथम बासु तमसा भयउ दूसर सुरसरि तीर। न्हाई रहे जलपानु करि सिय समेत दोउ बीर।।150।।

ပထမ နားနေရာသည် တမာဆာမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ နားနေရာသည် နတ်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရေချိုး၍ ထမင်းစားပြီးနောက် သူရဲကောင်းနှစ်ဦးတို့သည် သီတာနှင့်အတူ ထိုနေရာတွင် နေခဲ့ကြသည်။

Verse 308 (चौपाई)

केवट कीन्हि बहुत सेवकाई। सो जामिनि सिंगरौर गवाँई।। होत प्रात बट छीरु मगावा। जटा मुकुट निज सीस बनावा।। राम सखाँ तब नाव मगाई। प्रिया चढ़ाइ चढ़े रघुराई।। लखन बान धनु धरे बनाई। आपु चढ़े प्रभु आयसु पाई।। बिकल बिलोकि मोहि रघुबीरा। बोले मधुर बचन धरि धीरा।। तात प्रनामु तात सन कहेहु। बार बार पद पंकज गहेहू।। करबि पायँ परि बिनय बहोरी। तात करिअ जनि चिंता मोरी।। बन मग मंगल कुसल हमारें। कृपा अनुग्रह पुन्य तुम्हारें।।

လှေသမားသည် များစွာသော ဝတ်ပြုမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် မြစ်ကူးခကို လက်ခံခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ နံနက်အချိန်တွင် သူသည် ဗောဓိပင်ရှိရာသို့ နို့ရည်ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး မိမိခေါင်းပေါ်တွင် ဆံပင်များဖြင့် သရဖူတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် ရာမနှင့် အဖော်များအား လှေပေါ်သို့ တက်ရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူသည် မိမိချစ်သူကို ဦးစွာ တက်စေခဲ့ပြီး ထို့နောက် ရဃုမင်းသားကို တက်စေခဲ့သည်။ လက္ခဏသည် လေးနှင့် မြားများကို ကိုင်ဆောင်၍ အဆင်သင့်ရပ်နေခဲ့သည်။ အရှင်ဘုရားက ခွင့်ပြုသောအခါ သူလည်း လှေပေါ်သို့ တက်ခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်ကို စိတ်ပျက်စရာ မြင်၍ ရဃုသူရဲကောင်းသည် ချိုသာသော စကားများ ပြောကြားခဲ့သည်။ 'ဖခင်၊ ကျွန်ုပ်၏ ရိုသေလေးမြတ်မှုကို ဖခင်ထံသို့ ပို့ပါ။ အကြိမ်ကြိမ် သူ၏ပဒုမ္မာကြာပန်းခြေများကို ကိုင်ဆောင်ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် သူ၏ခြေများရှေ့တွင် ကျိုးနွံစွာ တောင်းပန်ပါမည်။ ဖခင်သည် ကျွန်ုပ်အပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်မှု မရှိစေရန်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ တောသို့ ခရီးသွားခြင်းသည် သင့်ကရုဏာနှင့် သင့်ကောင်းမှု၏ ကျေးဇူးကြောင့် မင်္ဂလာရှိပြီး လုံခြုံသည်။'

Verse 309 (छंद)

तुम्हरे अनुग्रह तात कानन जात सब सुखु पाइहौं। प्रतिपालि आयसु कुसल देखन पाय पुनि फिरि आइहौं।। जननीं सकल परितोषि परि परि पायँ करि बिनती घनी। तुलसी करेहु सोइ जतनु जेहिं कुसली रहहिं कोसल धनी।।

ဖခင်၊ သင့်ကရုဏာကြောင့် တောသို့ သွားရာတွင် ကျွန်ုပ်သည် ချမ်းသာမှုအားလုံးကို ရရှိပါမည်။ သင့်အမိန့်ကို နာခံ၍ သင့်ကောင်းကျိုးကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် ကျွန်ုပ်သည် ပြန်လာပါမည်။ မိခင်များအားလုံးကို ကျေနပ်စေရန် ခြေများရှေ့တွင် ကျိုးနွံစွာ တောင်းပန်ပါ။ တုလသီသည် ကောသလဘုရင်သည် ကောင်းကျိုးချမ်းသာဖြင့် နေရစ်ရန် ကြိုးစားပါစေ။

Verse 310 (दोहा/सोरठा)

गुर सन कहब सँदेसु बार बार पद पदुम गहि। करब सोइ उपदेसु जेहिं न सोच मोहि अवधपति।।151।।

ကျွန်ုပ်သည် ဂုရုအရှင်ထံသို့ သူ၏ပဒုမ္မာကြာပန်းခြေများကို ကိုင်ဆောင်၍ အကြိမ်ကြိမ် မှာကြားချက်ကို ပို့ပါမည်။ အယောဓျာမင်းကြီးအား စိုးရိမ်ပူပန်မှု မဖြစ်စေသော အကြံပြုချက်ကို လိုက်နာပါမည်။

Verse 311 (चौपाई)

पुरजन परिजन सकल निहोरी। तात सुनाएहु बिनती मोरी।। सोइ सब भाँति मोर हितकारी। जातें रह नरनाहु सुखारी।। कहब सँदेसु भरत के आएँ। नीति न तजिअ राजपदु पाएँ।। पालेहु प्रजहि करम मन बानी। सेएहु मातु सकल सम जानी।। ओर निबाहेहु भायप भाई। करि पितु मातु सुजन सेवकाई।। तात भाँति तेहि राखब राऊ। सोच मोर जेहिं करै न काऊ।। लखन कहे कछु बचन कठोरा। बरजि राम पुनि मोहि निहोरा।। बार बार निज सपथ देवाई। कहबि न तात लखन लरिकाई।।

မြို့သူမြို့သားများနှင့် ဆွေမျိုးများအားလုံးကို တောင်းပန်ပြီးနောက် ကျွန်ုပ်၏ နှိမ့်ချသော တောင်းဆိုမှုကို ဖခင်ထံသို့ ပို့ပါ။ သူသည် အမြဲတမ်း ကျွန်ုပ်၏ ကောင်းချီးပေးသူ ဖြစ်သည်။ သူ့မှတဆင့် ဘုရင်သည် ချမ်းသာစွာ နေရစ်သည်။ ဘရတမင်းသား ရောက်လာသောအခါ ကျွန်ုပ်သည် မှာကြားချက်ကို ပို့ပါမည်။ နန်းထက်ကို ရရှိပြီးနောက် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အပြုအမူကို မစွန့်လွှတ်ရပါ။ အတွေး၊ စကားနှင့် လုပ်ရပ်ဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားများကို ကာကွယ်ပါ။ မိခင်များအားလုံးကို တူညီစွာ ဝတ်ပြုပါ။ ဖခင်၊ မိခင်၊ မိတ်ဆွေနှင့် ဝန်ထမ်းများ၏ တာဝန်များကို ဖြည့်ဆည်း၍ ညီအစ်ကိုများနှင့် သင့်တင့်သော အပြုအမူကို ထိန်းသိမ်းပါ။ ဖခင်၊ ဤနည်းဖြင့် ဘုရင်ကို ကျွန်ုပ်အား စိုးရိမ်ပူပန်မှု မရှိစေသော အခြေအနေတွင် ထားပါ။ လက္ခဏသည် တောက်ပသော စကားများ ပြောကြားခဲ့သည်။ ရာမသည် သူ့ကို တားမြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်ကို ထပ်မံ၍ တောင်းပန်ခဲ့သည်။ အကြိမ်ကြိမ် သူသည် ကျွန်ုပ်အား မိမိကိုယ်ကို ကျိန်ဆိုစေခဲ့သည်: 'ဖခင်၊ ကျွန်ုပ်သည် ကလေးကဲ့သို့ မပြောပါ။'

Verse 312 (दोहा/सोरठा)

कहि प्रनाम कछु कहन लिय सिय भइ सिथिल सनेह। थकित बचन लोचन सजल पुलक पल्लवित देह।।152।।

ရိုသေလေးမြတ်မှုကို ပို့ဆောင်ပြီး စကားပြောရန် ခွင့်ပြုချက်ရယူပြီးနောက် သီတာသည် ချစ်ခင်မှုဖြင့် ပျော့ပျောင်းသွားခဲ့သည်။ သူမ၏ စကားများသည် ယိမ်းယိုင်သွားခဲ့ပြီး မျက်လုံးများသည် စိုစွတ်ခဲ့ကာ ခန္ဓာကိုယ်သည် စိတ်ခံစားမှုဖြင့် တုန်လှုပ်ခဲ့သည်။

Verse 313 (चौपाई)

तेहि अवसर रघुबर रूख पाई। केवट पारहि नाव चलाई।। रघुकुलतिलक चले एहि भाँती। देखउँ ठाढ़ कुलिस धरि छाती।। मैं आपन किमि कहौं कलेसू। जिअत फिरेउँ लेइ राम सँदेसू।। अस कहि सचिव बचन रहि गयऊ। हानि गलानि सोच बस भयऊ।। सुत बचन सुनतहिं नरनाहू। परेउ धरनि उर दारुन दाहू।। तलफत बिषम मोह मन मापा। माजा मनहुँ मीन कहुँ ब्यापा।। करि बिलाप सब रोवहिं रानी। महा बिपति किमि जाइ बखानी।। सुनि बिलाप दुखहू दुखु लागा। धीरजहू कर धीरजु भागा।।

ထိုအခိုက်အတန့်တွင် ရဃုမင်းသားသည် လှေတစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လှေသမားသည် လှေကို မြစ်ကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ရဃုမင်းဆက်၏ အလှဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သည် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်သည် ရပ်တည်၍ ကြည့်ရှုခဲ့ပြီး ရင်ဘတ်တွင် မိုးကြိုးတစ်ချောင်းကို ထမ်းထားရသကဲ့သို့ ခံစားခဲ့ရသည်။ ကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ပိုင် ဝေဒနာကို မည်သို့ ဖော်ပြရမည်နည်း။ ကျွန်ုပ်သည် ရာမ၏ မှာကြားချက်ကို ယူဆောင်၍ အသက်ရှင်လျက် လှည့်လည်နေခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြောကြားပြီးနောက် ဝန်ကြီးသည် ဆိတ်ငြိမ်သွားခဲ့သည်။ သူသည် ဆုံးရှုံးမှု၊ ရှက်ရွံ့မှုနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုဖြင့် နှိပ်စက်ခံခဲ့ရသည်။ သား၏ စကားများကို ကြားသိသောအခါ ဘုရင်သည် မြေကြီးပေါ်သို့ ကျသွားခဲ့ပြီး သူ၏ နှလုံးသားသည် မီးပြင်းထက် ပို၍ ပူလောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိတ်လန့်ဖွယ် မောဟတွင် တွန့်လိမ့်ခဲ့သည်။ သူ၏ စိတ်သည် ငါးချိတ်ဖြင့် ဖမ်းစီးခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိဖုရားများအားလုံးသည် ဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ငိုကြွေးကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော ကြီးမားသော ဘေးဒုက္ခကို မည်သို့ ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။ သူတို့၏ ငိုကြွေးသံကို ကြားသိသောအခါ ဝေဒနာပေါ်တွင် ဝေဒနာ ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သည်းခံမှုပင်လျှင် သည်းခံမှု၏ လက်မှ ထွက်သွားခဲ့သည်။

Verse 314 (दोहा/सोरठा)

भयउ कोलाहलु अवध अति सुनि नृप राउर सोरु। बिपुल बिहग बन परेउ निसि मानहुँ कुलिस कठोरु।।153।।

ဘုရင်၏ ကွယ်လွန်ခြင်းကို ကြားသိသောအခါ အယောဓျာတွင် ကြီးမားသော ဆူပူမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုညတွင် ငှက်များစွာတို့သည် တောထဲသို့ ကျသွားခဲ့ကြသည်၊ ပြင်းထန်သော မိုးကြိုးဖြင့် ရိုက်နှက်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။

Verse 315 (चौपाई)

प्रान कंठगत भयउ भुआलू। मनि बिहीन जनु ब्याकुल ब्यालू।। इद्रीं सकल बिकल भइँ भारी। जनु सर सरसिज बनु बिनु बारी।। कौसल्याँ नृपु दीख मलाना। रबिकुल रबि अँथयउ जियँ जाना। उर धरि धीर राम महतारी। बोली बचन समय अनुसारी।। नाथ समुझि मन करिअ बिचारू। राम बियोग पयोधि अपारू।। करनधार तुम्ह अवध जहाजू। चढ़ेउ सकल प्रिय पथिक समाजू।। धीरजु धरिअ त पाइअ पारू। नाहिं त बूड़िहि सबु परिवारू।। जौं जियँ धरिअ बिनय पिय मोरी। रामु लखनु सिय मिलहिं बहोरी।।

ဘုရင်၏ အသက်သည် လည်ပင်းသို့ တက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရတနာကင်းမဲ့သော မြွေကဲ့သို့ လုံးဝ စိတ်ပျက်နေခဲ့သည်။ သူ၏ အာရုံခံစားမှု အားလုံးသည် ဆိုးရွားစွာ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်၊ ရေကင်းမဲ့သော ကြာပန်းရေကန်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောသလျာမိဖုရားသည် ဘုရင်ကို ဖြူဖတ်ဖတ် ဖြစ်နေသည်ကို မြင်ခဲ့သည်။ နေမင်းဆက်၏ နေမင်းသည် နေဝင်သွားပြီဟု သူမသည် နှလုံးသားဖြင့် သိခဲ့သည်။ ရာမ၏ မိခင်သည် နှလုံးသားတွင် ရဲရင့်မှုကို ယူဆောင်၍ အခြေအနေနှင့် သင့်တင့်သော စကားများ ပြောကြားခဲ့သည်။ 'အရှင်မင်းမြတ်၊ နှလုံးသားဖြင့် နားလည်၍ စဉ်းစားပါ။ ရာမနှင့် ကွဲကွာခြင်း၏ သမုဒ္ဒရာသည် ကျယ်ပြန့်လှသည်။ သင်သည် တက်သမားဖြစ်ပြီး အယောဓျာသည် သင်္ဘောဖြစ်သည်။ သင့်ချစ်သော တိုင်းသူပြည်သားများအားလုံး ထိုသင်္ဘောပေါ်သို့ တက်ကြသည်။ ကျွန်မတို့ ရဲရင့်မှုရှိပါက ကမ်းခြေသို့ ရောက်ရှိပါမည်။ သို့မဟုတ်ပါက မိသားစုတစ်ခုလုံး နစ်မြုပ်သွားပါမည်။ ကျွန်မ၏ နှိမ့်ချသော ဆုတောင်းချက်ကို နှလုံးသားတွင် ထားရှိပါက ရာမ၊ လက္ခဏနှင့် သီတာတို့သည် ကျွန်မတို့နှင့် ထပ်မံ၍ တွေ့ဆုံကြပါမည်။'

Verse 316 (दोहा/सोरठा)

प्रिया बचन मृदु सुनत नृपु चितयउ आँखि उघारि। तलफत मीन मलीन जनु सींचत सीतल बारि।।154।।

မိမိချစ်ရသောသူ၏နူးညံ့သိမ်မွေ့သောစကားကိုကြား၍၊ မင်းကြီးသည်မိမိမျက်လုံးများကိုဖွင့်၍ကြည့်မှတ်သည်။ ထိုမင်းကြီးသည်ရေပေါ်တွင်လှုပ်ရှားနေသောငါးကဲ့သို့အသွေးအဆင်းပျက်၍၊ မိမိအပေါ်သို့အေးမြသောရေကိုသွန်းလောင်းခြင်းခံရသည်။

Verse 317 (चौपाई)

धरि धीरजु उठी बैठ भुआलू। कहु सुमंत्र कहँ राम कृपालू।। कहाँ लखनु कहँ रामु सनेही। कहँ प्रिय पुत्रबधू बैदेही।। बिलपत राउ बिकल बहु भाँती। भइ जुग सरिस सिराति न राती।। तापस अंध साप सुधि आई। कौसल्यहि सब कथा सुनाई।। भयउ बिकल बरनत इतिहासा। राम रहित धिग जीवन आसा।। सो तनु राखि करब मैं काहा। जेंहि न प्रेम पनु मोर निबाहा।। हा रघुनंदन प्रान पिरीते। तुम्ह बिनु जिअत बहुत दिन बीते।। हा जानकी लखन हा रघुबर। हा पितु हित चित चातक जलधर।

သူရသေ့သည်ရဲရင့်သောစိတ်ဓာတ်ကိုဆောင်ယူ၍ထပြီးနောက် ထိုင်၍ 'ဟော သုမန္တြ၊ ကရုဏာရုံဖြစ်တော်မူသောရာမသည်အဘယ်မှာနည်း' ဟုမေးလေသည်။ 'လက္ခဏသည်အဘယ်မှာနည်း၊ ချစ်ခင်တော်မူသောရာမသည်အဘယ်မှာနည်း။ ငါ၏ချစ်ရသောသမက်မိဖုရားဝိဒေဟီသည်အဘယ်မှာနည်း' ဟုမေးလေသည်။ မင်းကြီးသည်မိမိကိုယ်ကိုမေ့လျော့၍အမျိုးမျိုးသောနည်းဖြင့်ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေသည်။ ထိုညသည်ထာဝရကာလကဲ့သို့ရှည်လျား၍၊ မင်းကြီးအားအနားမရခဲ့ပေ။ ထိုအခါတွင်အမြင်အာရုံကင်းသောသူရသေ့၏ကျိန်စာသည်အမှတ်ရလာ၍၊ မင်းကြီးသည်ကောသလျာအားအကြောင်းစုံကိုပြောပြလေသည်။ မင်းကြီးသည်ဤဇာတ်ကြောင်းကိုပြန်ပြောဆိုရာတွင်စိတ်ပျက်ဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ 'ရာမမရှိဘဲဘဝ၏မျှော်လင့်ချက်သည်ကျိန်စာခံရပါစေ' ဟုဆိုလေသည်။ 'ငါပြုခဲ့သောချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ကတိကိုမဖြည့်ဆည်းနိုင်သောဤကိုယ်ခန္ဓာကိုငါအဘယ်ကြောင့်ထိန်းသိမ်းထားရမည်နည်း' ဟုဆိုလေသည်။ 'အို ရဃုနန္ဒန၊ ငါ၏အသက်နှလုံးသား၏ချစ်ခြင်းရပ်တည်ရာ၊ သင်မရှိဘဲငါသည်နေ့များစွာကိုဖြတ်သန်းခဲ့ရပါပြီ' ဟုဆိုလေသည်။ 'အို ဇာနကီ၊ လက္ခဏ၊ အို ရဃုဗရ၊ အို ငါ၏ဖခင်၏ကောင်းကျိုးအတွက်ရည်စူးသောစိတ်နှလုံး၊ မိုးတိမ်ကိုမျှော်လင့်သောစာတကာငှက်ကဲ့သို့' ဟုဆိုလေသည်။

Verse 318 (दोहा/सोरठा)

राम राम कहि राम कहि राम राम कहि राम। तनु परिहरि रघुबर बिरहँ राउ गयउ सुरधाम।।155।।

'ရာမ၊ ရာမ' ဟုထပ်ခါထပ်ခါ၊ 'ရာမ၊ ရာမ' ဟုပြောဆို၍၊ ရဃုပတိနှင့်ကွဲကွာခြင်းဆင်းရဲဒုက္ခဖြင့်၊ မင်းကြီးသည်မိမိကိုယ်ခန္ဓာကိုစွန့်လွှတ်၍နတ်ပြည်သို့ကြွသွားတော်မူလေသည်။

Verse 319 (चौपाई)

जिअन मरन फलु दसरथ पावा। अंड अनेक अमल जसु छावा।। जिअत राम बिधु बदनु निहारा। राम बिरह करि मरनु सँवारा।। सोक बिकल सब रोवहिं रानी। रूपु सील बलु तेजु बखानी।। करहिं बिलाप अनेक प्रकारा। परहीं भूमितल बारहिं बारा।। बिलपहिं बिकल दास अरु दासी। घर घर रुदनु करहिं पुरबासी।। अँथयउ आजु भानुकुल भानू। धरम अवधि गुन रूप निधानू।। गारीं सकल कैकइहि देहीं। नयन बिहीन कीन्ह जग जेहीं।। एहि बिधि बिलपत रैनि बिहानी। आए सकल महामुनि ग्यानी।।

ဒသရထမင်းကြီးသည်အသက်ရှင်ခြင်းနှင့်သေခြင်း၏အသီးအပွင့်ကိုရရှိခဲ့သည်။ သူ၏အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသောကျော်ကြားမှုသည်ညောင်ပင်ကြီး၏အရိပ်ကဲ့သို့ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ အသက်ရှင်စဉ်ကသူသည်ရာမ၏လကိုးနှင့်တူသောမျက်နှာတော်ကိုကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ရာမနှင့်ကွဲကွာခြင်းဖြင့်သေခြင်းကိုရရှိ၍၊ သူ၏သေခြင်းကိုလှပသောအရာအဖြစ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဝေဒနာကြီးစွာဖြင့်စိတ်ပျက်နေသောမိဖုရားအားလုံးတို့သည်ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြသည်။ သူတို့သည်အလှတရား၊ သီလဂုဏ်၊ ခွန်အားနှင့်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမှုတို့ဖြင့်ကျော်စောခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည်အမျိုးမျိုးသောနည်းဖြင့်ငိုကြွေးမြည်တမ်းကာ၊ အကြိမ်ကြိမ်မြေပေါ်သို့ကျကြသည်။ အမှုလုပ်အမျိုးသားနှင့်အမျိုးသမီးတို့သည်စိတ်ပျက်၍ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြသည်။ မြို့တော်သားများသည်အိမ်တိုင်းတွင်ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြသည်။ ယနေ့တွင်နေမင်းမျိုးနွယ်၏နေသည်ဝင်ရောက်သွားပြီဖြစ်သည်။ ဓမ္မ၊ ဂုဏ်တော်နှင့်အလှတရားတို့၏ဘဏ္ဍာတိုက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အားလုံးတို့သည်ကိကေယီအားကျိန်ဆဲကြသည်၊ သူမသည်ဤကမ္ဘာကိုမျက်လုံးကင်းစေခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့်ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းဖြင့်ညဉ့်ကိုဖြတ်သန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်ပညာဉာဏ်ပညာဖြင့်ပြည့်စုံသောရသေ့ကြီးများအားလုံးရောက်ရှိလာကြသည်။

Verse 320 (दोहा/सोरठा)

तब बसिष्ठ मुनि समय सम कहि अनेक इतिहास। सोक नेवारेउ सबहि कर निज बिग्यान प्रकास।।156।।

ထိုအခါတွင်ဝသိဋ္ဌရသေ့သည်သင့်လျော်သောအချိန်ကိုစောင့်ကြည့်၍ရှေးဟောင်းဇာတ်ကြောင်းများစွာကိုပြန်ပြောပြလေသည်။ မိမိ၏ပညာဉာဏ်အလင်းရောင်ဖြင့်သူသည်သူတို့အားလုံး၏ဝေဒနာကိုပယ်ဖျောက်လိုက်လေသည်။

Verse 321 (चौपाई)

तेल नाँव भरि नृप तनु राखा। दूत बोलाइ बहुरि अस भाषा।। धावहु बेगि भरत पहिं जाहू। नृप सुधि कतहुँ कहहु जनि काहू।। एतनेइ कहेहु भरत सन जाई। गुर बोलाई पठयउ दोउ भाई।। सुनि मुनि आयसु धावन धाए। चले बेग बर बाजि लजाए।। अनरथु अवध अरंभेउ जब तें। कुसगुन होहिं भरत कहुँ तब तें।। देखहिं राति भयानक सपना। जागि करहिं कटु कोटि कलपना।। बिप्र जेवाँइ देहिं दिन दाना। सिव अभिषेक करहिं बिधि नाना।। मागहिं हृदयँ महेस मनाई। कुसल मातु पितु परिजन भाई।।

သူတို့သည်ဆီဖြင့်ပြည့်သောလှေတစ်စင်းတွင်မင်းကြီး၏ကိုယ်ခန္ဓာကိုထိန်းသိမ်းထားလေသည်။ ထို့နောက်သံတမန်များကိုခေါ်ယူ၍ဤသို့ပြောကြားလေသည်။ 'ဘရတရှိရာသို့မြန်မြန်ပြေးလော့။ သို့သော်မင်းကြီး၏အခြေအနေကိုမည်သူ့ကိုမျှမပြောနှင့်။' 'ဘရတထံသွား၍ဤသာပြောလော့။ ဂုရုသည်သင့်အားခေါ်ယူစေပြီးညီနောင်နှစ်ဦးလုံးကိုခေါ်ယူစေသည်။' ရသေ့၏အမိန့်ကိုကြား၍အပြေးသမားများသည်ထွက်သွားကြသည်။ သူတို့သည်မိမိတို့၏ထူးခြားကောင်းမွန်သောမြင်းများကိုအမြန်အောင်တိုက်တွန်း၍သွားကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍အယောဓယတွင်ဘေးဒုက္ခများစတင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ဘရတအားမကောင်းသောနိမိတ်များပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ညဉ့်အခါတွင်သူတို့သည်ကြောက်မက်ဖွယ်အိပ်မက်များမြင်မက်ကြသည်။ နိုးထသောအခါသူတို့သည်ထောင်ပေါင်းများစွာသောခက်ခက်ခဲခဲအတွေးအခေါ်များကိုပြုလုပ်ကြသည်။ သူတို့သည်နေ့စဉ်ဗြာဟ္မဏများအားပေးကမ်းလှူဒါန်းကြသည်။ ရှိဝနတ်မင်းအားအမျိုးမျိုးသောပူဇော်ပွဲများကိုပြုလုပ်ကြသည်။ သူတို့၏စိတ်နှလုံးတွင်မဟေသွနတ်မင်းကိုပူဇော်၍၊ မိခင်၊ ဖခင်၊ ဆွေမျိုးသားချင်းနှင့်ညီအစ်ကိုမောင်နှမများ၏ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက်ဆုတောင်းကြသည်။

Verse 322 (दोहा/सोरठा)

एहि बिधि सोचत भरत मन धावन पहुँचे आइ। गुर अनुसासन श्रवन सुनि चले गनेसु मनाइ।।157।।

ဤနည်းဖြင့်ဘရတသည်မိမိစိတ်နှလုံးတွင်စဉ်းစားတွေးတောနေစဉ်၊ အပြေးသမားများရောက်ရှိလာ၍သူ့ရှေ့သို့လာကြသည်။ ဂုရု၏အမိန့်ကိုနားဖြင့်ကြား၍၊ သူတို့သည်မိမိတို့စိတ်နှလုံးကိုနှိုးဆွကာထွက်သွားကြသည်။

Verse 323 (चौपाई)

चले समीर बेग हय हाँके। नाघत सरित सैल बन बाँके।। हृदयँ सोचु बड़ कछु न सोहाई। अस जानहिं जियँ जाउँ उड़ाई।। एक निमेष बरस सम जाई। एहि बिधि भरत नगर निअराई।। असगुन होहिं नगर पैठारा। रटहिं कुभाँति कुखेत करारा।। खर सिआर बोलहिं प्रतिकूला। सुनि सुनि होइ भरत मन सूला।। श्रीहत सर सरिता बन बागा। नगरु बिसेषि भयावनु लागा।। खग मृग हय गय जाहिं न जोए। राम बियोग कुरोग बिगोए।। नगर नारि नर निपट दुखारी। मनहुँ सबन्हि सब संपति हारी।।

သူတို့သည်လေ၏အလျင်နှင့်တူသောအလျင်ဖြင့်သွားကြသည်၊ မိမိတို့၏မြင်းများကိုအောင်တိုက်တွန်း၍။ သူတို့သည်မြစ်များ၊ တောင်များနှင့်ကောက်ကွေ့သောတောများကိုဖြတ်ကျော်သွားကြသည်။ ကြီးမားသောစိုးရိမ်ပူပန်မှုသည်သူတို့၏စိတ်နှလုံးကိုဝန်ထုပ်၍ငြိမ်သက်မှုမပေးခဲ့ပေ။ သူတို့သည်မိမိတို့စိတ်နှလုံးတွင် 'ငါပျံသန်း၍သွားပါမည်' ဟုတွေးထင်ကြသည်။ တစ်ခဏတစ်ရွေ့သာကြာချိန်သည်တစ်နှစ်ကဲ့သို့ကုန်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့်ဘရတသည်မြို့တော်နှင့်နီးကပ်လာခဲ့သည်။ မြို့တော်သို့ဝင်ရောက်သောအခါမကောင်းသောနိမိတ်များပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မကောင်းသောငှက်များနှင့်တိရစ္ဆာန်များသည်ကြမ်းတမ်းကျဉ်းကျပ်သောအသံများကိုမြည်ကြသည်။ ချေးမြည်းများနှင့်မြေခွေးများသည်မငြိမ်းသောစကားများကိုပြောကြသည်။ ထိုအသံများကိုထပ်ခါထပ်ခါကြား၍ဘရတ၏စိတ်နှလုံးသည်ဝေဒနာဖြင့်ထိုးဖောက်ခံရသည်။ ရေကန်များနှင့်မြစ်များ၊ ဥယျာဉ်များနှင့်တောများသည်မိမိတို့၏အလှတရားကိုဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ မြို့တော်သည်အထူးသဖြင့်ကြောက်မက်ဖွယ်ရာပေါ်ပေါက်နေသည်။ ငှက်များ၊ သမင်များနှင့်မြင်းများသည်မမြင်ဘဲသွားလာကြသည်။ သူတို့အားလုံးသည်ရာမနှင့်ကွဲကွာခြင်းဆိုးရွားသောရောဂါဖြင့်နာကျင်ကြသည်။ မြို့တော်၏ယောက်ျားများနှင့်မိန်းမများသည်လုံးဝဝမ်းနည်းကြသည်။ သူတို့အားလုံးသည်မိမိတို့၏စည်းစိမ်ဥစ္စာအားလုံးကိုဆုံးရှုံးခဲ့သကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်။

Verse 324 (दोहा/सोरठा)

पुरजन मिलिहिं न कहहिं कछु गवँहिं जोहारहिं जाहिं। भरत कुसल पूँछि न सकहिं भय बिषाद मन माहिं।।158।।

မြို့တော်သားများသည်တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးတွေ့ဆုံကြသော်လည်းမည်သည်ကိုမပြောကြပေ။ သူတို့သည်အချင်းချင်းနှုတ်ဆက်၍မိမိတို့လမ်းကြောင်းအတိုင်းသွားကြသည်။ သူတို့သည်ဘရတ၏ကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုပင်မေးနိုင်ခဲ့ကြပေ၊ အကြောင်းမှာကြောက်ရွံ့မှုနှင့်ဝေဒနာတို့သည်သူတို့၏စိတ်နှလုံးကိုဖြည့်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

Verse 325 (चौपाई)

हाट बाट नहिं जाइ निहारी। जनु पुर दहँ दिसि लागि दवारी।। आवत सुत सुनि कैकयनंदिनि। हरषी रबिकुल जलरुह चंदिनि।। सजि आरती मुदित उठि धाई। द्वारेहिं भेंटि भवन लेइ आई।। भरत दुखित परिवारु निहारा। मानहुँ तुहिन बनज बनु मारा।। कैकेई हरषित एहि भाँति। मनहुँ मुदित दव लाइ किराती।। सुतहि ससोच देखि मनु मारें। पूँछति नैहर कुसल हमारें।। सकल कुसल कहि भरत सुनाई। पूँछी निज कुल कुसल भलाई।। कहु कहँ तात कहाँ सब माता। कहँ सिय राम लखन प्रिय भ्राता।।

သူမသည်ဈေးဆိုင်များနှင့်လမ်းများကိုကြည့်ရှုရန်မသွားခဲ့ပေ။ မြို့တော်ကိုမီးရှို့နေသကဲ့သို့ဖြစ်၍သူမသည်တံခါးမုခ်တွင်ရပ်တည်နေခဲ့သည်။ မိမိသားတော်ရောက်ရှိလာသည်ကိုကြား၍ကိကေယီ၏သမီးတော်သည်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ခဲ့သည်၊ နေမင်းမျိုးနွယ်ကိုပျော်ရွှင်စေသောလကိုးကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ သူမသည်အာရတီပူဇော်ပွဲကိုပြင်ဆင်၍ဝမ်းမြောက်စွာထကာအလျင်အမြန်သွားလေသည်။ သူမသည်တံခါးမုခ်တွင်ပင်တွေ့ဆုံ၍အိမ်သို့ခေါ်ဆောင်သွားလေသည်။ ဘရတသည်ဝေဒနာဖြင့်နှိပ်စက်ခံထားရသောမိသားစုကိုကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ဆောင်းရာသီချမ်းအေးကြောင့်သစ်ပင်တောများပျက်စီးသွားသကဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကိကေယီသည်ဤနည်းဖြင့်ဝမ်းမြောက်နေခဲ့သည်၊ သူမသည်ကျားကိုဖမ်းဆီးရန်ကျောက်ဆူးချထားသောမုဆိုးမကဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ စိတ်ပျက်ဖွယ်ကောင်းသောမိမိသားတော်ကိုမြင်၍၊ သူမသည် 'သင့်ဖခင်အိမ်တော်သည်ကောင်းကျိုးချမ်းသာရှိပါသလား' ဟုမေးလေသည်။ ဘရတသည်အားလုံးကောင်းမွန်ကြောင်းပြောပြ၍မိမိမိသားစု၏ကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုမေးမြန်းလေသည်။ 'ဟော ဖခင်၊ ငါ၏မိခင်များအားလုံးအဘယ်မှာနည်း။ သီတာ၊ ရာမနှင့်ငါ၏ချစ်ရသောညီလက္ခဏတို့အဘယ်မှာနည်း' ဟုမေးလေသည်။

Verse 326 (दोहा/सोरठा)

सुनि सुत बचन सनेहमय कपट नीर भरि नैन। भरत श्रवन मन सूल सम पापिनि बोली बैन।।159।।

မိမိသား၏စကားကို ချစ်ခြင်းတရားဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ကို ကြားသိရသောအခါ ထိုအပြစ်ရှိသော မိန်းမသည် မမှန်သောမျက်ရည်များဖြင့် မျက်လုံးများကို ဖြည့်လေသည်။ သူမသည် ဘရတမင်းသားအား နားနှင့်စိတ်ထဲသို့ ထိုးသက်သကဲ့သို့ စကားလုံးများကို ပြောကြားခဲ့သည်။