Adhyaya 242

Verse 1

ऋषय ऊचुः । नारद उवाच । अष्टादश प्रकृतयः का वदस्व पितामह । वृत्तिस्तासां च को धर्मः सर्वं विस्तरतो मम

Para resi berkata. Nārada berkata: “Wahai Datuk Agung (Brahmā), nyatakan kepadaku apakah lapan belas ‘prakṛti/kelas’ itu, dan apakah mata pencarian serta dharma yang menjadi bahagiannya—jelaskan semuanya dengan terperinci kepadaku.”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मज्जन्माभूद्भगवतो नाभिपंकजकोशतः । स्वकालपरिमाणेन प्रबुद्धस्य जगत्पतेः

Brahmā berkata: “Kelahiranku terjadi dari kelopak teratai pada pusat (navel) Tuhan Yang Maha Mulia, Penguasa segala alam, ketika Dia terjaga menurut ukuran masa-Nya sendiri.”

Verse 3

ततो बहुतिथे काले केशवेन पुरा स्मृतः । स्रष्टुकामेन विविधाः प्रजा मनसि राजसीः

Setelah masa yang amat panjang, dahulu Keśava mengingat dan memanggilku kembali; dan ketika Dia berkehendak mencipta, pelbagai makhluk—didorong oleh rajas—bangkit dalam minda-Nya.

Verse 4

अहं कमलजस्तत्र जातः पुत्रश्चतुर्मुखः । उदरं नाभिनालेन प्रविश्याथ व्यलोकयम्

Di sana aku lahir sebagai Kamalaja, putera bermuka empat. Lalu aku memasuki bahagian dalam melalui tangkai teratai dari pusat dan menatap ke dalamnya.

Verse 5

तत्र ब्रह्मांडकोटीनां दर्शनं मेऽभवत्पुनः । विस्मयाच्चिंतयानस्य सृष्ट्यर्थमभिधावता

Di sana sekali lagi aku menyaksikan berjuta-juta brahmāṇḍa—‘telur kosmik’ alam semesta. Dalam kehairanan, aku merenung, lalu bergegas maju demi tujuan penciptaan.

Verse 6

निर्गम्य पुनरेवाहं पद्मनालेन यावता । बहिरागां विस्मृतं तत्सर्वं सृष्ट्यर्थकारणम्

Kemudian aku muncul semula melalui tangkai teratai; apabila aku berada di luar, semuanya itu terlupakan—yakni sebab dan sarana bagi penciptaan.

Verse 7

पुनरेव ततो गत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः । नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतेनांतरात्मना

Sekali lagi aku melangkah pergi dan mencipta makhluk dalam empat jenis; dan setelah keluar melalui tangkai pusar, batinku tenggelam dalam kelupaan.

Verse 8

तदाहं जडवज्जातो वागुवाचाशरीरिणी । तपस्तप महाबुद्धे जडत्वं नोचितं तव

Ketika itu aku menjadi seakan-akan kaku dan beku; namun suatu suara tanpa jasad berkata: “Laksanakan tapa, wahai yang berakal agung. Kebodohan beku ini tidak layak bagimu.”

Verse 9

दशवर्षसहस्राणि ततोऽहं तप आस्थितः । पुनराकाशजा वाणी मामुवाचाविनश्वरा

Maka aku pun menegakkan tapa selama sepuluh ribu tahun. Sekali lagi, suara yang tidak binasa, lahir dari angkasa, berbicara kepadaku.

Verse 10

वेदरूपाश्रिता पूर्वमाविर्भूता तपोबलात् । ततो भगवताऽदिष्टः सृज त्वं बहुधा प्रजाः

Dahulu, bersandar pada rupa Veda, aku menzahirkan diri melalui kekuatan tapa. Kemudian, atas perintah Tuhan, aku diarahkan: “Ciptakanlah makhluk dalam pelbagai cara.”

Verse 11

राजसं गुणमाश्रित्य भूतसर्गमकल्मषम् । मनसा मानसी सृष्टिः प्रथमं चिंतिता मया

Dengan bersandar pada sifat rājasa, aku mengilhamkan—suci dan tanpa cela—penciptaan segala makhluk; mula-mula sekali aku merenungkan ciptaan yang lahir daripada minda.

Verse 12

ततो वै ब्राह्मणा जाता मरीच्यादिमुनीश्वराः । तेषां कनीयांस्त्वं जातो ज्ञानवेदांतपारगः

Kemudian lahirlah para resi Brahmana—tuan-tuan di kalangan para pelihat—bermula dengan Marīci. Dalam kalangan mereka, engkau lahir sebagai yang termuda, seorang mahir yang telah menyeberang ke seberang pengetahuan dan Vedānta.

Verse 13

कर्मनिष्ठाश्च ते नित्यं सृष्ट्यर्थं सततोद्यताः । निर्व्यापारो विष्णुभक्त एकांतब्रह्मसेवकः

Para resi itu sentiasa teguh dalam karma, terus-menerus berusaha demi tugas penciptaan. Tetapi engkau bebas daripada urusan dunia—seorang bhakta Viṣṇu, yang dengan sepenuh hati berkhidmat hanya kepada Brahman.

Verse 14

निर्ममो निरहंकारो मम त्वं मानसः सुतः । क्रमान्मया तु तेषां वै वेदरक्षार्थमेव च

Tanpa rasa memiliki dan tanpa keakuan, engkau ialah puteraku yang lahir daripada minda. Menurut tertibnya, aku menempatkan engkau di antara mereka, sesungguhnya demi menjaga dan memelihara Veda.

Verse 15

प्रथमा मानसी सृष्टिर्द्विजात्यादिर्विनिर्मिता । ततोहमांगिकीं सृष्टिं सृष्टवांस्तत्र नारद

Pertama sekali, terciptalah ciptaan yang lahir daripada minda—bermula dengan golongan dvija (dua kali lahir). Sesudah itu, wahai Nārada, aku menghasilkan ciptaan yang bersifat jasmani (fizikal).

Verse 16

मुखाच्च ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यः क्षत्रिया मम । वैश्या ऊरुसमुद्भूताः पद्भ्यां शूद्रा बभूविरे

Daripada mulut-Ku lahirlah para Brāhmaṇa; daripada lengan-Ku para Kṣatriya; para Vaiśya muncul daripada paha; dan daripada kaki terjadilah para Śūdra.

Verse 17

अनुलोमविलोमाभ्य ांक्रमाच्च क्रमयोगतः । शूद्रादधोऽधो जाताश्च सर्वे पादतलोद्भवाः

Melalui proses berturutan perkahwinan anuloma dan viloma, serta menurut susunan gabungan itu, lahirlah golongan lain secara menurun di bawah Śūdra—semuanya dikatakan berasal dari tapak kaki.

Verse 19

ताः सर्वास्तु प्रकृतयो मम देहांशसंभवाः । नारद त्वं विजानीहि तासां नामानि वच्मि ते

Segala tabiat semula jadi itu lahir daripada bahagian-bahagian diri-Ku sendiri. Wahai Nārada, ketahuilah dengan jelas; kini Aku akan menyebutkan nama-nama mereka kepadamu.

Verse 20

वृत्तिरध्यापनाच्चैव तथा स्वल्पप्रतिग्रहात् । विप्रः समर्थस्तपसा यद्यपि स्यात्प्रतिग्रहे

Rezeki seorang brāhmaṇa hendaklah melalui pengajaran, dan dengan menerima pemberian yang sedikit sahaja; walaupun dengan tapa, dia mampu menerima lebih banyak.

Verse 21

तथापि नैव गृह्णीयात्तपोरक्षा यतः सदा । वेदपाठो विष्णुपूजा ब्रह्मध्यानमलोभता

Namun demikian, dia tidak patut menerima banyak, kerana penjagaan tapa mesti sentiasa dipelihara—dengan bacaan Veda, pemujaan kepada Viṣṇu, meditasi pada Brahman, dan bebas daripada ketamakan.

Verse 22

अक्रोधता निर्मलत्वं क्षमासारत्वमार्यता । क्रियातत्परता दानक्रिया सत्यादिभिर्गुणैः

Bebas daripada kemarahan, kesucian, kesabaran sebagai inti diri, keluhuran budi, ketekunan dalam kewajipan yang benar, amalan bersedekah, serta kebajikan seperti kebenaran—dengan sifat-sifat inilah (seseorang) dihiasi.

Verse 23

भूषितो यो भवेन्नित्यं स विप्र इति कथ्यते । क्षत्रियेण तपः कार्यं यजनं दानमेव च

Sesiapa yang sentiasa dihiasi dengan kebajikan itu disebut brāhmaṇa. Seorang kṣatriya hendaklah mengamalkan tapa (pertapaan), menaja yajña (korban suci), dan juga memberi sedekah.

Verse 24

वेदपाठो विप्रभक्तिरेषां शस्त्रेण जीवनम् । स्त्रीबालगोब्राह्मणार्थे भूम्यर्थे स्वामिसंकटे

Bagi mereka (kṣatriya), bacaan Veda dan bhakti kepada para brāhmaṇa diperintahkan; mata pencarian mereka ialah melalui senjata—demi wanita, kanak-kanak, lembu dan brāhmaṇa, demi mempertahankan tanah, serta ketika tuan mereka berada dalam bahaya.

Verse 25

संप्रतिशरणं चैव पीडितानां च शब्दिते । आर्तत्राणपरा ये च क्षत्रिया ब्रह्मणा कृताः

Mereka hendaklah menjadi tempat perlindungan segera apabila orang yang tertindas berseru dalam kesengsaraan. Para kṣatriya yang dibentuk oleh Brahmā itu bertekad untuk menyelamatkan mereka yang menderita.

Verse 26

धनवृद्धिकरो वैश्यः पशुपालः कृषीवलः । रसादीनां च विक्रेता देवब्राह्मणपूजकः

Vaiśya ialah yang menambah kekayaan—memelihara ternakan, mengusahakan pertanian, menjual barang dagangan seperti jus dan seumpamanya, serta menyembah para dewa dan memuliakan brāhmaṇa.

Verse 27

अर्थवृद्धिकरो व्याजा यज्ञकर्मादिकारकः । दानमध्ययनं चेति वैश्यवृत्तिरुदाहृता

Melalui perdagangan, dia menambah rezeki dan melaksanakan perbuatan yang berkaitan dengan yajña serta yang seumpamanya; sedekah (dāna) dan pembelajaran juga—demikianlah dinyatakan sebagai mata pencarian vaiśya.

Verse 28

एतान्येव ह्यमंत्राणि शूद्रः कारयते सदा । नित्यं षड्दैवतं श्राद्धं हन्तकारोऽग्नि तर्पणम्

Ritus-ritus inilah—tanpa mantra—yang boleh dilakukan oleh seorang śūdra secara berterusan: śrāddha harian yang berkaitan dengan enam dewa, serta tarpaṇa, persembahan pemuasan kepada api (Agni).

Verse 29

देवद्विजातिभक्तिश्च नमस्कारेण सिद्ध्यति । शूद्रोऽपि प्रातरुत्थाय कृत्वा पादाभिवंदनम्

Bhakti kepada para dewa dan penghormatan kepada golongan dvija (dua kali lahir) disempurnakan melalui salam sujud yang rendah hati; bahkan seorang śūdra, bangun awal pagi dan menyembah pada kaki orang yang mulia, turut memperoleh pahala itu.

Verse 30

विष्णुभक्तिमयाञ्श्लोकान्पठन्विष्णुत्वमाप्नुयात् । वार्षिकव्रतकृन्नित्यं तिथिवाराधिदैवतः

Dengan melafazkan śloka yang dipenuhi bhakti kepada Viṣṇu, seseorang boleh mencapai kedekatan dengan Viṣṇu; dan pelaksana amalan tahunan (vrata), yang sentiasa berbakti kepada dewa-dewa penaung tithi (hari bulan) dan hari minggu, memperoleh pahala yang berterusan.

Verse 31

अन्नदः सर्वजीवानां गृहस्थः शूद्र ईरितः । अमंत्राण्यपि कर्माणि कुर्वन्नेव हि मुच्यते

Seorang grihastha yang memberi makanan kepada semua makhluk dinyatakan sebagai “śūdra” yang sejati (dalam erti khidmat); dan walaupun melakukan pekerjaan yang tidak memerlukan mantra, dia sesungguhnya dibebaskan.

Verse 32

चातुर्मास्यव्रतकरः शूद्रोऽपि हरितां व्रजेत् । शिल्पी च नर्तकश्चैव काष्ठकारः प्रजापतिः

Bahkan seorang Śūdra yang melaksanakan nazar Cāturmāsya dapat menuju alam berkat yang hijau-sejahtera; dan antara pekerjaan disebutlah tukang mahir, penari, serta tukang kayu, yang dihubungkan di sini dengan tatanan Prajāpati.

Verse 33

वर्धकिश्चित्रकश्चैव सूत्रको रजकस्तथा । गच्छकस्तन्तुकारश्च चक्रिकश्चर्मकारकः

Juga disenaraikan: tukang kayu, pelukis, tukang jahit dan tukang basuh; demikian pula pengangkut, penenun, pembuat roda, dan tukang kulit.

Verse 34

सूनिको ध्वनिकश्चैव कौल्हिको मत्स्यघातकः । औनामिकस्तु चंडालः प्रकृत्याष्टादशैव ते

Tukang sembelih, pemain gendang/pemuzik, kaulhika (golongan tukang tertentu), dan pembunuh ikan; dan aunāmika dikatakan sebagai caṇḍāla—mereka ini berjumlah lapan belas menurut pengelasan semula jadi.

Verse 35

शिल्पिकः स्वर्णकारकश्च दारुकः कांस्यकारकः । काडुकः कुम्भकारश्च प्रकृत्या उत्तमाश्च षट्

Tukang mahir, tukang emas, tukang kayu, tukang gangsa, kāḍuka, dan tukang tembikar—enam golongan ini dikatakan ‘mulia/unggul’ menurut pengelasan semula jadi.

Verse 36

खरवाह्युष्ट्रवाही हयवाही तथैव च । गोपाल इष्टिकाकारो अधमाधमपञ्चकम्

Pemandu keldai, pemandu unta, dan pemandu kuda; demikian juga penggembala lembu dan pembuat bata—lima ini digambarkan sebagai yang paling rendah antara yang rendah.

Verse 37

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते अन्त्यजाः स्मृताः

Tukang basuh, tukang kulit, pelakon/penari, dan buruḍa; serta kaivartta, meda dan bhilla—tujuh golongan ini diingati sebagai ‘antyaja’, mereka yang ditempatkan di pinggiran masyarakat.

Verse 38

यो यस्य हीनो वर्णेन स चाष्टादशमो नरः । सर्वासां प्रकृतीनां च उत्तमा मध्यमाः समाः

Sesiapa yang lebih rendah daripada yang lain menurut varṇa, dia dihitung sebagai orang yang kelapan belas (dalam susunan itu); dan dalam segala pengelompokan tabiat, yang ‘utama’ dan yang ‘pertengahan’ dianggap sebanding dalam pengelasan ini.

Verse 39

भेदास्त्रयः समाख्याता विज्ञेयाः स्मृतिनिर्णयात् । शिल्पिनः सप्त विज्ञेया उत्तमाः समुदाहृताः

Menurut ketetapan Smṛti, tiga kategori diajarkan untuk diketahui. Antaranya, tujuh jenis tukang mahir hendaklah difahami, dan mereka dinyatakan sebagai yang terunggul.

Verse 40

स्वर्णकृत्कंबुकश्चैव तन्दुलीपुष्पलावकः । तांबूली नापितश्चैव मणिकारश्च सप्तधा

Mereka tujuh macam: tukang emas, pembuat sangkha (kulit siput suci), penyedia beras dan bunga, pembekal bijirin panggang, penjual daun sirih, tukang gunting/pendandan rambut, dan tukang permata.

Verse 41

न स्नानं देवताहोमस्तपोनियम एव च । न स्वाध्यायवषट्कारौ न च शुद्धिर्विवाहिता

Bagi golongan ini, tiada kewajipan mandi ritual, tiada persembahan homa kepada para dewa, dan tiada disiplin tapa serta niyama yang diwajibkan; tiada pula swādhyāya dengan seruan vaṣaṭ, dan tiada ketetapan penyucian upacara perkahwinan sebagai kewajipan.

Verse 42

एतासां प्रकृतीनां च गुरुपूजा सदोदिता । विप्राणां प्राकृतो नित्यं दानमेव परो विधिः

Bagi tabiat dan golongan seperti ini, pemujaan serta penghormatan kepada guru sentiasa dipuji. Bagi mereka, sedekah yang berterusan kepada para brāhmaṇa diisytiharkan sebagai aturan yang paling utama.

Verse 43

सर्वेषामेव वर्णानामाश्रमाणां महामुने । सर्वासां प्रकृतीनां च विष्णुभक्तिः सदा शुभा

Wahai mahamuni, bagi semua varṇa dan semua āśrama—dan bagi setiap tabiat—bhakti kepada Viṣṇu sentiasa membawa keberkatan.

Verse 44

इति ते कथितं सर्वं यथाप्रकृतिसंभवम् । कथां शृणु महापुण्यां शूद्रः शुद्धिमगाद्यथा

Demikianlah telah aku jelaskan semuanya menurut apa yang timbul daripada setiap tabiat. Sekarang dengarlah kisah yang amat berpahala—bagaimana seorang Śūdra mencapai kesucian.

Verse 45

इदं पुराणं परमं पवित्रं विशुद्धधीर्यस्तु शृणोति वा पठेत् । विधूय पापानि पुरार्जितानि स याति विष्णोर्भवनं क्रियापरः

Purāṇa ini amat suci dan paling menyucikan. Sesiapa yang dengan akal yang telah disucikan mendengarnya atau membacanya—menghapus dosa yang terkumpul sejak dahulu—akan menuju ke kediaman Viṣṇu, tekun dalam amal dharma.

Verse 242

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्येऽष्टादशप्रकृतिकथनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Demikian berakhir Bab 242, bernama “Pengajaran tentang Lapan Belas Disposisi,” dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dalam himpunan 81,000 bait—terletak pada bahagian keenam, Nāgara Khaṇḍa, dalam Māhātmya kawasan suci Hāṭakeśvara, dalam kisah Śeṣaśāyī, dalam dialog Brahmā dan Nārada, dalam Māhātmya Cāturmāsya.