Adhyaya 230

Verse 1

सूत उवाच । इत्युक्त्वोपररामथ पाण्डोः पुत्राय वै मुनिः । मृकण्डतनयो धीमान्सप्तकल्पस्मरः पुरः

Sūta berkata: Setelah berkata demikian, sang resi pun diam di hadapan putera Pāṇḍu. Di hadapan mereka hadir Mārkaṇḍeya yang bijaksana, putera Mṛkaṇḍu, yang mengingati peristiwa tujuh kalpa.

Verse 2

मार्कण्डमुनिना प्रोक्तं यथा पार्थाय सत्तमाः । तथा वः कथितं सर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

Wahai para resi yang utama, sebagaimana resi Mārkaṇḍeya menuturkannya kepada Pārtha, demikianlah telah aku kisahkan kepada kalian sepenuhnya kemuliaan tertinggi Revā ini.

Verse 3

इयं पुण्या सरिच्छ्रेष्ठा रेवा विश्वैकपावनी । रुद्रदेहसमुद्भूता सर्वभूताभयप्रदा

Inilah Revā yang suci—terunggul antara segala sungai, penyuci tunggal bagi seluruh alam; lahir daripada tubuh Rudra sendiri, dan penganugerah ketakutan lenyap (abhaya) kepada semua makhluk.

Verse 4

ओङ्कारजलधिं यावदुवाच भृगुनन्दनः । तीर्थसङ्गमभेदान्वै धर्मपुत्राय पृच्छते

Hingga ke mahāsangama yang dinamai Oṃkāra-jaladhi, keturunan Bhṛgu itu telah bertutur; kemudian dia bertanya kepada putera Dharma tentang perbezaan pelbagai jenis tīrtha dan pertemuan suci (sangama).

Verse 5

समासेनैव मुनयस्तथाहं कथयामि वः । सप्तषष्टिसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च

Wahai para muni, akan aku khabarkan kepada kamu secara ringkas sahaja: enam puluh tujuh ribu, dan demikian juga enam puluh krore—begitu luasnya hitungan itu.

Verse 6

कथं केनात्र शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि । तथाप्यत्र मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं पार्थाय वै यथा

Bagaimanakah dan oleh siapakah semua ini dapat diucapkan di sini—walau dalam ratusan tahun? Namun begitu, wahai para muni yang utama, akan aku tuturkan di sini sebagaimana benar-benar telah diajarkan kepada Pārtha.

Verse 7

तीर्थमोंकारमारभ्य वक्ष्ये तीर्थावलिं शुभाम् । प्रोच्यमानां समासेन तां शृणुध्वं महर्षयः

Bermula dari tīrtha Oṃkāra, akan aku kisahkan untaian tīrtha yang penuh keberkatan. Ketika ia dituturkan secara ringkas ini, dengarkanlah, wahai para mahārṣi.

Verse 8

नत्वा सोमं महेशानं नत्वा ब्रह्माच्युतावुभौ । सरस्वतीं गणेशानं देव्यासाङ्घ्रिपञ्कजम्

Setelah menunduk sujud kepada Soma dan Maheśāna, serta menyembah Brahmā dan Acyuta kedua-duanya; juga kepada Sarasvatī, Gaṇeśa, dan teratai kaki Sang Devī—

Verse 9

पूर्वाचार्यांस्तथा सर्वान्दृष्ट्वादृष्टार्थवेदिनः । प्रणम्य नर्मदां देवीं वक्ष्ये तीर्थावलिं त्विमाम्

Setelah memberi hormat kepada semua ācārya terdahulu—yang mengetahui makna yang tampak dan yang ghaib—serta menunduk menyembah Dewi Narmadā, kini akan aku nyatakan rangkaian tīrtha ini.

Verse 10

ॐ नमो विश्वरूपाय ओङ्कारायाखिलात्मने । यमारभ्ये प्रवक्ष्यामि रेवातीर्थावलिं द्विजाः

Oṁ—sembah sujud kepada Yang Berwujud Semesta, kepada Oṅkāra, Ātman bagi segala. Bermula dengan-Nya, wahai para dvija, kini akan aku wartakan senarai suci tīrtha Revā (Narmadā).

Verse 11

अस्मिन्मार्कण्डगदिते रेवातीर्थक्रमे शुभे । पुराणसंहिताध्याया मार्कण्डाश्रमवर्णनम्

Dalam susunan suci tīrtha Revā yang diberitakan oleh Mārkaṇḍa ini, terdapat bab himpunan Purāṇa yang menghuraikan āśrama (pertapaan) Mārkaṇḍa.

Verse 12

ततः प्रश्नाधिकारश्च प्रशंसा नर्मदोद्भवा । तथा पञ्चदशानां च प्रवाहानां प्रकीर्तनम्

Sesudah itu datang bahagian soal-jawab, serta pujian tentang kemunculan Narmadā; dan juga penceritaan mengenai lima belas aliran/cabang arus baginda.

Verse 13

नामनिर्वचनं तद्वत्तथा कल्पसमुद्भवाः । एकविंशतिकल्पानां तद्वन्नामानुकीर्तनम्

Demikian juga dihuraikan nirvacana (asal-usul makna) nama-nama serta kisah kemunculannya dalam kalpa-kalpa; dan demikian pula dilagukan penyebutan nama dua puluh satu kalpa.

Verse 14

मार्कण्डेयानुभूतानां सप्तानां लक्षणानि च । माहात्म्यं चैव रेवायाः शिवविष्ण्वोस्तथैव च

Dan tanda-tanda tujuh pengalaman yang disaksikan oleh Mārkaṇḍeya; juga kemuliaan suci Revā, serta demikian pula keagungan Śiva dan Viṣṇu.

Verse 15

संहारलक्षणं तद्वदोङ्कारस्य च सम्भवः । तथैवौंकारमाहात्म्यममरकण्टकीर्तनम्

Demikian juga dihuraikan tanda-tanda saṃhāra (peleburan), serta asal-usul Oṅkāra; dan demikian pula kemuliaan Oṅkāra serta pengisytiharan Amarakāṇṭa.

Verse 16

अमरेश्वरतीर्थं च तथा दारुवनं महत् । दारुकेश्वरतीर्थं च तीर्थं वै चरुकेश्वरम्

Dan (ada) tīrtha Amareśvara serta Dāruvana yang agung; juga tīrtha Dārukeśvara, dan sesungguhnya tīrtha bernama Carukeśvara.

Verse 17

चरुकासङ्गमस्तद्व्यद्वतीपातेश्वरं तथा । पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञाह्वयं तथा

Juga (ada) pertemuan sungai bernama Carukā-saṅgama, dan demikian pula Vyadvatī-Pāteśvara; serta tīrtha Pātāleśvara, dan tempat yang dikenal sebagai Koṭiyajña.

Verse 18

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम् । सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्

Di sana ada Tīrtha Varuṇeśvara serta seratus lapan liṅga; kemudian Siddheśvara dan Yameśa, dan sesudah itu Brahmeśvara.

Verse 19

सारस्वतं चाष्टरुद्रं सावित्रं सोमसंज्ञितम् । शिवखातं महातीर्थं रुद्रावर्तं द्विजोत्तमाः

Wahai yang terbaik antara kaum dwija, terdapat tīrtha Sārasvata, Aṣṭarudra, Sāvitra dan yang dikenali sebagai Soma; juga mahātīrtha bernama Śivakhāta serta Rudrāvarta.

Verse 20

ब्रह्मावर्तं परं तीर्थं सूर्यावर्तमतः परम् । पिप्पलावर्ततीर्थं च पिप्पल्याश्चैव सङ्गमः

Terdapat tīrtha tertinggi bernama Brahmāvarta; sesudahnya tīrtha unggul bernama Sūryāvarta; juga tīrtha Pippalāvarta, serta saṅgama (pertemuan) sungai Pippalī.

Verse 21

अमरकण्टमाहात्म्यं कपिलासङ्गमस्तथा । विशल्यासम्भवश्चापि भृगुतुङ्गाद्रिकीर्तनम्

Kemudian disebut kemuliaan (māhātmya) Amarakaṇṭa; demikian juga saṅgama Kapilā; turut dihikayatkan asal-usul Viśalyā; serta kīrtana memuji gunung Bhṛgutuṅga.

Verse 22

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः । करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

Saṅgama Viśalyā itu penuh pahala; demikian juga pertemuan dengan Karamardā. Ada tīrtha Karamardeśvara, dan tīrtha yang tiada bandingan bernama Cakratīrtha.

Verse 23

सङ्गमो नीलगङ्गायाः विध्वंसस्त्रिपुरस्य च । कीर्तनं तीर्थदानानां मधुकतृतीयाव्रतम्

Di sini disebut pertemuan suci Nīlagāṅgā serta kisah pemusnahan Tripura. Juga ada puji-pujian tentang dana yang berkaitan dengan tīrtha, dan amalan nazar (vrata) bernama Madhu-katṛtīyā.

Verse 24

अप्सरेश्वरतीर्थं च देहक्षेपे विधिस्ततः । तीर्थं ज्वालेश्वरं नाम ज्वालायाः सङ्गमस्तथा

Dan ada tīrtha Apsareśvara; sesudah itu diterangkan aturan tentang deha-kṣepa, yakni pelepasan jasad (ritus kematian). Ada pula tīrtha bernama Jvāleśvara serta pertemuan aliran Jvālā.

Verse 25

शक्रतीर्थं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा

(Di sini ada) Śakratīrtha, Kuśāvarta dan Haṃsatīrtha; juga tīrtha Raja Ambarīṣa, dan demikian pula dham Mahākāleśvara.

Verse 26

मातृकेश्वरतीर्थं च भृगुतुङ्गानुवर्णनम् । तत्र भैरवमाहात्म्यं चपलेश्वरकीर्तनम्

Dan ada tīrtha Mātṛkeśvara serta huraian tentang Bhṛgutuṅga. Di sana termasyhur kebesaran Bhairava, dan juga puji-pujian (kīrtana) bagi Capaleśvara.

Verse 27

चण्डपाणेश्च माहात्म्यं कावेरीसङ्गमस्तथा । कुबेरेश्वरतीर्थं च वाराहीसङ्गमस्तथा

Ada kebesaran Caṇḍapāṇi, dan juga pertemuan sungai Kāverī. Terdapat tīrtha Kubereśvara, dan demikian pula pertemuan sungai Vārāhī.

Verse 28

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा । एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्

Ada pertemuan (sangama) sungai Caṇḍavegā, dan demikian juga tīrtha Caṇḍeśvara. Pertemuan Eraṇḍī amat berkat dan berpahala, dan Eraṇḍeśvara itulah yang paling utama.

Verse 29

पितृतीर्थं च तत्रैव ओङ्कारस्य च सम्भवम् । माहात्म्यं पञ्चलिङ्गानामोङ्कारस्य मुनीश्वराः

Di situ juga ada Pitṛtīrtha, iaitu tīrtha suci bagi para leluhur, serta tempat asal-mula Oṅkāra. Wahai para muni yang mulia, di sana terserlah kemuliaan lima liṅga dan juga Oṅkāra.

Verse 30

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं तीर्थं काकह्रदं तथा । जम्बुकेश्वरतीर्थं च सारस्वतमतः परम्

Dinyatakan kemuliaan Koṭitīrtha; demikian juga tīrtha bernama Kākahrada; serta Jambukeśvara-tīrtha; dan sesudah itu kisah unggul yang dikenali sebagai tradisi Sārasvata.

Verse 31

कपिलासङ्गमस्तद्वत्तीर्थं च कपिलेश्वरम् । दैत्यसूदनतीर्थं च चक्रतीर्थं च वामनम्

Ada pertemuan sungai Kapilā, dan demikian juga tīrtha bernama Kapileśvara. Ada pula Daityasūdana-tīrtha, serta Cakratīrtha, dan juga (kuil) Vāmana.

Verse 32

तीर्थलक्षं विदुः पूर्वे कपिलायास्तु सङ्गमे । स्वर्गस्य नरकस्यापि लक्षणं मुनिभाषितम्

Orang terdahulu mengetahui tanda hakiki sebuah tīrtha di pertemuan Kapilā; dan ciri-ciri syurga—bahkan neraka juga—telah dituturkan oleh para muni.

Verse 33

व्यवस्थानं शरीरस्य गोप्रदानानुवर्णनम् । अशोकवनिकातीर्थं मतङ्गाश्रमवर्णनम्

Di sini dihuraikan tertib yang wajar bagi tubuh dan laku, serta kisah kemuliaan sedekah lembu (go-dāna); juga tīrtha Hutan Aśoka dan perihal pertapaan Resi Mataṅga.

Verse 34

अशोकेश्वरतीर्थं च मतङ्गेश्वरमुत्तमम् । तथा मृगवनं पुण्यं तत्र तीर्थं मनोरथम्

Juga terdapat tīrtha Aśokeśvara dan Mataṅgeśvara yang utama; demikian pula Mṛgavana yang suci (Hutan Rusa), dan di sana tīrtha bernama Manoratha, tempat tertunai segala hajat.

Verse 35

सङ्गमोऽङ्गारगर्ताया अङ्गारेश्वरमुत्तमम् । तथा मेघवनं तीर्थं देव्या नामानुकीर्तनम्

Diceritakan juga pertemuan (saṅgama) Aṅgāragartā; serta Aṅgāreśvara yang utama; demikian pula tīrtha bernama Meghavana; dan anukīrtana, yakni zikir bhakti akan nama-nama Dewi.

Verse 36

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

Dan juga ada pertemuan (saṅgama) Kubjā; demikian pula tīrtha bernama Kubjeśvara; juga tīrtha Bilvāmraka; dan sesudah itu datanglah Pūrṇadvīpa.

Verse 37

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

Demikian pula pertemuan (saṅgama) Hiraṇyagarbhā—terkenal dengan kemasyhuran pahala; tīrtha suci bernama Dvīpeśvara; dan juga tempat suci Yajñeśvara.

Verse 38

माण्डव्याश्रमतीर्थं च विशोकासङ्गमस्तथा । वागीश्वरं नाम तीर्थं पुण्यो वै वागुसङ्गमः

Di sana ada tīrtha pertapaan Resi Māṇḍavya, dan juga pertemuan sungai Viśokā; ada tīrtha bernama Vāgīśvara; dan sesungguhnya sangam Vāgu yang masyhur sebagai suci lagi berpahala.

Verse 39

सहस्रावर्तकं तत्र तीर्थं सौगन्धिकं तथा । सङ्गमश्च सरस्वत्या ईशानं तीर्थमुत्तमम्

Di sana juga ada Sahasrāvartaka-tīrtha dan Sauगandhika-tīrtha; ada sangam dengan Sungai Sarasvatī; serta tīrtha yang unggul bernama Īśāna.

Verse 40

देवतात्रयतीर्थं च शूलखातं ततः परम् । ब्रह्मोदं शाङ्करं सौम्यं सारस्वतमतः परम्

Seterusnya ialah Devatā-traya Tīrtha, kemudian Śūlakhāta. Selepas itu ada Brahmoda, Śāṅkara, Saumya, dan kemudian Sārasvata Tīrtha.

Verse 41

सहस्रयज्ञतीर्थं च कपालमोचनं तथा । आग्नेयमदितीशं च वाराहं तीर्थमुत्तमम्

Dan ada Sahasra-yajña Tīrtha serta Kapāla-mocana. Kemudian datang Āgneya dan Aditīśa, serta Vārāha Tīrtha yang sangat utama.

Verse 42

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम् । शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्

Demikian juga ada Devapatha Tīrtha dan tīrtha bernama Yajña-sahasraka. Kemudian ada Śukla Tīrtha, Dīptikeśa, serta Viṣṇu Tīrtha yang disebut Yodhana.

Verse 43

नर्मदेश्वरतीर्थं च वरुणेशं च मारुतम् । योगेशं रोहिणीतीर्थं दारुतीर्थं च सत्तमाः

Dan (di sana ada) Tīrtha Narmadeśvara, Varuṇeśa dan Māruta; juga Yogeśa, Tīrtha Rohiṇī serta Tīrtha Dāru—wahai yang terbaik antara orang berbakti.

Verse 44

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते । मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्

Juga dipuji Brahmāvarta, Pattreśa, Vāhna dan Saura; demikian pula Meghanāda, Tīrtha Dāru dan Devatīrtha, yang bernaung di dalam gua.

Verse 45

नर्मदेश्वरसंज्ञं तत्कपिलातीर्थमुत्तमम् । करञ्जेशं कुण्डलेशं पिप्पलादमतः परम्

Tīrtha Kapilā yang utama itu dikenal dengan nama Narmadeśvara. Sesudahnya ada Karañjeśa, Kuṇḍaleśa, dan kemudian Pippalāda.

Verse 46

विमलेश्वरतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः । प्रशंसा शूलभेदस्य तत्रैवान्धकविक्रमः

Di sana ada pula Vimaleśvara Tīrtha dan pertemuan (saṅgama) dengan kolam suci Puṣkariṇī. Di sanalah bermula pujian tentang Śūlabheda, dan di tempat itu juga diceritakan keberanian Andhaka.

Verse 47

देवाश्वासनदानं च तथैवान्धकनिग्रहः । शूलभेदस्य चोत्पत्तिस्तथा पात्रपरीक्षणम्

Dan (kisah itu memuat) sedekah yang memberi ketenteraman kepada para dewa, serta penundukan Andhaka; juga asal-usul Śūlabheda dan ujian terhadap penerima yang layak.

Verse 48

प्रशंसा दानधर्मस्य ऋषिशृङ्गानुभावनम् । स्वर्गतिं दीर्घतपसो भानुमत्यास्तथेङ्गितम्

Di sini dipuji dharma sedekah, dihuraikan keampuhan tapa Ṛṣiśṛṅga; disebut juga pencapaian ke syurga hasil tapa yang panjang, serta kisah Bhānumatī.

Verse 49

शबरस्वर्गगमनं माहात्म्यं शूलभेदजम् । कपिलेश्वरतीर्थं च मोक्षतीर्थमतः परम्

Kenaikan Śabara ke syurga diceritakan sebagai kemuliaan yang lahir daripada Śūlabheda; dan ada Kapileśvara Tīrtha—melampauinya terletak Mokṣa Tīrtha.

Verse 50

सङ्गमो मोक्षनद्याश्च तीर्थं च विमलेश्वरम् । तथैवोलूकतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः

Ada pertemuan dengan Mokṣa-nadī dan tīrtha Vimaleśvara; demikian juga Olūka-tīrtha serta pertemuan dengan Puṣkariṇī yang suci.

Verse 51

आदित्येश्वरतीर्थं च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम् । सङ्गमो भीमकुल्यायास्तीर्थं भीमेश्वरं शुभम्

Ada Ādityeśvara Tīrtha dan juga tīrtha Saṅgameśvara; ada pertemuan dengan Bhīmakulyā serta tīrtha Bhīmeśvara yang penuh keberkatan.

Verse 52

मार्कण्डेश्वरतीर्थं च तथा वै पिप्पलेश्वरम् । करोटीश्वरतीर्थं च तीर्थमिन्द्रेश्वरं शुभम्

Ada tīrtha Mārkaṇḍeśvara dan juga dham Pippaleśvara; ada Karōṭīśvara tīrtha serta tīrtha Indreśvara yang mulia lagi diberkati.

Verse 53

अगस्त्येशं कुमारेशं व्यासेश्वरमनुत्तमम् । वैद्यनाथं च केदारमानन्देश्वरसंज्ञितम्

Agastyeśa, Kumāreśa dan Vyāseśvara yang tiada bandingan; juga Vaidyanātha, Kedāra serta yang dikenali dengan nama Ānandeśvara.

Verse 54

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा । सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये । तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्

Ada Mātṛ-tīrtha dan Muṇḍeśa; Caura dan juga Kāmeśvara. Ada pula sangam, pertemuan Anuduhyā di tīrtha bernama Bhīmārjuna. Sesudah itu datang tīrtha bernama Dharmeśvara, lalu Luṅkeśvara.

Verse 55

ततो धनदतीर्थं च जटेशं मङ्गलेश्वरम् । कपिलेश्वरतीर्थं च गोपारेश्वरमुत्तमम्

Kemudian datang Dhanada-tīrtha, Jaṭeśa dan Maṅgaleśvara; juga Kapileśvara-tīrtha serta Gopāreśvara yang utama.

Verse 56

मणिनागेश्वरं नाम मणिनद्याश्च सङ्गमः । तिलकेश्वरतीर्थं च गौतमेशमतः परम्

Ada tempat suci bernama Maṇināgeśvara, serta pertemuan dengan Sungai Maṇi; juga Tilakeśvara-tīrtha, dan sesudahnya Gautameśa.

Verse 57

तत्रैव मातृतीर्थं च मुनिनोक्तं मुनीश्वराः । शङ्खचूडं च केदारं पाराशरमतः परम्

Di situ juga ada Mātṛ-tīrtha, sebagaimana diucapkan para muni, wahai para pemuka resi. Ada pula tempat bernama Śaṅkhacūḍa dan Kedāra; sesudahnya (datang) Pārāśara.

Verse 58

भीमेश्वरं च चन्द्रेशमश्ववत्याश्च सङ्गमः । बह्वीश्वरं नारदेशं वैद्यनाथं कपीश्वरम्

Ada Bhīmeśvara dan Candreśa; serta tirtha pertemuan sungai Aśvavatī. Juga Bahvīśvara, Nāradeśa, Vaidyanātha dan Kapīśvara.

Verse 59

कुम्भेश्वरं च मार्कण्डं रामेशं लक्ष्मणेश्वरम् । मेघेश्वरं मत्स्यकेशमप्सराह्रदसंज्ञकम्

Ada Kumbheśvara dan tempat suci Mārkaṇḍa; Rāmeśa dan Lakṣmaṇeśvara; Meghēśvara dan Matsyakeśa; serta tirtha yang dikenali sebagai Apsarā-hrada.

Verse 60

दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं नन्दिकेशं च वारुणम् । पावकेश्वरतीर्थं च तथैव कपिलेश्वरम्

Ada tirtha bernama Dadhiskanda dan Madhuskanda, serta Nandikeśa dan Vāruṇa; demikian juga ghat suci Pāvakeśvara, dan Kapileśvara.

Verse 61

नारायणाह्वयं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । चण्डादित्यं परं तीर्थं चण्डिकातीर्थमुत्तमम्

Ada tirtha bernama Nārāyaṇa, dan Cakra-tirtha yang tiada bandingan; tirtha agung Caṇḍāditya, serta Caṇḍikā-tirtha yang utama.

Verse 62

यमहासाह्वयं तीर्थं तथा गङ्गेश्वरं शुभम् । नन्दिकेश्वरसंज्ञं च नरनारायणाह्वयम्

Ada tirtha yang dikenali sebagai Yamahāsa, serta Gaṅgeśvara yang membawa keberkatan; tempat bernama Nandikeśvara, dan tirtha yang disebut Nara-Nārāyaṇa.

Verse 63

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम् । व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा

Dan (di sana ada) Naleśvara dan Mārkaṇḍa; sesudah itu Śukla-tīrtha. Ada tīrtha yang paling utama bagi Vyāseśvara, dan di situ juga terdapat Siddheśvara.

Verse 64

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम् । सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्

Ada Koṭi-tīrtha, Prabhā-tīrtha dan Vāsukīśvara yang utama; juga saṅgama di Karañjā, serta Mārkaṇḍeśvara yang unggul.

Verse 65

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम् । कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्

Ada tīrtha bernama Koṭīśvara, dan juga yang disebut Saṃkarṣaṇa. Ada Kanakeśa dan Manmatheśa, serta Anasūyā-tīrtha juga.

Verse 66

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम् । तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्

Saṅgama di Eraṇḍī penuh pahala; dan ada Mātṛ-tīrtha yang indah. Ada tīrtha bernama Svarṇaśalākā, dan juga Ambikeśvara.

Verse 67

करञ्जेशं भारतेशं नागेशं मुकुटेश्वरम् । सौभाग्यसुन्दरी तीर्थं धनदेश्वरमुत्तमम्

Ada Karañjeśa, Bhārateśa, Nāgeśa dan Mukuṭeśvara; ada tīrtha Saubhāgyasundarī, serta Dhanadeśvara yang paling utama.

Verse 68

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम् । भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्

(Di sana ada) Rohiṇī, Cakra-tīrtha dan tempat yang dikenali sebagai Uttareśvara; juga Bhogeśvara dan Kedāra; dan melampaui semuanya itu ialah Niṣkalaṅka.

Verse 69

मार्कण्डं धौतपापं च तीर्थमाङ्गिरसेश्वरम् । कोटवीसङ्गमः पुण्यं कोटितीर्थं च तत्र वै

(Di sana ada) Mārkaṇḍa, Dhauta-pāpa dan tīrtha Āṅgiraseśvara. Pertemuan Koṭavī itu penuh pahala; dan di situ juga benar-benar ada Koṭi-tīrtha.

Verse 70

अयोनिजं परं तीर्थमङ्गारेश्वरमुत्तमम् । स्कान्दं च नार्मदं ब्राह्मं वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम्

Tīrtha yang paling luhur ialah Aṅgāreśvara yang ayoni-ja, terserlah dengan sendirinya, amat utama. (Di sana juga ada) tīrtha Skānda, tīrtha Nārmada, tīrtha Brāhma, serta yang dikenali sebagai Vālmīkeśvara.

Verse 71

कोटितीर्थं कपालेशं पाण्डुतीर्थं त्रिलोचनम् । कपिलेशं कम्बुकेशं प्रभासं कोहनेश्वरम्

(Di sana ada) Koṭi-tīrtha; Kapāleśa; Pāṇḍu-tīrtha; Trilocana (Tuhan Bermata Tiga); Kapileśa; Kambukeśa; Prabhāsa; dan Kohaneśvara.

Verse 72

इन्द्रेशं वालुकेशं च देवेशं शक्रमेव च । नागेश्वरं गौतमेशमहल्यातीर्थमुत्तमम्

(Di sana ada) Indreśa dan Vālukeśa; Deveśa dan juga Śakra (Indra). (Di sana ada) Nāgeśvara dan Gautameśa; serta Ahalyā-tīrtha yang unggul.

Verse 73

रामेश्वरं मोक्षतीर्थं तथा कुशलवेश्वरौ । नर्मदेशं कपर्दीशं सागरेशमतः परम्

(Di sini ada) Rāmeśvara, Mokṣatīrtha, serta Kuśaleśvara dan Laveśvara. Ada juga Narmadeśa, Kapardīśa, dan selepas itu Sāgareśa.

Verse 74

धौरादित्यं परं तीर्थं तीर्थं चापरयोनिजम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थ च भृग्वीश्वरमनुत्तमम्

(Di sini ada) Dhaurāditya, tīrtha yang tertinggi; dan juga satu lagi tīrtha aparayonija, yakni terzahir dengan sendirinya. Ada Piṅgaleśvara-tīrtha serta Bhṛgvīśvara yang tiada bandingan.

Verse 75

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः । मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्

Wahai yang terbaik dalam kalangan orang mulia, (di sini ada) Daśāśvamedhika-tīrtha dan juga Koṭitīrtha; ada Mārkaṇḍa (tīrtha), Brahmatīrtha, serta tempat suci Ādivārāha yang unggul.

Verse 76

आशापूराभिधं तीर्थं कौबेरं मारुतं तथा । वरुणेशं यमेशं च रामेशं कर्कटेश्वरम्

(Di sini ada) tīrtha bernama Āśāpūrā; juga Kaubera dan Māruta. Ada Varuṇeśa dan Yameśa, serta Rāmeśa dan Karkaṭeśvara.

Verse 77

शक्रेशं सोमतीर्थं च नन्दाह्रदमनुत्तमम् । वैष्णवं चक्रतीर्थं च रामकेशवसंज्ञितम्

(Di sini ada) Śakreśa dan Somatīrtha, serta Nandā-hrada (tasik) yang tiada bandingan. Ada juga Vaiṣṇava Cakratīrtha, yang dikenali dengan nama Rāma-Keśava.

Verse 78

तथैव रुक्मिणीतीर्थं शिवतीर्थमनुत्तमम् । जयवाराहर्तीर्थं च तीर्थमस्माहकाह्वयम्

Demikian juga terdapat Tīrtha Rukmiṇī dan Tīrtha Śiva yang tiada bandingan. Ada pula Jaya-Vārāha-tīrtha, serta satu tīrtha yang dikenal dengan nama Asmāhaka.

Verse 79

अङ्गारेशं च सिद्धेशं तपेश्वरमतः परम् । पुनः सिद्धेश्वरं नामतीर्थं च वरुणेश्वरम्

Terdapat Aṅgāreśa dan Siddheśa, kemudian selepas itu Tapeśvara. Lalu lagi ada satu tīrtha bernama Siddheśvara, dan juga Varuṇeśvara.

Verse 80

पराशरेश्वरं पुण्यं कुसुमेशमनुत्तमम् । कुण्डलेश्वरतीर्थं च तथा कलकलेश्वरम्

Juga ada Parāśareśvara yang suci; Kusumeśa yang tiada bandingan; tīrtha Kuṇḍaleśvara yang keramat; dan demikian pula Kalakaleśvara.

Verse 81

न्यङ्कुवाराहसंज्ञं च अङ्कोलं तीर्थमुत्तमम् । श्वेतवाराहतीर्थं च भार्गलं सौरमुत्तमम्

Dan ada tempat yang dikenal sebagai Nyaṅkuvārāha; tīrtha Aṅkola yang utama; Śvetavārāha-tīrtha; serta Bhārgala, dhāma Saurā (Surya) yang paling membawa keberkatan.

Verse 82

हुङ्कारस्वामितीर्थं च शुक्लतीर्थं च शोभनम् । सङ्गमो मधुमत्याश्च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्

Dan terdapat Huṅkārasvāmin-tīrtha serta Śukla-tīrtha yang indah. Juga ada pertemuan sungai Madhumatī—sesungguhnya itulah tīrtha yang dipelihara oleh Saṅgameśvara.

Verse 83

नर्मदेश्वरसंज्ञं च नदीत्रितयसङ्गमः । अनेकेश्वरतीर्थं च शर्भेशं मोक्षसंज्ञितम्

Di sana ada tempat suci bernama Narmadeśvara; pertemuan tiga sungai; tīrtha Anekeśvara; serta Śarbheśa yang masyhur sebagai pemberi mokṣa (pembebasan).

Verse 84

कावेरीसङ्गमः पुण्यस्तीर्थं गोपेश्वराह्वयम् । मार्कण्डेशं च नागेशमुदम्बर्याश्च सङ्गमः

Pertemuan dengan sungai Kāverī amat berkat—tīrtha bernama Gopeśvara; juga Mārkaṇḍeśa dan Nāgeśa; serta pertemuan dengan Udambarī juga ada.

Verse 85

साम्बादित्याह्वयं तीर्थमुदम्बर्याश्च सङ्गमः । सिद्धेश्वरं च मार्कण्डं तथा सिद्धेश्वरीकृतम्

Ada tīrtha bernama Sāmbāditya; pertemuan dengan Udambarī; Siddheśvara; Mārkaṇḍa; dan juga tempat yang disucikan oleh Siddheśvarī.

Verse 86

गोपेशं कपिलेशं च वैद्यनाथमनुत्तमम् । पिङ्गलेश्वरतीर्थं च सैन्धवायतनं महत्

Ada Gopeśa dan Kapileśa; Vaidyanātha yang tiada bandingan; tīrtha Piṅgaleśvara; serta tempat suci agung yang dikenal sebagai Saindhavāyatana.

Verse 87

भूतीश्वराह्वयं तीर्थं गङ्गावाहमतः परम् । गौतमेश्वरतीर्थं च दशाश्वमेधिकं तथा

Ada tīrtha bernama Bhūtīśvara; kemudian lebih jauh ada Gaṅgāvāha; juga tīrtha Gautameśvara; dan tempat yang masyhur setara pahala sepuluh yajña Aśvamedha.

Verse 88

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी । वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्

Demikian juga terdapat tīrtha suci Bhṛgu; Saubhāgyasundarī yang masyhur; dan di situ juga Vṛṣakhāta, serta Kedāra yang menyucikan dan menghapus dosa.

Verse 89

तीर्थं धूतेश्वरीसङ्गमेरण्डीसंज्ञकं तथा । तीर्थं च कनकेश्वर्या ज्वालेश्वरं ततः परम्

Dan ada tīrtha di pertemuan Dhūteśvarī, yang dikenali sebagai Eraṇḍī; juga tīrtha Kanakeśvarī; kemudian, selepas itu, Jvāleśvara.

Verse 90

शालग्रामाह्वयं तीर्थं सोमनाथमनुत्तमम् । तथैवोदीर्णवाराहं तीर्थं चन्द्रप्रभासकम्

Terdapat tīrtha suci bernama Śālagrāma, dan dham Somanātha yang tiada taranya; demikian juga tempat suci bernama Udīrṇa-vārāha, serta tīrtha yang dikenali sebagai Candraprabhāsaka.

Verse 91

द्वादशादित्यतीर्थं च तथा सिद्धेश्वराभिधम् । कपिलेश्वरतीर्थं च तथा त्रैविक्रमं शुभम्

Di sana juga ada Dwādaśāditya-tīrtha, dan tempat yang masyhur sebagai Siddheśvara; ada pula Kapileśvara-tīrtha, serta dham Traivikrama yang penuh keberkatan.

Verse 92

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा । मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्

Terdapat tīrtha bernama Viśvarūpa, yang didirikan oleh Nārāyaṇa; dan Mūla-Śrīpati-tīrtha, serta tempat yang dikenali sebagai Caula-Śrīpati.

Verse 93

देवतीर्थं हंसतीर्थ प्रभासं तीर्थमुत्तमम् । मूलस्थानं च कण्ठेशमट्टहासमतः परम्

Di sana ada Deva-tīrtha, Haṃsa-tīrtha dan Prabhāsa-tīrtha yang utama; juga Mūlasthāna, Kaṇṭheśa, kemudian tempat tertinggi bernama Aṭṭahāsa.

Verse 94

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा । सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्

Di sana juga ada Bhūrbhuveśvara-tīrtha dan Śūleśvarī yang masyhur; Sārasvata-tīrtha, Dārukeśa, serta Aśvinos-tīrtha yang unggul.

Verse 95

सावित्रीतीर्थमतुलं वालखिल्येश्वरं तथा । नर्मदेशं मातृतीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

Di sana ada Sāvitrī-tīrtha yang tiada bandingan, demikian juga Vālakhilyeśvara; ada pula Narmadeśa, Mātṛ-tīrtha dan Deva-tīrtha yang tiada tara.

Verse 96

मच्छकेश्वरतीर्थं च शिखितीर्थं च शोभनम् । कोटितीर्थं मुनिश्रेष्ठास्तत्र कोटीश्वरी मृडा

Di sana ada Macchakeśvara-tīrtha dan Śikhi-tīrtha yang indah; juga Koṭi-tīrtha—wahai resi yang utama, di sana Dewi Koṭīśvarī, Mṛḍā yang pengasih, bersemayam.

Verse 97

तीर्थं पैतामहं नाम माण्डव्ये श्वरसंज्ञितम् । तत्र नारायणेशं च अक्रूरेशमतः परम्

Di sana ada tīrtha bernama Paitāmaha, yang juga dikenali sebagai Māṇḍavyeśvara; di sana ada Nārāyaṇeśa, dan selepas itu tempat suci bernama Akrūreśa.

Verse 98

देवखातं सिद्धरुद्रं वैद्यनाथमनुत्तमम् । तथैव मातृतीर्थं च उत्तरेशमतः परम्

Di sana ada Devakhāta, Siddharudra, dan Vaidyanātha yang tiada bandingan; demikian juga Mātṛ-tīrtha, dan sesudahnya Uttareśa.

Verse 99

तथैव नर्मदेशां च मातृतीर्थं तथा पुनः । तथा च कुररीतीर्थं ढौण्ढेशं दशकन्यकम्

Demikian juga ada Narmadeśā, dan sekali lagi Mātṛ-tīrtha; juga Kurarī-tīrtha, Ḍhauṇḍheśa, serta dham Daśakanyakā.

Verse 100

सुवर्णबिन्दुतीर्थं च ऋणपापप्रमोचनम् । भारभूतेश्वरं तीर्थं तथा मुण्डीश्वरं विदुः

Mereka mengenal tīrtha bernama Suvarṇabindu, yang melepaskan daripada dosa-dosa hutang; juga tīrtha Bhārabhūteśvara, dan demikian pula tīrtha Muṇḍīśvara.

Verse 101

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम् । मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्

Mereka juga menyebut Ekaśāla, Ḍiṇḍipāṇi, dan Apsarasa-tīrtha yang utama; juga Munyālaya dan Mārkaṇḍa; serta tempat yang masyhur dengan nama Gaṇitādevatā.

Verse 102

आमलेश्वरतीर्थं च तीर्थं कन्थेश्वरं तथा । आषाढीतीर्थमित्याहुः शृङ्गीतीर्थं तथैव च

Dan ada Āmaleśvara-tīrtha, serta demikian juga tīrtha Kantheśvara. Mereka juga menamakan suatu tempat sebagai Āṣāḍhī-tīrtha, dan demikian pula Śṛṅgī-tīrtha.

Verse 103

बकेश्वरतीर्थं च कपालेशं तथैव च । मार्कण्डं कपिलेशं च एरण्डीसङ्गमस्तथा

Dan terdapat tīrtha Bakeśvara, demikian juga Kapāleśa; juga Mārkaṇḍa dan Kapileśa; serta pertemuan suci bernama Eraṇḍī-saṅgama.

Verse 104

एरण्डीदेवतातीर्थं रामतीर्थमतःपरम् । जमदग्नेः परं तीर्थं रेवासागरसङ्गमः

Seterusnya ialah tīrtha Eraṇḍīdevatā, dan selepas itu Rāma-tīrtha. Sesudahnya ada tīrtha Jamadagni; kemudian pertemuan suci Revā dengan lautan.

Verse 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

Di sana ada tīrtha Loṭaneśvara, yang juga dikenal sebagai Talluṅkeśa. Di situ juga terdapat sebuah kolam suci bernama Vṛṣarakhāta—demikian diajarkan, wahai resi yang utama.

Verse 106

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम् । तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम् । विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे

Demikian juga ada Haṃseśvara, Tilāda dan Vāsaveśvara; juga tīrtha Koṭīśvara; Alikā-tīrtha yang mulia; serta Vimaleśvara-tīrtha di pertemuan Revā dengan lautan.

Verse 107

एवं तीर्थावलिः पुण्या मया प्रोक्ता महर्षयः । तीर्थसुक्तावलिः पुण्या ग्रथिता तटरज्जुना

Demikianlah, wahai para maharṣi, rangkaian tīrtha yang penuh pahala ini telah aku tuturkan; dan rangkaian syair tīrtha yang penuh pahala ini telah dirangkai bagaikan tali di tebing sungai.

Verse 108

नर्मदानीरनिर्णिक्ता मार्कण्डेयविनिर्मिता । मण्डनायेह साधूनां सर्वलोकहिताय च

Disucikan oleh air suci Narmadā dan dibentuk oleh resi Mārkaṇḍeya, ia berdiri di sini sebagai perhiasan bagi orang saleh serta demi kesejahteraan semua alam.

Verse 109

दरितध्वान्तशमनीधार्या धर्मार्थिभिः सदा । अहोरात्रकृतं पापं सकृज्जप्त्वाशु नाशयेत्

Ia hendaklah sentiasa dipegang oleh para pencari dharma, kerana ia meredakan kegelapan yang hancur; dengan melafazkannya sekali sahaja, dosa yang dilakukan siang dan malam segera lenyap.

Verse 110

त्रिकालं जप्त्वा मासोत्थं शिवाग्रे च त्रिमासिकम् । मासं जप्त्वाथ वर्षोत्थं वर्षं जप्त्वा शताब्दिकम्

Dengan melafazkannya pada tiga waktu sandhyā, diperoleh pahala seumpama amalan sebulan; dan jika dilafazkan di hadapan Śiva selama tiga bulan, diperoleh pahala laku tiga bulan. Jika dilafazkan sebulan, diperoleh pahala setahun; jika dilafazkan setahun, dicapai pahala amalan seratus tahun.

Verse 111

श्राद्धकाले च विप्राणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः । पठंस्तीर्थावलिं पुण्यां गयाश्राद्धप्रदो भवेत्

Pada waktu śrāddha, berdiri di hadapan para brāhmaṇa ketika mereka sedang menjamah hidangan, sesiapa yang membaca ‘senarai tīrtha’ yang suci ini menjadi pemberi hasil Gayā-śrāddha.

Verse 112

पूजाकाले च देवानां श्रद्धया पुरतः पठन् । प्रीणयेत्सर्वदेवांश्च पुनाति सकलं कुलम्

Dan pada waktu pemujaan para dewa, membacanya dengan śraddhā di hadapan mereka akan menggembirakan semua dewa serta menyucikan seluruh keturunan.

Verse 113

एवं तीर्थावलिः पुण्या रेवातीरद्वयाश्रिता । मया प्रोक्ता मुनिश्रेष्ठास्तथैवशृणुतानघाः

Demikianlah senarai tīrtha yang penuh pahala ini, bersandar pada kedua-dua tebing Sungai Revā, telah aku nyatakan. Wahai para resi yang utama, wahai yang suci tanpa noda, dengarlah seterusnya dengan cara yang sama.