Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 105

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा । वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः

loṭaneśvaratīrtha talluṅkeśanāmakaṃ tathā | vṛṣarakhātaṃ tatra kuṇḍaṃ tathaiva ṛṣisattamāḥ

Di sana ada tīrtha Loṭaneśvara, yang juga dikenal sebagai Talluṅkeśa. Di situ juga terdapat sebuah kolam suci bernama Vṛṣarakhāta—demikian diajarkan, wahai resi yang utama.

लोटनेश्वरतीर्थम्Loṭaneśvara tīrtha
लोटनेश्वरतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोटनेश्वर + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लोटनेश्वरस्य तीर्थम्)
तत्that
तत्:
Visheshana (Determiner/निर्देशक)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम (that)
लुङ्केशनामकम्named ‘Luṅkeśa’
लुङ्केशनामकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलुङ्केश + नामक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लुङ्केश-नामकः = named ‘Luṅkeśa’); विशेषणम् (तीर्थम्)
तथाalso
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)
वृषरखातम्Vṛṣara-khāta (a named excavation/pond)
वृषरखातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृषर + खात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (वृषरेण/वृषरस्य खातम्—नामरूपेण)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
कुण्डम्pond/tank
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphasis)
ऋषिसत्तमाःO best of sages
ऋषिसत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootऋषि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (सम्बोधन/कर्ता), बहुवचन; कर्मधारयः (ऋषयः एव सत्तमाः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; direct address ṛṣisattamāḥ)

Tirtha: Loṭaneśvara (Talluṅkeśa) tīrtha; Vṛṣarakhāta-kuṇḍa

Type: kund

Listener: Mahārṣayaḥ

Scene: A compact shrine of Śiva as Loṭaneśvara/Talluṅkeśa near the riverbank; beside it a stepped pond (kuṇḍa) named Vṛṣarakhāta, with sages indicating its sanctity to pilgrims.

R
Revā (Narmadā)
L
Loṭaneśvara Tīrtha
T
Talluṅkeśa
V
Vṛṣarakhāta Kuṇḍa

FAQs

Purāṇic sacred geography preserves multiple names for the same holy site, emphasizing continuity of local worship and the sanctity of associated water-bodies (kuṇḍas).

Loṭaneśvara-tīrtha (also called Talluṅkeśa) and the Vṛṣarakhāta kuṇḍa.

No explicit prescription is given, but the mention of a kuṇḍa implies customary tīrtha practices like snāna and tarpaṇa in such waters.