Sukta 62
Sukta 9.62
Traditionally attributed to a Soma-Pavamāna seer-family (often Kāśyapa/Āṅgirasa lineages in Book 9); exact r̥ṣi for 9.62 requires śākhā-anukramaṇī confirmation
Soma Pavamāna (the purifying Soma)
Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables; typical for many Pavamāna verses)
हे पवमान स्तोत्र सोमाला पिळून काढल्यावर तो मुक्त होऊन पवित्र (गाळणी) मधून वाहत शुद्ध होत, तेजस्वी बनून देवांस योग्य ठरतो—याचे स्तवन करते. मंत्रांमध्ये वारंवार सोमाच्या शुद्धीकरणाचा संबंध गायक व यजमानांना सौभाग्य (शुभफल), वाज (बळ/समृद्धी) आणि सुवीर्य (उच्च वीरशक्ती) प्राप्त होण्याशी जोडला आहे.
Mantras
Mantra 1
एते असृग्रमिन्दवस्तिरः पवित्रमाशवः । विश्वान्यभि सौभगा ॥
या इन्दु (सोम)च्या वेगवान धारांचा प्रवाह मुक्त झाला आहे; त्या पवित्र (शुद्धीकरण) यांतून जाऊन, सर्व सौभाग्यांकडे—अस्तित्वातील प्रत्येक कल्याणरूपाकडे—अभिमुख होतात.
Mantra 2
विघ्नन्तो दुरिता पुरु सुगा तोकाय वाजिनः । तना कृण्वन्तो अर्वते ॥
दुरितांचा भंग करून, कठीण वाटा फोडीत, हे वाजिन् (समृद्धिदाते) आत्म्याच्या बालकासाठी अनेक सुगम मार्ग घडवितात; आणि यात्राशक्तीच्या अश्वासाठी प्रगतीची अखंड परंपरा रचतात.
Mantra 3
कृण्वन्तो वरिवो गवेऽभ्यर्षन्ति सुष्टुतिम् । इळामस्मभ्यं संयतम् ॥
गायीं (किरणां)साठी विस्तीर्ण अवकाश निर्माण करीत ते सु-स्तुती—सु-रचित स्तुती—कडे प्रवाहित होतात; आणि आमच्यासाठी इळा (पोषण व ऋत-प्रेरणा) यांची सम्यक्-संयत, एकत्रित समृद्धी आणतात.
Mantra 4
असाव्यंशुर्मदायाप्सु दक्षो गिरिष्ठाः । श्येनो न योनिमासदत् ॥
मद (परमानंद) यासाठी अंशु पिळून काढला आहे; जलांत दक्ष शक्ती—गिरिष्ठ, पर्वतजन्मा—आपल्या योनि/आश्रयात येऊन बसते; जसा श्येन (बाज) आपल्या घरट्यात उतरतो.
Mantra 5
शुभ्रमन्धो देववातमप्सु धूतो नृभिः सुतः । स्वदन्ति गावः पयोभिः ॥
उजळ अंधस्—देववात, देवांच्या श्वास-प्रेरणेने भरलेले—नरांनी पिळलेले, जलांत धुऊन शुद्ध केलेले (सोम) आहे; गायी (किरण) आपल्या दूधधारांनी त्याचा स्वाद घेतात.
Mantra 6
आदीमश्वं न हेतारोऽशूशुभन्नमृताय । मध्वो रसं सधमादे ॥
मग त्यांनी त्याला—जसा सारथी घोड्याला हाकतो तसा—अमरत्वाकडे वेगाने प्रेरित केले; मधाचा रस, माधुर्याचा सार, देवांच्या सामूहिक आनंदासाठी (सधमादे) प्रकट झाला.
Mantra 7
यास्ते धारा मधुश्चुतोऽसृग्रमिन्द ऊतये । ताभिः पवित्रमासदः ॥
हे इन्दु! मधु झिरपणाऱ्या तुझ्या त्या धारा आमच्या रक्षणासाठी (ऊति) मुक्त झाल्या आहेत; त्यांच्याच द्वारा तू पवित्र (पवित्रम्) वर आसन घेतोस.
Mantra 8
सो अर्षेन्द्राय पीतये तिरो रोमाण्यव्यया । सीदन्योना वनेष्वा ॥
इन्द्राच्या पानासाठी प्रवाहित हो; अव्यय लोकरोमांतून पार हो, आणि वनज योनी—काष्ठपात्रांत—आसन घे.
Mantra 9
त्वमिन्दो परि स्रव स्वादिष्ठो अङ्गिरोभ्यः । वरिवोविद्घृतं पयः ॥
हे इन्दु (सोम), तू सर्वत्र परि-परि वाहत राहा—अतिशय मधुर—अङ्गिरसांसाठी. आमच्यासाठी वरिवस् (विस्तीर्ण अवकाश/कृपा-संधी) शोधून दे; घृत आणि पयः (दूध)ही—तेजस्वी पोषणाचे समृद्ध सार.
Mantra 10
अयं विचर्षणिर्हितः पवमानः स चेतति । हिन्वान आप्यं बृहत् ॥
हा व्यापक-दर्शी (विचर्षणि) येथे पवमान म्हणून स्थापित आहे; तो चेतनेत जागृत होतो, आणि आप्यं बृहत्—अस्तित्वातील विशाल जल/महागभीरता—यांना प्रेरित करून ऋताच्या विस्ताराकडे नेतो.
Mantra 11
एष वृषा वृषव्रतः पवमानो अशस्तिहा । करद्वसूनि दाशुषे ॥
हा वृषा—वृषव्रतधारी; पवमान सोम, अशस्तिहा—विरोधी वाणी/निंदेचा संहारक। दाशुष (दाता) याच्यासाठी तो वसूनि—खरे धन, पूर्णतेच्या शक्ती—घडवो.
Mantra 12
आ पवस्व सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । पुरुश्चन्द्रं पुरुस्पृहम् ॥
हे पवमान सोम! सहस्रगुण समृद्ध असा रयि—गो-समृद्ध व अश्व-समृद्ध—आमच्याकडे प्रवाहित हो; जो बहुचंद्र (बहु-प्रकाशमान) आणि बहुस्पृह्य (अनेकांना अभिलषित) असा असो.
Mantra 13
एष स्य परि षिच्यते मर्मृज्यमान आयुभिः । उरुगायः कविक्रतुः ॥
हा सोम सर्व बाजूंनी ओतला जातो; आयु-शक्तींनी मर्मृज्यमान—शुद्ध होत. तो उरुगाय (विस्तीर्ण गान असलेला) आणि कविक्रतु (ऋषीचा क्रतु/कवीची प्रज्ञा-इच्छाशक्ती असलेला) आहे.
Mantra 14
सहस्रोतिः शतामघो विमानो रजसः कविः । इन्द्राय पवते मदः ॥
सहस्रोति (हजार सहाय्ये) व शतामघ (शंभर दाने/उदारता) असलेला, रजसांचा विमान (लोकांचा मापक) असा कवी—तो पवित्र होतो. इंद्रासाठी सोमाचा मद (उन्माद/आनंदरस) प्रवाहित होतो.
Mantra 15
गिरा जात इह स्तुत इन्दुरिन्द्राय धीयते । विर्योना वसताविव ॥
प्रेरित वाणीपासून जन्मलेला आणि येथेच स्तुत झालेला हा इन्दु (सोम-बिंदू) इन्द्रासाठी अंतःकरणात धारण केला जातो. वीर जसा आपल्या निवासात विसावतो, तसा तो गर्भस्थानी विश्रांती घेतो—यज्ञासनात आणि हृदयात दृढ प्रतिष्ठित होऊन.
Mantra 16
पवमानः सुतो नृभिः सोमो वाजमिवासरत् । चमूषु शक्मनासदम् ॥
स्वतः पवित्र करणारा, नरशक्तींनी पिळलेला सोम, बल-समृद्धीसारखा धावून निघाला. चमूंमध्ये (पात्रांत) तो आपल्या समर्थ शक्तीने आसन घेतो—सज्ज पात्रांच्या अंतरी अधिष्ठित होऊन.
Mantra 17
तं त्रिपृष्ठे त्रिवन्धुरे रथे युञ्जन्ति यातवे । ऋषीणां सप्त धीतिभिः ॥
त्याला यात्रेसाठी त्रि-पृष्ठ, त्रि-बन्धुर रथाला जुंपतात—ऋषींच्या सात धिती (विचार-शक्ती) यांच्या द्वारा. अशा रीतीने सोम क्रमबद्ध चेतना-लोकांत आरोहणाचे वाहन होतो.
Mantra 18
तं सोतारो धनस्पृतमाशुं वाजाय यातवे । हरिं हिनोत वाजिनम् ॥
त्याला (सोमाला) रस-निष्पादक (सोतार) प्रेरित करतात—शीघ्रगामी, धन-प्राप्तीत समर्थ—बल-समृद्धीच्या यात्रेसाठी. त्या हरितवर्ण, वेगवान ‘वाजिन्’ (अश्वसदृश)ला पुढे हाक द्या.
Mantra 19
आविशन्कलशं सुतो विश्वा अर्षन्नभि श्रियः । शूरो न गोषु तिष्ठति ॥
कलशात प्रवेश करून, पिळलेला सोम सर्व ‘श्री’कडे प्रवाहित झाला; किरणांमध्ये वीरासारखा तो स्थिर उभा राहतो—ज्ञान-प्रकाशाच्या ‘गो’ (गायी) रूप संपदेत प्रतिष्ठित.
Mantra 20
आ त इन्दो मदाय कं पयो दुहन्त्यायवः । देवा देवेभ्यो मधु ॥
हे इन्दु, तुझ्या मद (आनंद-उन्माद)ासाठी ‘आयवः’ (सेवक/अनुयायी) ते पयस् (दुग्धरस) दुहतात; देवांसाठी देव—मधु (मधुर अमृतरस)।
Mantra 21
आ नः सोमं पवित्र आ सृजता मधुमत्तमम् । देवेभ्यो देवश्रुत्तमम् ॥
हे सोम! आमच्यासाठी पवित्र (पवित्रक) मध्ये प्रवाहित हो; ते ओत—अतिशय मधुररसयुक्त, देवांनी सर्वाधिक श्रुत (देवश्रुत्तम) असे; जेणेकरून देवगण ते स्वीकारून प्रत्युत्तर देतील.
Mantra 22
एते सोमा असृक्षत गृणानाः श्रवसे महे । मदिन्तमस्य धारया ॥
या सोमधारा मुक्त झाल्या; स्तुतीने गौरविल्या जाऊन त्या महत् श्रवस् (महिमा) कडे धावतात—आनंदाच्या अत्यंत मदिर प्रवाहात.
Mantra 23
अभि गव्यानि वीतये नृम्णा पुनानो अर्षसि । सनद्वाजः परि स्रव ॥
गव्य (प्रकाशकिरण) कडे, योग्य उपभोगासाठी, तू शुद्ध होऊन नृम्ण (वीरबल) घेऊन उफाळत वाहतोस; सनद्वाज (चिरविजय/समृद्धी) मिळवीत, आमच्या चहूबाजूंनी प्रवाहित हो.
Mantra 24
उत नो गोमतीरिषो विश्वा अर्ष परिष्टुभः । गृणानो जमदग्निना ॥
आणि आमच्याकडे प्रकाशसमृद्ध सर्व प्रेरणा प्रवाहित होवोत; हे सोम, तुझ्या सर्वव्यापी स्तुतीने आम्हांला सर्व बाजूंनी वेढून ठेव—जसे जमदग्नीने तुझे गान करून तुला दृढ केले आहे.
Mantra 25
पवस्व वाचो अग्रियः सोम चित्राभिरूतिभिः । अभि विश्वानि काव्या ॥
हे सोम, वाणीचा अग्रणी होऊन स्वतःला पवित्र कर; तुझ्या चित्र-विविध सहाय्यशक्तींनी सर्व काव्य-गूढांवर अभिमुख होऊन त्यांना जागृत कर.
Mantra 26
त्वं समुद्रिया अपोऽग्रियो वाच ईरयन् । पवस्व विश्वमेजय ॥
तू, अग्रणी, समुद्रसदृश जलांना उद्वेलित करून वाणीला चालना देतोस; हे विश्वमेजय, स्वतःला पवित्र कर आणि समग्र अस्तित्वाला कंपित करून जागृत कर.
Mantra 27
तुभ्येमा भुवना कवे महिम्ने सोम तस्थिरे । तुभ्यमर्षन्ति सिन्धवः ॥
हे कवी-सोमा! ही सर्व भुवने तुझ्या महिमेत स्थिर आहेत; तुझ्यासाठीच बलरूप सिंधू (नद्या) प्रवाहित होतात.
Mantra 28
प्र ते दिवो न वृष्टयो धारा यन्त्यसश्चतः । अभि शुक्रामुपस्तिरम् ॥
तुझ्या धारा पुढे धावतात—द्युलोकातील वृष्टीसारख्या—अखंड; त्या उज्ज्वल उपस्तिर, त्या प्रकाशमय आसनाकडे.
Mantra 29
इन्द्रायेन्दुं पुनीतनोग्रं दक्षाय साधनम् । ईशानं वीतिराधसम् ॥
इंद्रासाठी हा इंदु (सोमबिंदू) पवित्र करा—उग्र, दक्षतेचे साधन; ईशान, जो योग्य भोग-प्राप्ती व समृद्धीची परिपूर्ती देणारा आहे.
Mantra 30
पवमान ऋतः कविः सोमः पवित्रमासदत् । दधत्स्तोत्रे सुवीर्यम् ॥
स्वयं पवमान, ऋताचा कवी—सोम—पवित्रात आसनस्थ झाला; तो आमच्या स्तोत्रात सुवीर्य, श्रेष्ठ वीर-शक्ती, धारण करतो.
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma in the act of purification—flowing as bright drops through the strainer (pavitra) so the offering becomes fit for the gods and fruitful for the worshippers.
Because the hymn is closely tied to the Soma-pressing ritual: Soma is pressed, filtered through wool, and collected in bowls (camū) before being offered. The poetry follows these steps.
It asks for saubhaga (good fortune), vāja (strength and abundance), and suvīrya (noble heroic power), understood both as outer success and as inner clarity and inspired speech.
Ask anything about Sukta 62 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.