
Sukta 9.21
Soma (as Pavamāna streams) with explicit relation to Indra
हे लघु पवमान स्तोत्र गाळणी (पवित्र) मधून वेगाने धावणाऱ्या सोमधारांचे स्तवन करते; त्या उजळ, प्रबळ होऊन इंद्राच्या उन्मादक आनंदासाठी व विजयासाठी योग्य ठरतात. ऋचा सोमाच्या शुद्धीकरणात्मक गतीवर, ‘स्वर’ (सूर्यलोक) प्रकाश व धनसंपत्ती जिंकण्याच्या सामर्थ्यावर, तसेच सत् (यथार्थ) मधून प्रेरित विचार (मति) प्रकट/प्रसूत करण्याच्या क्षमतेवर भर देतात. विधीत आणि अंतर्मनातील अर्थानेही, हे स्तोत्र स्पष्ट झालेल्या आनंदाला इंद्रसदृश शक्ती व तेजस्वी ज्ञान यांचा ऊर्जादाता म्हणून उत्सवपूर्वक गौरवते.
Mantra 1
एते धावन्तीन्दवः सोमा इन्द्राय घृष्वयः । मत्सरासः स्वर्विदः ॥
हे इंदु—सोमधारा—इंद्रासाठी धावून पुढे निघतात; तीव्र, ज्वलंत, पुढे झेपावणाऱ्या. या ‘मत्सराः’—उन्मादक आनंद—‘स्वर्विदः’, स्वर्ग/सूर्य-लोक शोधून देणाऱ्या.
Mantra 2
प्रवृण्वन्तो अभियुजः सुष्वये वरिवोविदः । स्वयं स्तोत्रे वयस्कृतः ॥
ते ‘अभियुज्’—आघातासाठी जुतेले—सु-प्रेसनासाठी पुढे सरकतात; ‘वरिवोविद्’—विस्तीर्ण अवकाश शोधणारे. ते स्वतः स्तोत्रात ‘वयस्कृत्’—जीवनवृद्धी—घडवितात.
Mantra 3
वृथा क्रीळन्त इन्दवः सधस्थमभ्येकमित् । सिन्धोरूर्मा व्यक्षरन् ॥
स्वैर क्रीडेत सोमबिंदू विहरतात; ते एकाच समान आसनाकडे एकत्र प्रवाहित होतात; आणि जशी सिंधूची ऊर्मी (लाट) उचंबळून पसरत ओघळते, तशी ते उधळून विस्तारतात—अशा रीतीने आनंदाच्या अनेक गती एकाच आधारात, चेतनेच्या अधिष्ठानात, एकवटतात.
Mantra 4
एते विश्वानि वार्या पवमानास आशत । हिता न सप्तयो रथे ॥
हे पवमान सोम सर्व वरणीय (इच्छित) निधी प्राप्त करतात; रथास जुंपलेल्या सात अश्वांसारखे, नियमानुसार स्थिर होऊन ते सामर्थ्याने पुढे सरकतात—अशा प्रकारे शुद्ध झालेल्या आनंद-शक्ती सत्तेला तिच्या अभिलषित परिपूर्तीच्या दिशेने सरळ नेतात.
Mantra 5
आस्मिन्पिशङ्गमिन्दवो दधाता वेनमादिशे । यो अस्मभ्यमरावा ॥
या (आमच्या क्षेत्र) मध्ये, हे सोमबिंदूंनो, पिशंग (तांबूस-सुवर्ण) तेज स्थापा; प्रकाशनासाठी वेन (आकांक्षा/प्रेरणा) धरा; जो आमच्यासाठी उदार-दानशील आहे, तोच आमच्यात दर्शनाकडे नेणारी इच्छा जागवो.
Mantra 6
ऋभुर्न रथ्यं नवं दधाता केतमादिशे । शुक्राः पवध्वमर्णसा ॥
ऋभूंप्रमाणे जे नवा रथ घडवितात, तसेच तुम्ही प्रकटीकरणासाठी केत (चिन्ह) स्थापन करा. हे शुक्ल (दीप्त) जनहो, अर्णस् (प्रवाह) यासह स्वतःला पवित्र करा.
Mantra 7
एत उ त्ये अवीवशन्काष्ठां वाजिनो अक्रत । सतः प्रासाविषुर्मतिम् ॥
हेच—त्या वेगवान शक्ती—लक्ष्याकडे झेपावल्या; वाजिन् (बल-समृद्ध) धारकांनी ते घडविले. सत् (यथार्थ) मधून त्यांनी मति (चेतना-विचार) पिळून काढून प्रवाहित केली, प्रकट केली.
It praises the Soma juice as it flows through the filter (Pavamāna), becoming bright and powerful, especially to invigorate Indra and to win light (svar) and prosperity.
In Vedic ritual, Indra is a chief recipient of Soma. The hymn presents Soma as the energizing drink that strengthens Indra’s victorious force and helps overcome obstacles to light and abundance.
It poetically says that when Soma is purified, it symbolizes truth-based clarity: from the Real (sat) arises inspired thought (mati), which then ‘streams forth’ as effective insight and right action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.