Sukta 72

Mantra 1

हविष्कृणुध्वमा गमदध्वर्युर्वनते पुनः । विद्वाँ अस्य प्रशासनम् ॥

हविर्द्रव्य सिद्ध करा; अध्वर्यु पुन्हा पुढे येवो, विजय मिळविण्यासाठी. त्याचे विधान जाणून तो यज्ञकर्माच्या सम्यक् नियमाने चालतो.

Mantra 2

नि तिग्ममभ्यंशुं सीदद्धोता मनावधि । जुषाणो अस्य सख्यम् ॥

तीक्ष्ण, उज्ज्वल अंशूच्या निकट होतृ बसो—मनाच्या अधीन. या शक्तीची सख्यता स्वीकारून तो यज्ञकर्माच्या खऱ्या आत्मीयतेत प्रवेश करतो.

Mantra 3

अन्तरिच्छन्ति तं जने रुद्रं परो मनीषया । गृभ्णन्ति जिह्वया ससम् ॥

मानव अंतरी त्या रुद्राला शोधतात; आणि परे, विवेकयुक्त मनीषेने. प्रेरित वाणीच्या बळाने, जिभेने त्या महाबलवानाला ते धरून ठेवतात.

Mantra 4

जाम्यतीतपे धनुर्वयोधा अरुहद्वनम् । दृषदं जिह्वयावधीत् ॥

जाम्य (निकट नातेसंबंध) मध्ये त्याने धनुष्य तापवून प्रज्वलित केले; प्राणधारक वनात आरोहण करून गेला. जिह्वा—वाणीने त्याने कठोर प्रतिकार पाडून दिला—अंतर्बलाचे शस्त्र बनून वाणी उभी राहिली.

Mantra 5

चरन्वत्सो रुशन्निह निदातारं न विन्दते । वेति स्तोतव अम्ब्यम् ॥

इथे चालत असलेला तांबूस वत्स त्याला खाली ठेवणारा कोणीही शोधत नाही; हे स्तोता, तो अंब्या—मातृस्रोताकडे जातो—पोषक मूळाचा शोध घेत.

Mantra 6

उतो न्वस्य यन्महदश्वावद्योजनं बृहद् । दामा रथस्य ददृशे ॥

आणखी, महानच आहे त्याचा अश्व-युक्त प्रवास—योजनात विस्तीर्ण. रथाचे दामा (बंधन-पट्टा) दिसून येते—गतीचे त्याचे सुव्यवस्थित योजन.

Mantra 7

दुहन्ति सप्तैकामुप द्वा पञ्च सृजतः । तीर्थे सिन्धोरधि स्वरे ॥

सात शक्ती त्या एक (गूढ) साराचे दुहन करतात; मग दोन आणि पाच त्याला प्रवाहित करतात—सिंधूच्या तीर्थावर, स्वराच्या प्रकाशात.

Mantra 8

आ दशभिर्विवस्वत इन्द्रः कोशमचुच्यवीत् । खेदया त्रिवृता दिवः ॥

विवस्वत्‌च्या दहा (दीप्त) प्रेरणांनी इंद्राने कोष उखडून काढला; खेद-भंजक दाबाने त्याने दिवःचे त्रिवृत् आवरण उघडले.

Mantra 9

परि त्रिधातुरध्वरं जूर्णिरेति नवीयसी । मध्वा होतारो अञ्जते ॥

त्रिधातु-व्यवस्थेवर प्रतिष्ठित अध्वराभोवती नवी जूर्णि (वेग) फिरते; मधुने होतार स्वतःला अञ्जते करतात.

Mantra 10

सिञ्चन्ति नमसावतमुच्चाचक्रं परिज्मानम् । नीचीनबारमक्षितम् ॥

ते नमस्कारयुक्त अर्पणाने त्या गहन पात्रात ओततात—जे विशाल-परिभ्रमण करणारे व सर्वगामी आहे. ते खाली उतरणारा भार धारण करते, तरीही क्षय पावत नाही; अक्षय राहते.

Mantra 11

अभ्यारमिदद्रयो निषिक्तं पुष्करे मधु । अवतस्य विसर्जने ॥

जवळ येऊन, अद्रि—दाब-पाषाण—पुष्कर (कमळ)-पात्रात मधुर मधुरस ओततात; अवत (गहिराई) विसर्जनाच्या वेळी.

Mantra 12

गाव उपावतावतं मही यज्ञस्य रप्सुदा । उभा कर्णा हिरण्यया ॥

गावः—प्रकाशाच्या किरणरूप गायी—अवत (गहिराई) जवळ येतात. यज्ञाला रस देणाऱ्या त्या महती (विराट)चे उभे कर्ण हिरण्य (सुवर्ण)मय आहेत.

Mantra 13

आ सुते सिञ्चत श्रियं रोदस्योरभिश्रियम् । रसा दधीत वृषभम् ॥

हे (ऋत्विजांनो), सुतेल्या सोमात श्री-शक्तीचे सिंचन करा—द्यावा-पृथिवीसाठी अतिशय, अभिश्री-समृद्ध तेज; रस (आनंद-सार) देऊन वृषभ-बल स्थापन करा।

Mantra 14

ते जानत स्वमोक्यं सं वत्सासो न मातृभिः । मिथो नसन्त जामिभिः ॥

ते आपले स्व-गृह (स्वमोक्य) ओळखतात; वासरे जशी मातांशी जुळतात, तसे ते भेटून एकरूप होतात—जामि (स्वजन) स्वजनांशी—परस्परतेत।

Mantra 15

उप स्रक्वेषु बप्सतः कृण्वते धरुणं दिवि । इन्द्रे अग्ना नमः स्वः ॥

ते स्रक् (माळा) जवळ उत्कट घोष करतात आणि दिवीत दृढ आधार रचतात; इंद्र व अग्नी यांना—स्वः (प्रकाशमय लोकात)—नमः।

Mantra 16

अधुक्षत्पिप्युषीमिषमूर्जं सप्तपदीमरिः । सूर्यस्य सप्त रश्मिभिः ॥

त्याने फुगलेली पोषणधारा व ऊर्जस्वी बल दुहून काढले—सप्तपदी पूर्णता; सूर्याच्या सात रश्मींनी ते सिद्ध होते.

Mantra 17

सोमस्य मित्रावरुणोदिता सूर आ ददे । तदातुरस्य भेषजम् ॥

सोमाविषयी—उदित सूर्याच्या ऋताला धारण करणारे मित्र-वरुण—(आम्हाला) प्रदान करतात; तेच आतुर, अंतःस्थ जीवासाठी भेषज—औषध ठरते.

Mantra 18

उतो न्वस्य यत्पदं हर्यतस्य निधान्यम् । परि द्यां जिह्वयातनत् ॥

आणि आता, त्याचे ते पद—त्या वरणीयाचे, त्याचे गुप्त निधिस्थान—त्याने जिह्वेने द्यौच्या भोवती ताणले; उच्चार-शक्तीने प्रकाशमय मनो-आकाशाला वेढले.