Sukta 34
Sukta 7.34
Vasiṣṭha (Vasiṣṭhas)
Manīṣā (inspired thought) as a goddess-power; implicitly Sarasvatī/Vāc complex
Gāyatrī-like short verse (but exact meter uncertain from single pāda input; traditionally RV 7.34 is in Triṣṭubh/Jagatī mix—needs full hymn for confirmation)
ऋग्वेद ७.३४ हे वसिष्ठांचे सूक्त आहे. यात मनीषा—तेजस्वी प्रेरित बुद्धी—यज्ञाला सुबक बांधलेल्या रथाप्रमाणे पुढे नेणारी देवी-शक्ती म्हणून आवाहिली आहे. मंत्रांचा प्रवाह विचार व वाणीच्या अभिषेकापासून सुरू होऊन, वैरभाव व शारीरिक व्याधी दूर लोटणाऱ्या रक्षक तेजात विस्तारतो; आणि शेवटी अनेक दैवी व नैसर्गिक शक्तींनी शांती, आश्रय आणि दीर्घकालीन कल्याण प्रदान करावे अशी व्यापक मंगलाशिष देऊन समाप्त होतो.
Mantras
Mantra 1
प्र शुक्रैतु देवी मनीषा अस्मत्सुतष्टो रथो न वाजी ॥
आमच्यातून तेजस्वी देवी—मनीषा (प्रेरित बुद्धी/अंतर्दृष्टी)—पुढे जावो; जशी सुबक घडवलेली रथ, जशी बल-समृद्धीची वाहक. ती आमच्या अर्पणाची गती उच्चतर सिद्धीकडे नेवो.
Mantra 2
विदुः पृथिव्या दिवो जनित्रं शृण्वन्त्यापो अध क्षरन्तीः ॥
त्यांनी पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग/आकाश) यांचे जनित्र—उत्पत्तीस्थान—ओळखले आहे; आपः (जल-देवता) ऐकतात, आणि मग त्या सत्य-उद्गमाच्या आज्ञेला मानून धाराधारांनी वाहत बाहेर पडतात.
Mantra 3
आपश्चिदस्मै पिन्वन्त पृथ्वीर्वृत्रेषु शूरा मंसन्त उग्राः ॥
त्याच्यासाठी आपः (जल)ही विस्तीर्ण आधारांना फुगवून पोसतात; वृत्रांशी (आवरण करणाऱ्यांशी) संग्रामांत उग्र शूर वीर आत्मविश्वासाने उभे राहतात—अस्तित्व विस्तार करणाऱ्या शक्तींना पुढे दाबून नेतात.
Mantra 4
आ धूर्ष्वस्मै दधाताश्वानिन्द्रो न वज्री हिरण्यबाहुः ॥
त्याच्यासाठी विजयशक्ती स्थापन करा; वज्रधारी इंद्राप्रमाणे—हिरण्यबाहू—कर्म पुढे नेणारे ऊर्जेचे अश्व द्या.
Mantra 5
अभि प्र स्थाताहेव यज्ञं यातेव पत्मन्त्मना हिनोत ॥
दिवसाच्या उदयाप्रमाणे यज्ञाकडे पुढे जा; पथिकासारखा मार्गावर चाल—स्वतःच्या आत्मप्रेरणेने हवि पुढे हाकून ने.
Mantra 6
त्मना समत्सु हिनोत यज्ञं दधात केतुं जनाय वीरम् ॥
स्वशक्तीने, संग्रामांत यज्ञाला पुढे हाक दे; जनांसाठी केतू (ध्वज/प्रतीक) स्थापन कर—नेतृत्व करणारी वीर-शक्ती दृढ कर.
Mantra 7
उदस्य शुष्माद्भानुर्नार्त बिभर्ति भारं पृथिवी न भूम ॥
त्याच्या शुष्मातून (उद्वेग-बलातून) एक भानू (दीप्ती) उगवते—अदबित, अप्रतिहत; ती पृथ्वीप्रमाणे भार धारण करते—विशाल आधार होऊन, कर्मासाठी जे वाहावे लागते ते स्थिरपणे सांभाळते.
Mantra 8
ह्वयामि देवाँ अयातुरग्ने साधन्नृतेन धियं दधामि ॥
मी देवांना आवाहन करतो, हे अग्नी—अयातुर (कुटिलतारहित) होऊन; ऋताने साध्य करून, मी माझी धी (प्रज्ञा/विचार) स्थापन करतो—जेणेकरून संकल्प सरळ व प्रभावी ठरो.
Mantra 9
अभि वो देवीं धियं दधिध्वं प्र वो देवत्रा वाचं कृणुध्वम् ॥
तुमच्या अंतःकरणात देवी ‘धी’ (दिव्य बुद्धी/प्रेरणा) धारण करा; आणि देवांकडे उन्मुख होऊन तुमची वाणी प्रवाहित करा.
Mantra 10
आ चष्ट आसां पाथो नदीनां वरुण उग्रः सहस्रचक्षाः ॥
उग्र, सहस्रचक्षु वरुण या नद्यांचे पथ पाहतो; त्यांच्या प्रवाहमार्गांचे तो रक्षण करतो.
Mantra 11
राजा राष्ट्रानां पेशो नदीनामनुत्तमस्मै क्षत्रं विश्वायु ॥
राष्ट्रांचा राजा, नद्यांच्या रूपरेषेचा नियामक—त्याच्यासाठी अनुपम, ‘विश्वायु’ (समस्त जीवनात विस्तारणारे) क्षत्रबल असो.
Mantra 12
अविष्टो अस्मान्विश्वासु विक्ष्वद्युं कृणोत शंसं निनित्सोः ॥
जेव्हा आम्हांवर आघात होतो, तेव्हा सर्व कुलांमध्ये/जनसमूहांमध्ये आम्हांला विजयी कर; आणि सत्याचा घोष करू इच्छिणाऱ्यासाठी तेजस्वी, प्रेरित स्तुती-वचन घडव.
Mantra 13
व्येतु दिद्युद्द्विषामशेवा युयोत विष्वग्रपस्तनूनाम् ॥
द्वेष्ट्यांविरुद्ध चमकणारी ज्योती पसरू दे; आणि आमच्या देहाला चिकटलेली पीडा/विपत्ती सर्व बाजूंनी दूर हाकल.
Mantra 14
अवीन्नो अग्निर्हव्यान्नमोभिः प्रेष्ठो अस्मा अधायि स्तोमः ॥
अग्नीने आमच्या हव्यांनी व नमस्कारांनी आम्हांला रक्षण केले आहे; त्या परम-प्रियासाठी आमचा स्तोम (स्तुती-स्तोत्र) स्थापित झाला आहे.
Mantra 15
सजूर्देवेभिरपां नपातं सखायं कृध्वं शिवो नो अस्तु ॥
देवांशी सुस्वर होऊन अपाम् नपात्ला आमचा सखा करा; तो आमच्यासाठी शिव, कल्याणकारी व सुखदायी असो.
Mantra 16
अब्जामुक्थैरहिं गृणीषे बुध्ने नदीनां रजस्सु षीदन् ॥
उक्तांनी मी जलांचा सर्प—अहि—याचे स्तवन करतो; तो नद्यांच्या बुडण्यांत आसनस्थ, लोकांच्या अंतरिक्ष-प्रदेशांत स्थित आहे.
Mantra 17
मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धान्मा यज्ञो अस्य स्रिधदृतायोः ॥
अहि बुध्न्य आम्हाला इजा करू नये; आणि त्याच्यासाठीचा आमचा यज्ञ ऋताच्या दोन शक्तीं—ऋत व सत्य—यांपासून ढळू नये.
Mantra 18
उत न एषु नृषु श्रवो धुः प्र राये यन्तु शर्धन्तो अर्यः ॥
आणि या मनुष्यांमध्ये आमचा यशःप्रसार दृढ होवो; आर्य जनांच्या प्रयत्नशील सैन्यदलांनी आमच्या रयि—समृद्धी—कडे प्रगती करावी.
Mantra 19
तपन्ति शत्रुं स्वर्ण भूमा महासेनासो अमेभिरेषाम् ॥
ते स्वर्गीय ज्वाळेसारखे शत्रूला दग्ध करतात; यांची महासेना आपल्या अजेय सामर्थ्यांनी विजय मिळवते.
Mantra 20
आ यन्नः पत्नीर्गमन्त्यच्छा त्वष्टा सुपाणिर्दधातु वीरान् ॥
जेव्हा आमच्या पत्नी आमच्याकडे येतात, तेव्हा सुहस्त त्वष्टृ आमच्या अंतःकरणात वीरांना धारण करो—प्रवासासाठी आत्मबलाच्या दृढ शक्ती.
Mantra 21
प्रति नः स्तोमं त्वष्टा जुषेत स्यादस्मे अरमतिर्वसूयुः ॥
आमचा स्तोत्र त्वष्टा स्वीकारो; आमच्यात अरमति—सुमती, जी सत्य-समृद्धीची अभिलाषा धरीते—नांदो.
Mantra 22
ता नो रासन्रातिषाचो वसून्या रोदसी वरुणानी शृणोतु । वरूत्रीभिः सुशरणो नो अस्तु त्वष्टा सुदत्रो वि दधातु रायः ॥
दानासह चालणाऱ्या त्या शक्ती आम्हांस वसूंनी समृद्धी देवोत; वरुणानी—विस्तीर्ण उभे रोदसी—आमची हाक ऐकोत. तिच्या रक्षणांनी आम्हांस सु-शरण, सुखद आश्रय लाभो; सुदाता त्वष्टा आमच्यात रायः—पूर्ण ऐश्वर्य—वाटून स्थापन करो.
Mantra 23
तन्नो रायः पर्वतास्तन्न आपस्तद्रातिषाच ओषधीरुत द्यौः । वनस्पतिभिः पृथिवी सजोषा उभे रोदसी परि पासतो नः ॥
ते रायः आम्हांस पर्वत देवोत; तेच आपः—जल—देवोत; दान-सहचारी शक्ती, ओषधी आणि द्यौःही तेच देवोत. वनस्पतींसह सजोशा—एकचित्त—पृथ्वी, आणि उभे रोदसी—दोन्ही लोक—चहूबाजूंनी आम्हांस वेढून रक्षोत.
Mantra 24
अनु तदुर्वी रोदसी जिहातामनु द्युक्षो वरुण इन्द्रसखा । अनु विश्वे मरुतो ये सहासो रायः स्याम धरुणं धियध्यै ॥
त्या (ऋत/समन्वय) प्रमाणे विस्तीर्ण दोन्ही लोक—पृथ्वी व द्यौ—आमच्यासाठी उघडून अनुकूल होवोत; त्याच प्रमाणे तेजस्वी, इंद्रसखा वरुण आमच्या मागोमाग/आमच्यासह चालो. त्याच प्रमाणे पराक्रमी, सहासी असे सर्व मरुत आमच्यासोबत प्रवृत्त होवोत; ज्यायोगे आम्ही समृद्धीचे (रायः) स्वामी होऊ आणि धिया (विचार/प्रज्ञा) वाढीसाठी दृढ आधार प्राप्त करू.
Mantra 25
तन्न इन्द्रो वरुणो मित्रो अग्निराप ओषधीर्वनिनो जुषन्त । शर्मन्त्स्याम मरुतामुपस्थे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
इंद्र, वरुण, मित्र व अग्नी; आपः (जल), ओषधी आणि वनिनः (वनशक्ती)—हे सर्व आमच्यासाठी यामध्ये (स्तुती/यज्ञात) प्रसन्न होवोत. मरुतांच्या कुशीत आम्ही शांततेने वसू; हे देवशक्तींनो, स्वस्ति-रूप कल्याणांनी तुम्ही सदैव आमचे रक्षण करा.
Frequently Asked Questions
Manīṣā is the divine power of inspired thought—clear intelligence that becomes effective speech and prayer. The hymn treats her like a goddess who can be invoked to guide the sacrifice.
It asks for right inspiration at the start of worship and for protection against hostility and affliction. It concludes by requesting peace and lasting well-being (svasti) from many divine powers.
The closing verse widens the blessing to include the full sacred ecology—major gods (Indra, Varuṇa, Mitra, Agni) and life-supporting powers (waters, herbs, forests). This expresses a complete request for shelter, health, and harmony for the community.
Ask anything about Sukta 34 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.