
Sukta 7.20
Vasiṣṭha
Indra
Triṣṭubh (likely; verify)
वसिष्ठाचे हे इंद्रसूक्त उग्र, तरुण देव इंद्राची स्तुती करते—तो जलांची व्यवस्था करतो आणि मानवांना हितकारक कर्मे सिद्ध करतो; मोठ्या दोषांपासून व गोंधळ/मोहापासूनही भक्तांचे रक्षण करतो. इंद्राला श्रद्धापूर्वक सेवा व यज्ञार्पण केल्याने व्यक्ती व मन स्थिर होते, आणि ऋत (विश्वव्यवस्था) यावर आधारलेली टिकाऊ समृद्धी प्राप्त होते, असे हे सूक्त शिकवते. शेवटी कवीसाठी आणि विधीला बळ देणाऱ्या उदार यजमान/दात्यांसाठी, इंद्रकेंद्रित प्रेरणा (इष्) व दीर्घकालीन कल्याण यांची प्रार्थना करून हे सूक्त समाप्त होते.
Mantra 1
उग्रो जज्ञे वीर्याय स्वधावाञ्चक्रिरपो नर्यो यत्करिष्यन् । जग्मिर्युवा नृषदनमवोभिस्त्राता न इन्द्र एनसो महश्चित् ॥
उग्र (प्रचंड) देव वीर्यासाठी जन्मला आहे; स्वधावान (स्व-नियंत्रित) होऊन त्याने महती आपः (प्रबळ प्रवाह) सिद्ध केले—तो करणार असलेल्या मानुष कर्मासाठी. युवा, नृषदन (वीरांचे आसन) येथे आपल्या अवोभिः (सहाय्यां) सहित आला आहे; इंद्र आमचा त्राता—महान् एनस् (पाप/दोष) पासूनही.
Mantra 2
हन्ता वृत्रमिन्द्रः शूशुवानः प्रावीन्नु वीरो जरितारमूती । कर्ता सुदासे अह वा उ लोकं दाता वसु मुहुरा दाशुषे भूत् ॥
वृत्राचा संहार करणारा इंद्र, उत्कट उत्साहाने उद्दीप्त होऊन, खरोखर पुढे येऊन स्तोता-गायकास रक्षण-साहाय्य देऊ लागला. सुदासासाठी त्याने विस्तीर्ण लोक निर्माण केला; आणि जो यज्ञात अर्पण-दान करतो, त्याला तो पुन्हा पुन्हा वसु (धन-समृद्धी) देणारा झाला.
Mantra 3
युध्मो अनर्वा खजकृत्समद्वा शूरः सत्राषाड्जनुषेमषाळ्हः । व्यास इन्द्रः पृतनाः स्वोजा अधा विश्वं शत्रूयन्तं जघान ॥
युद्धमय, न झुकणारा, रणधक्क्यात प्रतिकार फोडणारा—वीर, सदैव विजयी, जन्मतः अजेय—इंद्राने आपल्या स्वओजाने युद्धे पसरवून वश केली; मग शत्रुत्वाने उठलेल्या सर्वांचा त्याने संहार केला.
Mantra 4
उभे चिदिन्द्र रोदसी महित्वा पप्राथ तविषीभिस्तुविष्मः । नि वज्रमिन्द्रो हरिवान्मिमिक्षन्त्समन्धसा मदेषु वा उवोच ॥
हे इंद्रा, तुझ्या महिमेने तू उभय रोदसी—द्यावा-पृथिवी—यांनाही विस्तीर्ण केलेस; हे बलवान, तुझ्या प्रचंड शक्तींनी. हरिवान् इंद्राने सोमरस (अन्धस्) मिसळत वज्र खाली स्थापन केला; आणि मदांत (पारवश्य-आनंदात) त्याने निर्णायक वचन उच्चारले.
Mantra 5
वृषा जजान वृषणं रणाय तमु चिन्नारी नर्यं ससूव । प्र यः सेनानीरध नृभ्यो अस्तीनः सत्वा गवेषणः स धृष्णुः ॥
रणासाठी वृषभाने वृषभालाच जन्म दिला; आणि नारीनेही ते नर-वीर्य, मानव-वीरत्व प्रसवले. जो बलवानांसाठी सेनांचा सेनानी होऊन पुढे उभा राहतो—तो सत्त्ववान, गो-अन्वेषक (दीप्त किरणांचा शोधक), तोच धृष्ट आहे.
Mantra 6
नू चित्स भ्रेषते जनो न रेषन्मनो यो अस्य घोरमाविवासात् । यज्ञैर्य इन्द्रे दधते दुवांसि क्षयत्स राय ऋतपा ऋतेजाः ॥
आताही तो जन डगमगत नाही; त्याचे मनही अनिष्टात पडत नाही—जो त्याच्या घोर (तीव्र तेजाच्या) शक्तीची श्रद्धेने उपासना करीत आला आहे. जो यज्ञांनी इंद्रामध्ये आपली दुवांसि (अर्पणे) स्थिर करतो, तो समृद्धीत वास करतो—ऋतपा, ऋतज, ऋताचे पान करणारा.
Mantra 7
यदिन्द्र पूर्वो अपराय शिक्षन्नयज्ज्यायान्कनीयसो देष्णम् । अमृत इत्पर्यासीत दूरमा चित्र चित्र्यं भरा रयिं नः ॥
जर, हे इंद्रा, पूर्वचा (ज्येष्ठ) अपराला (कनिष्ठाला) शिकवीत असे, आणि जो अधिक बलवान तो लहानाला दान देत असे—तर अमृत (अमर) खरोखरच सर्वत्र, आणि दूरच्या पलीकडेही, व्यापून उभा राहिला. हे चित्रकर्मन्, आमच्यासाठी चित्र्य (बहुरूप, दीप्त) धन—रयि—आण.
Mantra 8
यस्त इन्द्र प्रियो जनो ददाशदसन्निरेके अद्रिवः सखा ते । वयं ते अस्यां सुमतौ चनिष्ठाः स्याम वरूथे अघ्नतो नृपीतौ ॥
हे इंद्रा, जो जन तुला प्रिय आहे, जो दान देतो आणि एकांत अंतरिक्षात तुझा सखा होतो—हे अद्रि-धारी—आम्हीही तुझ्या या सुमतीत सर्वाधिक प्रिय ठरो; तुझ्या वरूथ (आश्रय-रक्षण) मध्ये, अहत, नृपीसदृश तुझ्या अधिपत्य-रक्षणाखाली राहो.
Mantra 9
एष स्तोमो अचिक्रदद्वृषा त उत स्तामुर्मघवन्नक्रपिष्ट । रायस्कामो जरितारं त आगन्त्वमङ्ग शक्र वस्व आ शको नः ॥
हा स्तोम-नाद तुझ्यासाठी घुमला आहे, हे बळाचा वृषभ; आणि हे मघवन्, सोम-पीडनही पूर्ण झाले आहे. रयि (समृद्धी) इच्छून हा जरितृ तुझ्याकडे आला आहे; म्हणून, हे शक्रा, ये आणि आमच्यात वसु-सम्पदा व शक्ती समर्थ कर.
Mantra 10
स न इन्द्र त्वयताया इषे धास्त्मना च ये मघवानो जुनन्ति । वस्वी षु ते जरित्रे अस्तु शक्तिर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
म्हणून, हे इंद्रा, तुझ्या स्व-बलाने आमच्यासाठी पूर्णपणे तुझ्याकडे वळलेली इष् (प्रेरणा/उत्साह) स्थापन कर; आणि जे मघवान शक्तींना जागवितात त्यांच्यासाठीही. तुझ्या जरित्यास समृद्ध शक्ती लाभो; आणि तू आम्हांला सदैव स्वस्तींनी रक्षित कर.
Indra is proclaimed as the fierce one born for heroic power, already intent on accomplishing the human task and setting the waters/forces ready.
The hymn links Indra’s awe-inspiring might with his protective grace: reverent service steadies the person and mind, and sacrificial offering establishes prosperity aligned with ṛta.
The affirmation that the devotee who honors Indra’s formidable power does not stumble into harm, and that offerings to Indra yield abiding plenitude as ‘ṛtapā, ṛtejāḥ’—life rooted in cosmic order.
A closing prayer asks Indra to establish Indra-directed inspiration and to grant the poet rich strength, ending with a plea for constant protection and well-being (svasti).
trātā na indra enaso mahaś cit
kṣayat sa rāya ṛtapā ṛtejāḥ
yūyam pāta svastibhiḥ sadā naḥ
It presents Indra as both formidable and protective: when approached with reverence and offerings, he removes great fault and confusion and grants stable prosperity aligned with ṛta.
Indra’s power is overwhelming because it breaks obstacles and disorder; the same force becomes protective for the devotee who honors him rightly, turning danger into safeguarding strength.
It suggests a life nourished by ṛta (cosmic order): the worshipper who offers to Indra gains prosperity and steadiness that are not random, but rooted in truth, right action, and harmony.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.