Opening the text

Sukta 6.26
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh
हे सूक्त युद्धप्रधान व संरक्षणात्मक असे इंद्राचे आवाहन आहे. विजयासाठी लोक एकत्र जमतात त्या “निर्णायक दिवशी” भारद्वाज गायकाचे ऐकून इंद्राने उग्र सहाय्य द्यावे अशी प्रार्थना आहे. शंबराचा वध आणि दिवोदासाचे रक्षण ही इंद्राची सिद्ध कृत्ये स्मरून, त्यांच्याच आधारावर सध्याचे साहाय्य मिळावे व यजमानांना बळ, गोधन/धन आणि सार्वभौम सत्ता प्राप्त व्हावी अशी विनंती केली आहे.
Mantra 1
श्रुधी न इन्द्र ह्वयामसि त्वा महो वाजस्य सातौ वावृषाणाः । सं यद्विशोऽयन्त शूरसाता उग्रं नोऽवः पार्ये अहन्दाः ॥
हे इंद्रा! आमचे ऐक; आम्ही तुला हाक मारतो—महान् वाज-समृद्धीच्या विजयात वाढत असलेल्या तुला. जेव्हा लोक शूर-विजयासाठी एकत्र जमतात, तेव्हा निर्णायक दिवशी आम्हाला तुझे उग्र रक्षण प्रदान कर.
Mantra 2
त्वां वाजी हवते वाजिनेयो महो वाजस्य गध्यस्य सातौ । त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पतिं तरुत्रं त्वां चष्टे मुष्टिहा गोषु युध्यन् ॥
हे वाजिन् (बल-विजेता) इंद्रा! बलाचा साधक तुला हाक मारतो—महान् ‘वाज’ (समृद्धी/बल) याच्या दृढ-स्थापित प्राप्तीसाठी. वृत्रांशी (अवरोधकांशी) होणाऱ्या संग्रामांत, हे इंद्रा, तो तुला ‘सत्पति’—सत्य स्वामी, पार नेणारा रक्षक—असा पाहतो; आणि ‘गोषु’ (गव्य/किरण) यांसाठी युद्ध करताना तुला ‘मुष्टिहा’—मुठीने प्रहार करणारा—असा निहारतो.
Mantra 3
त्वं कविं चोदयोऽर्कसातौ त्वं कुत्साय शुष्णं दाशुषे वर्क् । त्वं शिरो अमर्मणः पराहन्नतिथिग्वाय शंस्यं करिष्यन् ॥
तू कवी (ऋषी) याला ‘अर्कसाति’—स्तोत्र-विजय—यात प्रेरित करतोस; दान देणाऱ्या कुत्सासाठी तू शुष्णाचा वध करतोस. ‘अमर्मण’ (अडिग/अविचल) याचे शिर तू छाटून पाडलेस—अतिथिग्वासाठी प्रशंस्य, घोषणीय असे कर्म घडविण्यासाठी.
Mantra 4
त्वं रथं प्र भरो योधमृष्वमावो युध्यन्तं वृषभं दशद्युम् । त्वं तुग्रं वेतसवे सचाहन्त्वं तुजिं गृणन्तमिन्द्र तूतोः ॥
तू रथ पुढे आणतोस; आणि युद्ध करणाऱ्या उन्नत योद्ध्यास—दशद्युम्, दहापटी तेज असलेल्या वृषभास—तू साहाय्य करतोस. वेतसवाबरोबर तू तुग्राला पाडलेस; आणि हे इंद्रा, तूतुच्या वंशपरंपरेत, तुझे स्तवन करणाऱ्या तुजिला तू आधार देतोस.
Mantra 5
त्वं तदुक्थमिन्द्र बर्हणा कः प्र यच्छता सहस्रा शूर दर्षि । अव गिरेर्दासं शम्बरं हन्प्रावो दिवोदासं चित्राभिरूती ॥
हे इंद्रा! तू आपल्या उन्नत पराक्रमाने त्या उक्थाला (स्तुती-गानाला) प्रभावी करतोस; हे शूरा, तू शत-सहस्र (शक्ती/संपत्ती) प्रकट करतोस. तू पर्वतावरून दास शंबराला खाली पाडून ठार केलेस; आणि चित्रविध ऊतींनी (सहाय्यांनी) दिवोदासाचे दृढ रक्षण केलेस.
Mantra 6
त्वं श्रद्धाभिर्मन्दसानः सोमैर्दभीतये चुमुरिमिन्द्र सिष्वप् । त्वं रजिं पिठीनसे दशस्यन्षष्टिं सहस्रा शच्या सचाहन् ॥
हे इंद्रा! श्रद्धाकर्मांनी व सोमांनी आनंदित होऊन तू दभीतीसाठी चुमुरीला बुडवलेस/धसवलेस. पिठीनसाला मान देत तू त्याच्यासाठी रजिला ठार केलेस; आणि आपल्या शक्तीने तू एकत्र साठ हजारांचा संहार केलास.
Mantra 7
अहं चन तत्सूरिभिरानश्यां तव ज्याय इन्द्र सुम्नमोजः । त्वया यत्स्तवन्ते सधवीर वीरास्त्रिवरूथेन नहुषा शविष्ठ ॥
हे इंद्रा! मीही सूरी-जनांसह (प्रकाशमान स्वामी/ऋषि-नायक) तुझे श्रेष्ठ सुम्न—अनुग्रह व ओज—प्राप्त करो. हे अतिशय बलवान! नहुष-वंशात त्रिवरूथ (त्रि-कवच/त्रि-रक्षण) यांनी संरक्षित होऊन, एकत्रित वीर तुझी स्तुती करतात.
Mantra 8
वयं ते अस्यामिन्द्र द्युम्नहूतौ सखायः स्याम महिन प्रेष्ठाः । प्रातर्दनिः क्षत्रश्रीरस्तु श्रेष्ठो घने वृत्राणां सनये धनानाम् ॥
हे इंद्रा! या द्युम्न-हूतौ—तेजस्वी सामर्थ्याच्या आवाहनात—आम्ही तुझे सखा होऊ; तुझ्या महिमेत तुला अत्यंत प्रिय ठरू. क्षत्र-श्रीने समृद्ध प्रातर्दनि वृत्त्रांचा घन-प्रहार करण्यात श्रेष्ठ होवो, धनांची (रत्नांची/संपत्तीची) प्राप्ती करण्यासाठी.
It asks Indra to hear the singers and give strong protection and victory at a crucial time, so obstacles are crushed and treasures/wealth are won.
These are remembered examples of Indra’s help: he struck down the enemy Śambara and powerfully protected the patron Divodāsa, showing he can help again now.
It includes material gains like cattle and spoils, but also broader ‘dhana’—strength, support, and capacities that come when obstacles are removed and right power is established.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.