
Sukta 6.25
Bharadvāja Bārhaspatya
Indra
Triṣṭubh
हे सूक्त भारद्वाजाचे इंद्राला उद्देशून केलेले स्तुती-आह्वान आहे: अतुलनीय वृत्रहंता इंद्राची प्रशंसा करून, त्याच्या सहाय्याची प्रत्येक पातळी—जवळची वा दूरची, उंच वा नीच—संघर्षातून उपासकांना पार नेवो अशी विनंती करते. सर्व प्राण्यांवर इंद्राचे अजेयत्व व सर्वोच्चत्व गौरविले आहे आणि शत्रुत्वपूर्ण, ‘अदेवसदृश’ शक्तींना वश करावे अशी याचना केली आहे, जेणेकरून गायकांना सुरक्षित, विस्तीर्ण उषा आणि दीर्घकाळ टिकणारी समृद्धी लाभो.
Mantra 1
या त ऊतिरवमा या परमा या मध्यमेन्द्र शुष्मिन्नस्ति । ताभिरू षु वृत्रहत्येऽवीर्न एभिश्च वाजैर्महान्न उग्र ॥
हे शुष्मिन् इन्द्रा, तुझी जी ऊति—खालची, वरची, किंवा मधली—जी काही आहे; त्यांच्याच बळावर तू आम्हाला वृत्रहत्येच्या (वृत्रवधाच्या) पलीकडे ने. आणि या वाजांनी (बलसमृद्धींनी), हे उग्र, आम्हाला महान कर.
Mantra 2
आभिः स्पृधो मिथतीररिषण्यन्नमित्रस्य व्यथया मन्युमिन्द्र । आभिर्विश्वा अभियुजो विषूचीरार्याय विशोऽव तारीर्दासीः ॥
या (शक्तीं)नी, हे अजेय इंद्रा, परस्पर धडकून भिडणाऱ्या शत्रु-स्पर्धा दूर लोट; अमित्राचा क्रोध व्यथित करून चिरड. याच शक्तींनी सर्व दिशांतून येणाऱ्या विरोधी झडपा जिंक; आर्यासाठी दासी-बलांना खाली पाडून वश कर.
Mantra 3
इन्द्र जामय उत येऽजामयोऽर्वाचीनासो वनुषो युयुज्रे । त्वमेषां विथुरा शवांसि जहि वृष्ण्यानि कृणुही पराचः ॥
इंद्रा, ते आपले असोत वा परके—जे आमच्या विरुद्ध जू लावून जवळून दाब देतात—त्यांची विथुर (उधळवणारी) बळे तू ठार कर; त्यांची वृष्ण्य (उग्र) शक्ती पराङ्मुख कर.
Mantra 4
शूरो वा शूरं वनते शरीरैस्तनूरुचा तरुषि यत्कृण्वैते । तोके वा गोषु तनये यदप्सु वि क्रन्दसी उर्वरासु ब्रवैते ॥
शूरच शूराला देहबळांनी जिंकतो, जेव्हा तू आपल्या तनू-रुच (स्वतेज)ाने विजयकर्म साध्य करतोस. तोक्यात असो, गोषु (गोधनात) असो, तनयेत असो, अप्सु (जलांत) असो—तुझा नाद फुटून निघतो; विस्तीर्ण उर्वरा (सुपीक) क्षेत्रांत तू आपला घोष करतोस.
Mantra 5
नहि त्वा शूरो न तुरो न धृष्णुर्न त्वा योधो मन्यमानो युयोध । इन्द्र नकिष्ट्वा प्रत्यस्त्येषां विश्वा जातान्यभ्यसि तानि ॥
हे इंद्रा! ना कोणता शूर, ना कोणता त्वरित, ना कोणता धृष्णु (निर्भय) योद्धा—आणि स्वतःला योद्धा मानणारा देखील—तुला कधीही पराभूत करू शकला नाही. इंद्रा, यांपैकी कोणीही तुझ्याविरुद्ध उभा राहू शकत नाही; जे काही जन्मले आहे त्या सर्वांवर तूच उंच उभा राहून सर्वांना व्यापून टाकतोस.
Mantra 6
स पत्यत उभयोर्नृम्णमयोर्यदी वेधसः समिथे हवन्ते । वृत्रे वा महो नृवति क्षये वा व्यचस्वन्ता यदि वितन्तसैते ॥
समरात वेधस् (ज्ञानी ऋत्विज) त्याला हाक देतात तेव्हा तो दोन्ही पक्षांच्या नृम्ण (मानवी पराक्रम)चा स्वामी होतो. वृत्राविरुद्ध असो वा नरांनी भरलेल्या गृहात महान वृद्धीसाठी असो—जेव्हा व्यापक (व्यचस्वन्त) आपली शक्ती पसरवितात, तेव्हा तोच विजय मिळवितो.
Mantra 7
अध स्मा ते चर्षणयो यदेजानिन्द्र त्रातोत भवा वरूता । अस्माकासो ये नृतमासो अर्य इन्द्र सूरयो दधिरे पुरो नः ॥
मग, हे इंद्रा! तुझ्या प्रजा जेव्हा गतिमान असतील तेव्हा तू आमचा त्राता (रक्षक) हो आणि आमच्या भोवती वरूता (आवरण-रक्षा) बनून राहा. कारण आमचे जे नृतम (अत्यंत पुरुषार्थी) आणि आर्य आहेत—हे इंद्रा—त्या सूऱयः (द्रष्टा-वीर) जनांनी तुला आमच्या पुढे, आमच्या पुर (दुर्ग)प्रमाणे, स्थापिले आहे.
Mantra 8
अनु ते दायि मह इन्द्रियाय सत्रा ते विश्वमनु वृत्रहत्ये । अनु क्षत्रमनु सहो यजत्रेन्द्र देवेभिरनु ते नृषह्ये ॥
हे इंद्रा! तुझ्या दानामागोमाग तुझे महान् इंद्रिय-शक्ती चालते; वृत्र-वधातील तुझ्या अखंड कर्मात सर्व विश्व तुझा अनुकरण करते. तुझ्यामागे क्षत्र-तेज येते, तुझ्यामागे बळ येते—हे यजनीय इंद्रा! देवांसह ते तुझ्या नर-विजयी, नृषह्य पराक्रमाचा अनुकरण करतात.
Mantra 9
एवा नः स्पृधः समजा समत्स्विन्द्र रारन्धि मिथतीरदेवीः । विद्याम वस्तोरवसा गृणन्तो भरद्वाजा उत त इन्द्र नूनम् ॥
असेच, हे इंद्रा! संग्रामांत आमच्या स्पर्धक शक्तींना एकत्र करून त्यांना दाबून टाक—भ्रम निर्माण करणाऱ्या त्या मिथ्या, अदेवी शक्तींना. आम्ही भरद्वाज, स्तुती गात, तुझ्या रक्षणाने उषेच्या (प्रभाताच्या) विस्ताराला जाणू दे—होय, आत्ताचही, हे इंद्रा!
The hymn asks Indra to support the worshippers with every form of help and to carry them through conflicts by defeating obstructing and hostile forces.
It emphasizes that no warrior or rival power can overcome Indra, because he surpasses all beings and embodies the decisive force that breaks obstruction.
It refers to deceptive or disorderly powers that confuse and oppose right action; the hymn asks Indra to restrain them so life becomes safe, clear, and expansive like the coming dawn.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.