Sukta 17
Sukta 6.17
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional attribution for RV 6.17; needs confirmation)
Indra
Trishtubh (high likelihood; requires verification)
हे सूक्त इंद्रासाठीचे जोमदार सोम-आह्वान आहे. वज्रधारी म्हणून तो वृत्राचा भेदक आणि अडथळ्यांत अडकवलेल्या “गायींना” (प्रकाश, किरणे व समृद्धी) उघडून देणारा आहे, अशी त्याची स्तुती केली आहे. देवांवर अधर्मी/देवहीनांनी आक्रमण केले तेव्हा देवांनी इंद्राला अग्रभागी उभे केले, ही आठवण येथे येते; आणि उपासकांसाठी विजय, बळ व देवांनी नेमलेली परिपूर्ण समृद्धी यांची याचना केली आहे. शेवटची प्रार्थना त्या मिथकीय विजयाला वर्तमान आकांक्षेत रूपांतरित करते: यज्ञकर्म देवस्थापित लाभ जिंकून देओ आणि ते स्थिर, वीर आनंदात परिपक्व होवो.
Mantras
Mantra 1
पिबा सोममभि यमुग्र तर्द ऊर्वं गव्यं महि गृणान इन्द्र । वि यो धृष्णो वधिषो वज्रहस्त विश्वा वृत्रममित्रिया शवोभिः ॥
हे इंद्रा! सोम प्या; आणि त्याच्याने, हे उग्र, तेजस्वी किरणांच्या विशाल गो-आवरणाला (ऊर्वं गव्यम्) फोडून उघड. आमच्या स्तुतीने गौरविला गेलेला, वज्रहस्त धृष्ट वधिष—तू आपल्या महाशक्तींनी सर्व वृत्र आणि शत्रुबलांना चिरडून टाकतोस.
Mantra 2
स ईं पाहि य ऋजीषी तरुत्रो यः शिप्रवान्वृषभो यो मतीनाम् । यो गोत्रभिद्वज्रभृद्यो हरिष्ठाः स इन्द्र चित्राँ अभि तृन्धि वाजान् ॥
तोच इंद्र रक्षण करो—जो ऋजीषी (वेगवान), तरुत्र (अतिशय/अतिक्रमण करणारा), शिप्रवान (बलिष्ठ जबड्यांचा), वृषभ (प्रबळ वृषभ) आणि मतीं (प्रेरित ध्ये/विचार) यांचा स्वामी आहे; जो गोत्रभिद् (गोठे/आडोसे फोडणारा), वज्रभृत् (वज्रधारी), हरिष्ठाः (हरी-अश्वांवर आरूढ) आहे. हे इंद्रा, चित्र (विविध) वाज (बल-समृद्धी) आमच्याकडे अभिमुख करून हाकून आण.
Mantra 3
एवा पाहि प्रत्नथा मन्दतु त्वा श्रुधि ब्रह्म वावृधस्वोत गीर्भिः । आविः सूर्यं कृणुहि पीपिहीषो जहि शत्रूँरभि गा इन्द्र तृन्धि ॥
असेच प्राचीन पद्धतीने याचे रक्षण कर; हे तुला आनंद देओ. ब्रह्म (मंत्र) ऐक, आमच्या गीर्भिः (स्तुत्यांनी) वाढ. सूर्य प्रकट कर; सोमाने पीपिहीषः (परिपुष्ट/उत्साही) होऊन शत्रूंना जिहि—नष्ट कर; हे इंद्रा, गायी/किरणे आमच्याकडे अभि तृन्धि—हाकून आण.
Mantra 4
ते त्वा मदा बृहदिन्द्र स्वधाव इमे पीता उक्षयन्त द्युमन्तम् । महामनूनं तवसं विभूतिं मत्सरासो जर्हृषन्त प्रसाहम् ॥
हे स्वधावन् बृहदिंद्रा, हे महान सोम-मद—पिऊन झालेले—तुझा द्युमन्त (दीप्तिमान) पराक्रम वाढवतात; तुझी महा, अनून (अक्षय) तवस् (शक्ती) आणि विभूती (विस्तृत प्रभुत्व) वाढवतात. हे मत्सरासः (उत्साहोन्मत्त) पान तुझ्यात हर्षित होतात—हे प्रसाह (विजयी/अपराजेय)।
Mantra 5
येभिः सूर्यमुषसं मन्दसानोऽवासयोऽप दृळ्हानि दर्द्रत् । महामद्रिं परि गा इन्द्र सन्तं नुत्था अच्युतं सदसस्परि स्वात् ॥
ज्या शक्तींनी तू आनंदित होऊन सूर्य व उषा यांना प्रकट करून तेजस्वी केलेस आणि घट्ट धरून ठेवलेले अडथळे चुरडून टाकलेस—त्याच शक्तींनी, हे इंद्रा, किरणांना धरून ठेवणारा तो महान् शिळा-पर्वत फोडून काढ; जो आतापर्यंत अचल होता, त्याला त्याच्या आसन/सदस्-स्थानापासून हटवून दूर ढकलून दे.
Mantra 6
तव क्रत्वा तव तद्दंसनाभिरामासु पक्वं शच्या नि दीधः । और्णोर्दुर उस्रियाभ्यो वि दृळ्होदूर्वाद्गा असृजो अङ्गिरस्वान् ॥
तुझ्या क्रतु (संकल्पा)ने, तुझ्या पराक्रमकर्मांनी आणि फलदायी कौशल्याने (दंसना) तू कच्च्यातच पिकलेला फल—परिणाम—स्थापिला. उस्रिया—दीप्तिमतींसाठी—तू दारे उघडलीस; दृढ अडथळे फोडलेस; आणि ऊर्व (आवरण/कुंपण) मधून गो-रूप किरणांना आंगिरसांच्या ऋषिशक्तीसह मुक्त केलेस.
Mantra 7
पप्राथ क्षां महि दंसो व्युर्वीमुप द्यामृष्वो बृहदिन्द्र स्तभायः । अधारयो रोदसी देवपुत्रे प्रत्ने मातरा यह्वी ऋतस्य ॥
हे महिमावान इंद्रा! तुझ्या महान् पराक्रमाने (दंस) तू पृथ्वीचा विस्तार केला; आणि विशाल द्यौ (आकाश) स्थिरपणे आधारून ठेवला. मग तू रोदसी—दोन्ही लोक—धारण केलेस: देवपुत्री, प्राचीन माता, ज्या ऋत (ṛta) मध्ये याह्वी—विस्ताराने प्रवाही—आहेत.
Mantra 8
अध त्वा विश्वे पुर इन्द्र देवा एकं तवसं दधिरे भराय । अदेवो यदभ्यौहिष्ट देवान्त्स्वर्षाता वृणत इन्द्रमत्र ॥
तेव्हा, हे इंद्रा, सर्व देवांनी तुला अग्रभागी स्थापिले—युद्धाचा भार वाहण्यासाठी एकमेव प्रबळ शक्ती म्हणून. जेव्हा अदेव (देवविरोधी) देवांवर कठोरपणे तुटून पडले, तेव्हा स्वः (प्रकाश) जिंकणाऱ्यांनी इथे इंद्राची निवड केली.
Mantra 9
अध द्यौश्चित्ते अप सा नु वज्राद्द्वितानमद्भियसा स्वस्य मन्योः । अहिं यदिन्द्रो अभ्योहसानं नि चिद्विश्वायुः शयथे जघान ॥
तेव्हा द्यौः (स्वर्ग)सुद्धा तुझ्या वज्रापासून दूर सरकला; तुझ्या स्वमन्यु (क्रोध)च्या भयाने तो दोनदा वाकून दूर झाला. पुढे सरसावून दाबणाऱ्या अहि (सर्प-शक्ती)वर इंद्राने घाव घातला तेव्हा, विश्वायु (सर्व-जीवन)ही आपल्या निवाऱ्यातच पडून राहिला—तेथेच मारला गेला.
Mantra 10
अध त्वष्टा ते मह उग्र वज्रं सहस्रभृष्टिं ववृतच्छताश्रिम् । निकाममरमणसं येन नवन्तमहिं सं पिणगृजीषिन् ॥
तेव्हा त्वष्ट्याने, हे महाबला, तुझ्यासाठी उग्र वज्र घडविले—सहस्रधार, शतशृंग. त्याने—अप्रतिहत, न वळविता येणारे, अजेय—हे हरिताश्वधारी, तू नवधा अहि (नऊपटी सर्प) चिरडून टाकलास.
Mantra 11
वर्धान्यं विश्वे मरुतः सजोषाः पचच्छतं महिषाँ इन्द्र तुभ्यम् । पूषा विष्णुस्त्रीणि सरांसि धावन्वृत्रहणं मदिरमंशुमस्मै ॥
हे इंद्रा! एकचित्ताने सर्व मरुतांनी तुझ्यासाठी वर्धक पेय शिजविले—बलाच्या शंभर मापांसारखे. पूषन् आणि विष्णू यांनी तीन ‘सरस्’ (प्रवाह) धाववून, त्याच्यासाठी मदिरासदृश सोम-अंशु पिळला—वृत्रहन्साठी.
Mantra 12
आ क्षोदो महि वृतं नदीनां परिष्ठितमसृज ऊर्मिमपाम् । तासामनु प्रवत इन्द्र पन्थां प्रार्दयो नीचीरपसः समुद्रम् ॥
नद्यांना वेढून उभा असलेला महान अडथळा तू दूर केलास; पाण्याची ऊर्मी (लाट) तू मुक्त केलीस. हे इंद्रा! त्यांच्या उताराच्या प्रवाहानुसार तू त्यांच्यासाठी मार्ग चिरलास; पाण्यांना खाली, परिपूर्णतेच्या समुद्राकडे, तू प्रवृत्त केलेस.
Mantra 13
एवा ता विश्वा चकृवांसमिन्द्रं महामुग्रमजुर्यं सहोदाम् । सुवीरं त्वा स्वायुधं सुवज्रमा ब्रह्म नव्यमवसे ववृत्यात् ॥
अशा रीतीने या सर्व कर्मांचा कर्ता इंद्र—महान, उग्र, अजर, बलदाता—तू ‘सुवीर’ आहेस; तुझी आयुधे शुभ, तुझा वज्र शुभ. सहाय्यासाठी नवे ‘ब्रह्म’ (नव प्रेरित वचन) तुझ्याकडे वळो.
Mantra 14
स नो वाजाय श्रवस इषे च राये धेहि द्युमत इन्द्र विप्रान् । भरद्वाजे नृवत इन्द्र सूरीन्दिवि च स्मैधि पार्ये न इन्द्र ॥
हे इंद्रा! बल-समृद्धी (वाज), कीर्ती (श्रवस्), प्रेरणा/इष्टि (इष) आणि धन-वैभव (राय) यांसाठी आमच्यासाठी द्युमान्—प्रेरित—विप्रांना स्थापन कर. भरद्वाज-वंशात, हे इंद्रा, आमचे नृवत् (नरांसारखे समर्थ) सूरी—प्रकाशमान नेते—वाढव; आणि हे इंद्रा, आमच्यासाठी दिवीतही व परेच्या लोकातही सहाय्यक होऊन स्थित राह।
Mantra 15
अया वाजं देवहितं सनेम मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥
या (अर्पण व बलाच्या) मार्गाने देवांनी नियोजित केलेली वाज-समृद्धी आम्ही मिळवू; आम्ही शतगुण सामर्थ्यवान, सवीर—खऱ्या वीरत्वाने समृद्ध—होऊन आनंदित होऊ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra after he drinks Soma, celebrating his power to smash Vṛtra-like obstruction, release light/wealth, and secure victory and protection for the worshippers.
In Vedic symbolism, “cows” often mean rays of light and also prosperity. The “pen” is the enclosure of obstruction; Indra breaks it so light, waters, and abundance can flow.
Traditionally it fits Indra-Soma offerings in Soma rites, and it can also be recited as a prayer for strength, removing obstacles, and gaining divinely supported success (vāja).
Ask anything about Sukta 17 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.