
Sukta 5.77
Atri (Ātreya) tradition (probable)
Aśvinau
Triṣṭubh (probable; needs confirmation)
हे संक्षिप्त अश्विन स्तोत्र उषःकाळी आवाहन करते: दिवस उगवताच उपासकांनी प्रथमच त्या जुळ्या रथस्वारांना हाक मारावी, जेणेकरून ते त्वरेने येऊन शत्रुत्वपूर्ण, “लोभी” शक्ती विधीला अडथळा आणण्यापूर्वी सोमपान करू शकतील. त्यांच्या तेजस्वी रथाचे आणि मनोवेगाने—वाऱ्यासारख्या झपाट्याने—धावून येणाऱ्या सहाय्याचे स्तवन केले आहे; ते भक्ताला संकटापलीकडे नेते असे सांगितले आहे. शेवटी सदैव नूतन संरक्षण, समृद्धी (रयी), वीरशक्ती आणि टिकून राहणारे सौभाग्य यांसाठी प्रार्थना करून स्तोत्र समाप्त होते.
Mantra 1
प्रातर्यावाणा प्रथमा यजध्वं पुरा गृध्रादररुषः पिबातः । प्रातर्हि यज्ञमश्विना दधाते प्र शंसन्ति कवयः पूर्वभाजः ॥
प्रातःकाळी येणाऱ्या त्या दोघांची (अश्विनौ) सर्वप्रथम उपासना करा; लोभी शक्ती (गृध्राः) ते हिरावून घेण्यापूर्वी, हे अरुष (दीप्तिमान) देवहो, पान करा. कारण प्रातःकाळीच अश्विनौ यज्ञाची स्थापना करतात; प्राचीन भागी कवि-ऋषी त्यांची स्तुती करून त्यांना प्रकट करतात.
Mantra 2
प्रातर्यजध्वमश्विना हिनोत न सायमस्ति देवया अजुष्टम् । उतान्यो अस्मद्यजते वि चावः पूर्वःपूर्वो यजमानो वनीयान् ॥
प्रातःकाळीच यजन करा; अश्विनौना प्रेरित करा. सायंकाळी त्यांना रुचणारे/स्वीकार्य असे देवयज्ञ काहीच नसते. आमच्याव्यतिरिक्त दुसराही यजन करील; तरी त्यांच्या सहाय्यात, प्रत्येक पूर्वीचा यजमान अधिकाधिक प्रिय ठरतो.
Mantra 3
हिरण्यत्वङ्मधुवर्णो घृतस्नुः पृक्षो वहन्ना रथो वर्तते वाम् । मनोजवा अश्विना वातरंहा येनातियाथो दुरितानि विश्वा ॥
तुमचा रथ आमच्याकडे वळून येतो, ठिपक्यांच्या अश्वांना वहात—सुवर्णदेह, मधुवर्ण, घृतस्नात। मनोजव, वायुवेगाने धावणारे अश्विनौ, त्याच्याच द्वारा तुम्ही आमची सर्व दुरिते पार करता.
Mantra 4
यो भूयिष्ठं नासत्याभ्यां विवेष चनिष्ठं पित्वो ररते विभागे । स तोकमस्य पीपरच्छमीभिरनूर्ध्वभासः सदमित्तुतुर्यात् ॥
जो नासत्य-द्वयाची सर्वाधिक सेवा करतो, आणि विभागणीमध्ये पानासाठी अगदी अल्प अंशही अर्पित करतो—त्याच्या संततीचे ते आपल्या शांत शक्तींनी पोषण करतात; आणि तो, ज्याच्या ज्योती अधोमुख नाहीत, अखंड पुढे सरकत राहतो.
Mantra 5
समश्विनोरवसा नूतनेन मयोभुवा सुप्रणीती गमेम । आ नो रयिं वहतमोत वीराना विश्वान्यमृता सौभगानि ॥
अश्विनांच्या सदैव-नव्या रक्षणाने—आनंददायी, सुमार्गाने नेणाऱ्या सुप्रणीतीने—आम्ही त्यांच्या सामंजस्यात पोहोचो. आमच्याकडे रयि (समृद्धी) वाहून आणा, आणि वीरशक्तीही; हे अमृतांनो, सर्व अमर सौभाग्ये आम्हांस आणा.
The Aśvins are twin Vedic deities linked with dawn, famous for swift rescue and healing. The hymn calls them as the earliest guests of the morning sacrifice.
Dawn is their special time, and the sukta treats them as the ones who “set” or establish the sacrifice at daybreak. Invoking them first symbolizes securing the rite and removing obstacles before they arise.
It asks for ever-new protection, right-leading guidance, release from distress, prosperity (rayi), heroic strength, and lasting good fortune.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.