Rig Veda 5.78.9: Mandala 5, Sukta 78, Mantra 9
Sukta 5.78
Rishi: Atri (Ātreya)
Devata: Ashvins (implicit frame; physicians safeguarding life)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
दश मासाञ्छशयानः कुमारो अधि मातरि । निरैतु जीवो अक्षतो जीवो जीवन्त्या अधि ॥
Transliteration
dáśa māsā́m̐ chaśayānáḥ kumārā́ ádhi mātári | nír aitu jī́vo ákṣato jī́vo jī́vantyā ádhi ||
Translation
दहा महिने शयित राहून, मातेमध्ये असलेला हा कुमार—तो जीवंत, अक्षत (अक्षुण्ण) होऊन बाहेर येवो; जीवंत मातेसह (तिच्यावर) जीवंत राहो.
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (कर्मपद-विशेषणम्)
TypeAdjective/Numeral
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक) अथवा दश (अव्यय-रूप)
मासान्months
मासान्:
कर्म (कालपरिमाण-निर्देशः; ‘दश मासान्’ = for ten months)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
शशयानःlying (reclining)
शशयानः:
कर्तृ-विशेषणम् (कुमारस्य अवस्थावाचकः)
TypeVerb (Participle)
Rootशी (धातु; ‘शेते’), कृत्: शशय- (परस्मैपद-परिप्रयोगेण) + आन (शतृ/कानच्-समकक्षः Vedic pres. ptc.)
कुमारःthe boy/infant
कुमारः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
अधिupon/in
अधि:
अधिकारण-सम्बन्धसूचक (सप्तमी/स्थानीय-भावः)
TypeIndeclinable (Preverb/Prep.)
Rootअधि
मातरिin the mother (womb)
मातरि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
निःout, forth
निः:
क्रियाविशेषण (गत्यर्थ-निर्देशः)
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootनिः
एतुlet (him) go/come forth
एतु:
क्रिया (कर्तृ: जीवः/कुमारः)
TypeVerb
Rootइ (धातु; गत्यर्थः)
जीवःalive, living (one)
जीवः:
कर्ता (एतु इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
अक्षतःuninjured, unharmed
अक्षतः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootक्षत (प्रातिपदिक; √क्षद्/क्षन् ‘to wound, injure’ → ‘क्षत’ wounded; अ-निषेध)
जीवःalive
जीवः:
कर्ता (अध्याहृत-भवतु/एतु इत्यादि वाक्यांशे पुनरुक्त्या बलम्)
TypeAdjective/Noun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
जीवन्त्याःof the living (woman/mother)
जीवन्त्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी): ‘of the living (mother)’
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootजीवन्ती (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; √जीव् + शतृ → जीवन्त्; स्त्री. जीवन्ती)
अधिupon/in
अधि:
अधिकारण-सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable (Preverb/Prep.)
Rootअधि
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.