
Sukta 5.25
Agni
हा सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—तो दिव्य सहाय्यक आहे; प्रामाणिक यजमानाला धन, कीर्ती व बलवान संतती देतो आणि उपासकाचे शत्रुबलांपासून रक्षण करतो. अग्नीला सत्यस्वरूप, ऋषिजन्य शक्ती म्हणून आवाहन केले आहे; तो भक्ताला वैरभावाच्या पलीकडे असे ‘पार उतरवतो’ जसे जहाज धोकादायक पाण्यातून सुरक्षित पार नेते. एकूण हेतू यज्ञकर्माची सिद्धी व आशीर्वाद, तसेच विरोध ओलांडून सुरक्षित गमन—हे दोन्ही आहेत.
Mantra 1
अच्छा वो अग्निमवसे देवं गासि स नो वसुः । रासत्पुत्र ऋषूणामृतावा पर्षति द्विषः ॥
सहाय्यासाठी तुम्ही देव अग्नीपाशी सरळ जाता; तो आम्हाला वसु (संपत्ती) प्रदान करो. ऋषींचा पुत्र, ऋतावा (ऋतात स्थित), आम्हाला द्वेषी—शत्रु शक्ती—यांच्या पलीकडे पार पाडो.
Mantra 2
स हि सत्यो यं पूर्वे चिद्देवासश्चिद्यमीधिरे । होतारं मन्द्रजिह्वमित्सुदीतिभिर्विभावसुम् ॥
तो खरोखर सत्यस्वरूप आहे—ज्याला प्राचीन देवांनीही प्रज्वलित केले. तो होता, आनंदमय जिह्वा असलेला; उज्ज्वल इंधनांनी सर्वत्र प्रकाशमान विभावसु आहे.
Mantra 3
स नो धीती वरिष्ठया श्रेष्ठया च सुमत्या । अग्ने रायो दिदीहि नः सुवृक्तिभिर्वरेण्य ॥
तो—अग्नी—अत्यंत व्यापक व श्रेष्ठ धीतिशक्तीने, आणि सुमतीच्या ज्योतीने, आमच्यासाठी रयो (धन-समृद्धी) प्रकाशित करो. हे वरेण्य अग्ने, आमच्या सुवृक्तींनी ही संपत्ती आमच्यासाठी प्रज्वलित कर.
Mantra 4
अग्निर्देवेषु राजत्यग्निर्मर्तेष्वाविशन् । अग्निर्नो हव्यवाहनोऽग्निं धीभिः सपर्यत ॥
अग्नी देवांमध्ये राजासारखा तेजस्वी होतो; अग्नी मर्त्यांमध्ये प्रवेश करून वास करतो. आमचा हव्यवाहन अग्नी, आमच्या धींनी (विचारशक्तींनी) सेविला जाऊन तृप्त होवो.
Mantra 5
अग्निस्तुविश्रवस्तमं तुविब्रह्माणमुत्तमम् । अतूर्तं श्रावयत्पतिं पुत्रं ददाति दाशुषे ॥
अग्नी दाशुषे (दान करणाऱ्यास) पुत्र देतो—अतिशय कीर्तिमान, तुवि-ब्रह्म (मंत्रबलाने समृद्ध), सर्वोत्तम; अजेय, असा स्वामी जो श्रुती/सत्य-श्रवण जगात व अंतःकरणात प्रतिध्वनित करतो.
Mantra 6
अग्निर्ददाति सत्पतिं सासाह यो युधा नृभिः । अग्निरत्यं रघुष्यदं जेतारमपराजितम् ॥
अग्नी सत्पती (सत्य स्वामी) देतो—जो वीर नरांसह युद्धात जिंकला आहे; अग्नी वेगवान अश्वही देतो—रघुष्यद (शीघ्र धावणारा), जेतार, अपराजित.
Mantra 7
यद्वाहिष्ठं तदग्नये बृहदर्च विभावसो । महिषीव त्वद्रयिस्त्वद्वाजा उदीरते ॥
जे वहिष्ठ (वहनशक्तीत सर्वाधिक समर्थ) आहे, हे विभावसो—अग्नीसाठी तेच विशाल अर्चन गा. महिषीप्रमाणे, तुझ्यापासूनच रयि (संपदा) आणि वाज (बल-समृद्धी) उदित होतात.
Mantra 8
तव द्युमन्तो अर्चयो ग्रावेवोच्यते बृहत् । उतो ते तन्यतुर्यथा स्वानो अर्त त्मना दिवः ॥
हे (अग्ने)! तुझे द्युमंत अर्चयः—तुझ्या प्रकाशमान ज्वाला—सोमपेषणाच्या ग्रावा (दगड) प्रमाणे ‘बृहत्’ (महान्/विस्तीर्ण) म्हणून उच्चारल्या जातात. आणि तुझी तन्यतु (गर्जन-शक्ती)ही, जशी दिवः (द्यौ/आकाश)चा स्वान (स्वतः उद्भवणारा नाद), आपल्या स्वभावानेच घुमू लागते.
Mantra 9
एवाँ अग्निं वसूयवः सहसानं ववन्दिम । स नो विश्वा अति द्विषः पर्षन्नावेव सुक्रतुः ॥
अशा प्रकारे आम्ही, वसूयवः (खऱ्या संपत्तीचे साधक), सहसान (पराक्रमी) अग्नीची वंदना करतो. सुक्रतु (शुभ-संकल्प/सद्बुद्धी) असलेला तो, नावेसारखा, आम्हाला सर्व द्विषः (द्वेष व शत्रुबल) यांच्या पलीकडे पार नेवो.
It asks Agni for help, prosperity, and protection, praising him as the truthful divine fire who can carry the worshipper beyond hostile forces.
The image means Agni safely ‘ferries’ a person across danger—symbolically across hatred, opposition, and obstacles—just as a boat carries one over water.
The hymn seeks riches and well-being, protection from enemies, and even a worthy, renowned son for the one who offers and honors Agni.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.