Rig Veda 5.25.5 — Mandala 5, Sukta 25, Mantra 5

Sukta 5.25

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (likely; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निस्तुविश्रवस्तमं तुविब्रह्माणमुत्तमम् । अतूर्तं श्रावयत्पतिं पुत्रं ददाति दाशुषे ॥

Transliteration

agnís tuviśrávastamaṃ tuví-brahmāṇam ut-tamáṃ | atū́rtaṃ śrāvayát-patiṃ putráṃ dadāti dāśúṣe ||

Translation

अग्नी दाशुषे (दान करणाऱ्यास) पुत्र देतो—अतिशय कीर्तिमान, तुवि-ब्रह्म (मंत्रबलाने समृद्ध), सर्वोत्तम; अजेय, असा स्वामी जो श्रुती/सत्य-श्रवण जगात व अंतःकरणात प्रतिध्वनित करतो.

Word by Word

• अग्निः: Agni (the fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• तु: but/indeed
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)

• विश्रवस्तमम्: most renowned, of widest fame
• विश्रवस्तमम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्रवस्- (प्रातिपदिक) + तमप् (तम-प्रत्यय)

• तुविब्रह्माणम्: abounding in sacred power/prayer; very mighty in brahman
• तुविब्रह्माणम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: तुवि- (उपसर्ग/पूर्वपद ‘बहु/अति’) + ब्रह्मन्- (प्रातिपदिक) → तुविब्रह्मन्-

• उत्तमम्: highest, best
• उत्तमम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम- (प्रातिपदिक; ‘उद्’ + तम)

• अतूर्तम्: unovercome, unconquered
• अतूर्तम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + तूर्त- (कृदन्त/विशेषण; √तुर्/तॄ ‘to overcome, surpass’)

• श्रावयत्पतिम्: the lord who makes (others) hear; the proclaimed lord
• श्रावयत्पतिम्: कर्म
• Type: Noun (with adjectival participle as first member)
• Root: श्रावयत्- (कृदन्त; causative present participle of √श्रु ‘to hear’ → श्रावयति ‘causes to hear/proclaims’) + पति-

• पुत्रम्: a son
• पुत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुत्र- (प्रातिपदिक)

• ददाति: gives
• ददाति: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (दाने)

• दाशुषे: to the worshipper/offerer
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (agent/participle used substantively)
• Root: दाशुष्- (कृदन्त; perfect participle/agent-noun from √दाश्/दश् ‘to worship, offer’)