
Sukta 5.14
Atri (Ātreya) (attribution for RV 5.14 generally)
Agni
Gāyatrī (probable)
अत्रीचे हे संक्षिप्त अग्निसूक्त स्तुती व समिधा यांच्या द्वारा अग्नीला जागृत होण्यास आवाहन करते, जेणेकरून तो यजमानाच्या आहुती देवांच्या सभेत पोहोचवील. अग्नीला नवजात प्रकाश म्हणून गौरविले आहे—तो अंधार व शत्रु शक्तींवर विजय मिळवून “गायी/किरणे”, जल आणि तेजस्वी स्वर्ग पुन्हा प्राप्त करतो; आणि घृत, स्तोत्रे व योग्य संकल्प यांमुळे तो बळकट होतो.
Mantra 1
अग्निं स्तोमेन बोधय समिधानो अमर्त्यम् । हव्या देवेषु नो दधत् ॥
स्तोत्राने अग्नीला जागृत करा—समिधेने प्रज्वलित, अमर्त्य अग्नीला. तो आमची हव्ये देवांमध्ये स्थापित करो—देवसंगतीत आमचे अर्पण धारण करो.
Mantra 2
तमध्वरेष्वीळते देवं मर्ता अमर्त्यम् । यजिष्ठं मानुषे जने ॥
यज्ञयात्रांमध्ये (अध्वरांमध्ये) मर्त्य जन त्या देवाला—अमर अग्नीला—स्तुतितात; मानवजातीमध्ये तो यजिष्ठ, म्हणजे यज्ञकर्मात सर्वाधिक समर्थ आहे.
Mantra 3
तं हि शश्वन्त ईळते स्रुचा देवं घृतश्चुता । अग्निं हव्याय वोळ्हवे ॥
त्यालाच सतत प्रयत्नशील जन घृत-चूती स्रुचेसह देव म्हणून स्तुतितात. हवि वाहून नेण्यासाठी ते अग्नीचे आवाहन करतात—हव्य-वोळ्हा, अर्पणांचा वाहक.
Mantra 4
अग्निर्जातो अरोचत घ्नन्दस्यूञ्ज्योतिषा तमः । अविन्दद्गा अपः स्वः ॥
अग्नी जन्मताच प्रकाशमान होतो; आपल्या ज्योतीने दस्यूं—विभाजनकारी शत्रुशक्तीं—चा संहार करून तमाचा नाश करतो. तो पुन्हा गाः (किरण/गायी), आपः (जल), आणि स्वः (दीप्तिमान स्वर्ग) यांचा शोध लावतो.
Mantra 5
अग्निमीळेन्यं कविं घृतपृष्ठं सपर्यत । वेतु मे शृणवद्धवम् ॥
पूज्य कवि, घृत-दीप्त पृष्ठ असलेला अग्नी—त्याची आम्ही सेवा व स्तुती करू. तो माझ्याकडे येवो; माझी हवि-प्रार्थना ऐकून स्वीकारो.
Mantra 6
अग्निं घृतेन वावृधुः स्तोमेभिर्विश्वचर्षणिम् । स्वाधीभिर्वचस्युभिः ॥
घृताने आणि स्तोत्रांनी—सर्व जनांसाठी कार्य करणाऱ्या अग्नीला—त्यांनी वाढविले; स्वाधी (योग्य अंतर्बुद्धी) व वचस्यु (शक्तिमान वाणी) यांनी त्याला पुष्ट केले.
It invokes Agni to awaken through praise and kindling, so he can carry offerings to the gods and bring light that overcomes darkness and opposition.
These are symbolic Vedic images for restored light and abundance: ‘cows’ as rays/wealth, ‘waters’ as life-sustaining flow, and ‘svaḥ’ as the luminous heavenly realm regained by Agni’s radiance.
By practical and inner means together—ghee offerings, hymns of praise, and “good understandings” with well-powered speech—so the fire becomes effective for all.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.