Sukta 52
Sukta 3.52
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.52)
Indra
Anuṣṭubh (probable; short 8-syllable pādas typical of this verse)
इंद्राला अर्पित हे सूक्त सोमयज्ञाला त्याच्या विविध पेषण-प्रसंगांमध्ये मांडते आणि विशेषतः उषःकाळी तसेच पुन्हा मध्यान्ही त्यांना आमंत्रित करते की त्यांनी तयार केलेले अन्न-नैवेद्य आणि कवीची स्तुती स्वीकारावी. यात अशी प्रार्थना आहे की अर्पणे (धान्य, पुरोडाश/पक्वान्न आणि स्तोत्र) ‘प्रभावी/सुंदर’ ठरावीत आणि सोमपान व विजयासाठी इंद्राचे वीर्य-बल दिवसेंदिवस वाढत जावे.
Mantras
Mantra 1
धानावन्तं करम्भिणमपूपवन्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ॥
हे इंद्रा, प्रातःकाळी आमच्याकडून हे हव्य स्वीकार—धान्ययुक्त, करंभ (मिश्रित पोषण) समृद्ध, अपूप (यज्ञ-केक) सहित, आणि उक्थ (स्तुती) युक्त; हे ग्रहण करून आमच्या अंतरी जागृत कर.
Mantra 2
पुरोळाशं पचत्यं जुषस्वेन्द्रा गुरस्व च । तुभ्यं हव्यानि सिस्रते ॥
हे इंद्रा, तयार होत असलेला सु-पक्व पुरोळाश स्वीकार; जवळ ये आणि याला आपला आनंद कर. कारण तुझ्यासाठीच हव्य प्रवाहित होतात, तुझ्या पूर्ति-शक्तीचा शोध घेत.
Mantra 3
पुरोळाशं च नो घसो जोषयासे गिरश्च नः । वधूयुरिव योषणाम् ॥
तू आमच्या पुरोळाश (आकृत अर्पण) आणि आमच्या घस—पोषक अन्न/रस—यांत आनंद मानतोस; आणि आमच्या गिरः—स्तुतिवाणी—यांतही. जसा वधूकडे ओढला जाणारा वर, तसाच एकत्वाची इच्छा करणाऱ्या आत्म-शक्तीकडे तू आकृष्ट होतोस.
Mantra 4
पुरोळाशं सनश्रुत प्रातःसावे जुषस्व नः । इन्द्र क्रतुर्हि ते बृहन् ॥
हे इंद्रा, प्राचीन कीर्ती लाभलेला, प्रातः-सवनात (सकाळच्या सोम-पीडनात) आमचा पुरोळाश स्वीकार. कारण महान आहे तुझा क्रतु—कार्यसाधक संकल्प आणि कर्माला क्रम देणारी तेजस्वी बुद्धी.
Mantra 5
माध्यंदिनस्य सवनस्य धानाः पुरोळाशमिन्द्र कृष्वेह चारुम् । प्र यत्स्तोता जरिता तूर्ण्यर्थो वृषायमाण उप गीर्भिरीट्टे ॥
माध्यंदिन सवनासाठी, हे इंद्रा, इथे धान्ये आणि पुरोळाश मनोहर व फलदायी कर. कारण स्तोता—जरिता—उद्दिष्टात त्वरित, वृषभ-बलाने पुढे झेपावत जवळ येतो, तेव्हा तो दर्शनवाही वाणीने तुझी उपासना करतो.
Mantra 6
तृतीये धानाः सवने पुरुष्टुत पुरोळाशमाहुतं मामहस्व नः । ऋभुमन्तं वाजवन्तं त्वा कवे प्रयस्वन्त उप शिक्षेम धीतिभिः ॥
तिसऱ्या सवनात, हे बहु-स्तुत, धान्ये व आहुती दिलेला पुरोळाश स्वीकार आणि आम्हांस महिमावान कर. हे कवे, ऋभुमन्त, वाजवन्त—कुशल-रचना व बल-समृद्धीने युक्त—आम्ही सिद्ध केलेल्या शक्तींनी, तेजस्वी धीतिंनी तुझ्या समीप जाणे शिकू दे.
Mantra 7
पूषण्वते ते चकृमा करम्भं हरिवते हर्यश्वाय धानाः । अपूपमद्धि सगणो मरुद्भिः सोमं पिब वृत्रहा शूर विद्वान् ॥
हे पूषण्वत—पोषण-शक्तीने परिपूर्ण—तुझ्यासाठी आम्ही करम्भ (मिश्रित पोषण) केला आहे; हे हरिवत, हर्यश्व—हरि अश्वांचा स्वामी—तुझ्यासाठी धान्ये सिद्ध केली आहेत. मरुद्गणासह अपूप (पक्व केक) भक्ष; हे वृत्रहा, हे शूर, विजयमार्ग जाणणाऱ्या, सोम पान कर.
Mantra 8
प्रति धाना भरत तूयमस्मै पुरोळाशं वीरतमाय नृणाम् । दिवेदिवे सदृशीरिन्द्र तुभ्यं वर्धन्तु त्वा सोमपेयाय धृष्णो ॥
नरांमध्ये सर्वाधिक वीर असलेल्या त्याच्यासाठी धान्ये व आकारित पुरोळाश त्वरेने आणा. दिवसेंदिवस, हे इंद्रा, तुझ्यासाठी योग्य शक्ती वाढोत; हे धृष्णु, सोमपेयासाठी त्या तुला वर्धित करो, जेणेकरून सर्व प्रतिरोधाविरुद्ध तुझे बळ पूर्णपणे स्थिर होईपर्यंत.
Frequently Asked Questions
It invites Indra to the Soma-sacrifice—especially at dawn and at the midday pressing—asking him to accept the prepared foods and the hymn, and to grant increased strength and victory.
They are standard sacrificial offerings. The hymn treats them as carriers of vitality and asks that they become ‘effective’ when presented with correct praise to Indra.
It is a ritual-spiritual idea: through daily, fitting offerings and true speech, Indra’s power is intensified in the rite—symbolically increasing protective force and overcoming obstacles for the community.
Ask anything about Sukta 52 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.