Rig Veda Sukta 51
Mandala 3Sukta 5112 Mantras

Sukta 51

Sukta 3.51

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3)

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh (probable)

हे सूक्त इंद्राला उद्देशून एक जोमदार आमंत्रण आहे—तो “जनांनी आधारलेला” आणि “अतिशय आह्वानिला जाणारा”—की तो यज्ञात यावा, सुबक रचलेली स्तुती स्वीकारावी आणि पिळलेला सोम प्राशन करावा. इंद्राच्या पूर्वीच्या सोमपानांचा व विजयांचा उल्लेख वर्तमान सहाय्याची हमी म्हणून केला आहे; आणि शेवटी संक्षिप्त प्रार्थना आहे की हविर्भाग व मंत्र इंद्राच्या संपूर्ण अस्तित्वाला—उदर, शिर आणि भुजा—बल देऊन, दान व अभिलषित सिद्धी प्रदान करण्यास समर्थ करो.

Mantras

Mantra 1

चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्यमिन्द्रं गिरो बृहतीरभ्यनूषत । वावृधानं पुरुहूतं सुवृक्तिभिरमर्त्यं जरमाणं दिवेदिवे ॥

जनांनी धारित, उक्थ्य (स्तुतीयोग्य) उदार इंद्राकडे महान् गिरा (स्तोत्रे) अभिमुख होऊन निनादली। सु-वृक्तींनी—नित्य वर्धमान, पुरुहूत (बहु-आहूत), अमर्त्य—त्याची दिवसेंदिवस, जरा-रहित स्थायी शक्ती म्हणून आम्ही स्तुती करतो।

Mantra 2

शतक्रतुमर्णवं शाकिनं नरं गिरो म इन्द्रमुप यन्ति विश्वतः । वाजसनिं पूर्भिदं तूर्णिमप्तुरं धामसाचमभिषाचं स्वर्विदम् ॥

माझी स्तोत्रे सर्व दिशांनी इंद्राकडे जातात—शतक्रतु, बळाचा अर्णव, समर्थ नर। वाजसनी (वाजदाता), पूर्भिद् (किल्ले फोडणारा), तूर्णि (वेगवान), अप्तुर (कार्यसाधक); धामसाच (धामांचा सखा), अभिषाच (विरोधक) दाबणारा, स्वर्विद् (स्वर्/सूर्य-लोकाचा शोधक-प्राप्तकर्ता)।

Mantra 3

आकरे वसोर्जरिता पनस्यतेऽनेहसः स्तुभ इन्द्रो दुवस्यति । विवस्वतः सदन आ हि पिप्रिये सत्रासाहमभिमातिहनं स्तुहि ॥

वसु (समृद्धी) यांच्या आकरात—उद्गमस्थानी जरीता (स्तोत्रकर्ता) आनंदाचा शोध घेतो; अनहस (अक्लांत/अहिंसक) स्तोता श्रद्धेने इंद्राची सेवा करतो. विवस्वताच्या सदनात तो परिपूर्ण झाला आहे; सदा-विजयी, अभिमाति-हन (विरोधी विचारांचा संहारक) इंद्राची स्तुती करा.

Mantra 4

नृणामु त्वा नृतमं गीर्भिरुक्थैरभि प्र वीरमर्चता सबाधः । सं सहसे पुरुमायो जिहीते नमो अस्य प्रदिव एक ईशे ॥

हे नरांनो, गीर्भि व उक्थांनी नृतम (अत्यंत वीर) इंद्राची स्तुती करा; सबाध (अडथळे भेदणारा) त्या वीराचे अर्चन करा. तो आपल्या सहस (बल) ला महाशक्तीसाठी एकवटतो—पुरुमाय (अनेक रूप-शक्तींचा धारक); त्या प्रदिव (दूर-प्रकाशमान) एकमेव अधीशाला नमस्कार.

Mantra 5

पूर्वीरस्य निष्षिधो मर्त्येषु पुरू वसूनि पृथिवी बिभर्ति । इन्द्राय द्याव ओषधीरुतापो रयिं रक्षन्ति जीरयो वनानि ॥

प्राचीन काळापासूनच त्याचे अढळ आधार मर्त्यांमध्ये स्थापित आहेत; पृथ्वी अनेक वसू (धन) धारण करते. इंद्रासाठी द्यौः, ओषधी आणि आपः रयीचे रक्षण करतात; आणि बलवान वने जीवन-बलाची वाढ धारण करून दृढ उभी राहतात.

Mantra 6

तुभ्यं ब्रह्माणि गिर इन्द्र तुभ्यं सत्रा दधिरे हरिवो जुषस्व । बोध्यापिरवसो नूतनस्य सखे वसो जरितृभ्यो वयो धाः ॥

हे इंद्रा! तुझ्यासाठीच ब्रह्म (स्तोत्र) आणि प्रेरित वाणीची गीते आहेत; हे हरिवो (हरी-अश्वांचा स्वामी), ती सदा तुझ्यासाठीच अर्पिली आहेत—त्यांचा स्वीकार कर. नित्य-नूतन रक्षक म्हणून निकट सहाय्य बनून जागा हो; हे सखे, हे वसु (धनदाता), स्तोत्रकर्त्या गायकांना जीवनाची विस्तीर्णता दे.

Mantra 7

इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमं यथा शार्याते अपिबः सुतस्य । तव प्रणीती तव शूर शर्मन्ना विवासन्ति कवयः सुयज्ञाः ॥

हे मरुत्वान् इंद्रा! येथे सोमपान कर, जसा शार्याताकडे तू सुत (पिळलेला) सोम प्यायलास. हे शूरा! तुझ्या प्रणीतीने (नेतृत्वाने) आणि तुझ्या शरण-रूप शर्मन् (आश्रयाने) सुयज्ञाचे कवी (ऋषी) जवळ येतात आणि प्रकाशात वास करतात.

Mantra 8

स वावशान इह पाहि सोमं मरुद्भिरिन्द्र सखिभिः सुतं नः । जातं यत्त्वा परि देवा अभूषन्महे भराय पुरुहूत विश्वे ॥

हे पुरुहूत इंद्रा! आनंदित उत्कंठेने येथे सोमपान कर—मरुत् सख्यांसह—आमचा हा सुत (पिळलेला) आनंदरस। कारण तुझ्या जन्मत:च सर्व देवांनी तुला महान भार-धारणासाठी अलंकृत केले—सर्वव्यापी कार्यासाठी, हे बहु-आहूत!

Mantra 9

अप्तूर्ये मरुत आपिरेषोऽमन्दन्निन्द्रमनु दातिवाराः । तेभिः साकं पिबतु वृत्रखादः सुतं सोमं दाशुषः स्वे सधस्थे ॥

हे मरुतांनो! अप्तूर्य-गतीत हा निकट सहाय (आपिर) इंद्राला आनंदित करीत आहे; दान देणारे, दाति-वाराः (दान-वर्षक) त्याच्या मागोमाग चालतात. त्यांच्या संगतीने वृत्र-हंता आपल्या सधस्थे (संगती-आसनी) दाशुष् (यजमान/दाता) याचा पिळलेला सोम पिऊ दे.

Mantra 10

इदं ह्यन्वोजसा सुतं राधानां पते । पिबा त्वस्य गिर्वणः ॥

हे राधांचा (समृद्धींचा) स्वामी! हा सोम खरोखर तुझ्या तेजाच्या अनुगमनाने पिळला आहे; हे गिरवण (स्तुती-ग्राही)! याचे पान कर.

Mantra 11

यस्ते अनु स्वधामसत्सुते नि यच्छ तन्वम् । स त्वा ममत्तु सोम्यम् ॥

जो तुझ्या स्वधा (स्व-नियम/स्वभाव-धर्म) अनुसार पिळलेल्या (सोम) अर्पणात देहाला आवरून स्थिर करतो—तो सोम्य (सोम-स्वरूप) आनंद तुला प्रमुदित करो.

Mantra 12

प्र ते अश्नोतु कुक्ष्योः प्रेन्द्र ब्रह्मणा शिरः । प्र बाहू शूर राधसे ॥

हे इंद्रा, हे तुझ्या कुक्षीत हे परिपूर्ण होवो; ब्रह्म-स्तुती तुझ्या शिरापर्यंत अग्रसर होवो. हे शूरा, राधस् (दान-समृद्धी) साठी आपले बाहू पुढे कर.

Frequently Asked Questions

It is a hymn inviting Indra (often together with the Maruts) to come to the sacrifice, drink the pressed Soma, and respond to praise by granting protection, leadership, and gifts.

The hymn uses remembered precedents to strengthen the present request: if Indra accepted Soma and helped before, he can be trusted to come and help again in this rite.

It asks that the offering and the sacred words fully energize Indra—nourish him, awaken his mind, and set his arms to action—so he can give blessings and fulfilment to the worshippers.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App