Sukta 5

Mantra 1

प्रत्यग्निरुषसश्चेकितानोऽबोधि विप्रः पदवीः कवीनाम् । पृथुपाजा देवयद्भिः समिद्धोऽप द्वारा तमसो वह्निरावः ॥

उषेकडे उन्मुख होऊन, चेतन होत अग्नी जागा झाला—विप्र, कवींना मार्ग दाखविणारा. व्यापक बळाचा, देवास शोधणाऱ्यांनी प्रज्वलित केलेला तो वह्नि अंधाराची दारे उघडतो.

Mantra 2

प्रेद्वग्निर्वावृधे स्तोमेभिर्गीर्भिः स्तोतॄणां नमस्य उक्थैः । पूर्वीॠतस्य संदृशश्चकानः सं दूतो अद्यौदुषसो विरोके ॥

खरोखरच अग्नी स्तोत्रांनी, गीतांनी, आणि स्तोत्यांच्या नमस्कारयुक्त उक्थांनी वाढला आहे. ऋताच्या प्राचीन दर्शनांत आनंद मानून, दूत (अग्नी) उषेच्या विस्तीर्ण प्रकाश-प्रदेशात एकत्र तेजस्वी झाला आहे.

Mantra 3

अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन् । आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम् ॥

मग अग्नी मनुष्यांच्या कुलांमध्ये स्थापन झाला—आपः (जल) यांचा गर्भ, ऋताने साध्य करणारा मित्र. सुवर्णिम (दीप्त) यजत म्हणून तो शिखरावर उभा राहिला; तो विप्र झाला—आमच्या मतिंचा हव्य (अर्पणयोग्य) बलरूप.

Mantra 4

मित्रो अग्निर्भवति यत्समिद्धो मित्रो होता वरुणो जातवेदाः । मित्रो अध्वर्युरिषिरो दमूना मित्रः सिन्धूनामुत पर्वतानाम् ॥

अग्नी जेव्हा प्रज्वलित होतो, तेव्हा तो मित्र होतो; होतृ म्हणून तो मित्र, जातवेदस् म्हणून वरुण. अध्वर्यु म्हणून तो मित्र—वेगवान, गृहस्वामी; नद्यांचाही मित्र, आणि पर्वतांचाही मित्र.

Mantra 5

पाति प्रियं रिपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य । पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः पाति देवानामुपमादमृष्वः ॥

तो आक्रमकापासून प्रिय, अग्र पद (स्थान) जपतो; यह्व (महाबल) सूर्याचा चरण/मार्ग जपतो. अग्नी नाभि—सप्तशीर्ष (सात-शिरांची शक्ति)—जपतो; उंच (ऋष्व) देवांचा उपमाद (निकट-आनंद, यज्ञरस) जपतो.

Mantra 6

ऋभुश्चक्र ईड्यं चारु नाम विश्वानि देवो वयुनानि विद्वान् । ससस्य चर्म घृतवत्पदं वेस्तदिदग्नी रक्षत्यप्रयुच्छन् ॥

ऋभूने वंदनीय, रम्य नाम घडविले—तो देव सर्व वयुन (कौशल्ये/विधी) जाणणारा. त्याने वेनासाठी वृषभाचे चर्म केले—घृतसमृद्ध पद (दीप्त मधुरतेने भरलेले स्थान); त्याचेच रक्षण अग्नी न चुकता, अखंड करीत राहतो.

Mantra 7

आ योनिमग्निर्घृतवन्तमस्थात्पृथुप्रगाणमुशन्तमुशानः । दीद्यानः शुचिॠष्वः पावकः पुनःपुनर्मातरा नव्यसी कः ॥

अग्नी घृतसमृद्ध योनि (गर्भ) मध्ये येऊन उभा राहिला आहे; विस्तीर्ण अग्र-गान असलेला तो इच्छितो आणि तोच इच्छामय ज्वाला आहे. दीप्त, शुचि, उंच, पावक—तो पुन्हा पुन्हा दोन मातांना नित्य-नवीन करतो; ते कोण मोजू शकेल?

Mantra 8

सद्यो जात ओषधीभिर्ववक्षे यदी वर्धन्ति प्रस्वो घृतेन । आप इव प्रवता शुम्भमाना उरुष्यदग्निः पित्रोरुपस्थे ॥

सद्योजात अग्नी औषधींच्या शक्तींनी तत्क्षणी वाढतो; त्या घृत-दीप्तीने त्याचा अग्र-उभार वाढवितात तेव्हा. जसा उतारावरून वाहणारा जलप्रवाह स्वतःला शोभवितो, तसा अग्नी दोन्ही माता-पित्यांच्या (द्यौः–पृथिवी) कुशीत विस्तार पावून रक्षण करतो.

Mantra 9

उदु ष्टुतः समिधा यह्वो अद्यौद्वर्ष्मन्दिवो अधि नाभा पृथिव्याः । मित्रो अग्निरीड्यो मातरिश्वा दूतो वक्षद्यजथाय देवान् ॥

समिधेने स्तुत झालेला हा यह्व (प्रचंड) आज वर उफाळून प्रज्वलित झाला—दिवाच्या शिखरावर, पृथ्वीच्या नाभीवर। मित्रस्वरूप, वंदनीय अग्नी—मातरिश्वा हा दूत—यज्ञार्पणासाठी देवांना वहन करील.

Mantra 10

उदस्तम्भीत्समिधा नाकमृष्वोऽग्निर्भवन्नुत्तमो रोचनानाम् । यदी भृगुभ्यः परि मातरिश्वा गुहा सन्तं हव्यवाहं समीधे ॥

समिधेने त्याने जणू स्वर्गाला स्तंभित केले; उंचावलेला अग्नी, प्रकाशमान लोकांमध्ये सर्वोच्च झाला। जेव्हा मातरिश्वाने भृगूंसाठी गुहेत गुप्त असलेल्या हव्यवाह (आहुती-वाहक) अग्नीला प्रज्वलित केले.

Mantra 11

इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥

हे अग्ने, जो तुला हाक मारतो त्याच्यासाठी इळा (इडा) सिद्ध कर—बहुकर्मसमृद्ध, आणि गो (गावः) म्हणजे ज्ञानकिरणांचा शाश्वत लाभ देणारी. आम्हांस पुत्र, तनय, बलवान् संतती लाभो; हे अग्ने, तेच आमच्यावर तुझी सुमती होवो.