Sukta 83
Sukta 10.83
Manyu (personified) / traditionally attributed to a seer of the Manyu hymns (Book 10, late layer; specific attribution varies by Anukramaṇī)
Manyu (Wrath/Ardour as divine power, often linked with Indra)
Triṣṭubh (probable)
हे सूक्त इंद्राच्या विजयशक्तीशी संलग्न असलेल्या दैवी क्रोध–तेजस्वी ‘मन्यु’ला देवतुल्य शक्ती म्हणून आवाहन करते. वृत्रसदृश अडथळे व शत्रूबलांविरुद्धच्या रणात उपासकाशी मन्युला जूळवून (योजून) देण्याची प्रार्थना करते. मन्यु स्वयंजात, अप्रतिहत व सर्वत्र कार्यरत आहे असे स्तुतिगान करून, अंतर्गत व बाह्य संघर्षांसाठी “आमच्यात बळ स्थाप” अशी याचना करते. सूक्ताचा शेवट उजव्या हाताशी मन्यु निकट सहचर म्हणून असावा या प्रतिमेने होतो; आणि गुप्त, अंतर्मुख पानासाठी मधुर सार—सोम/मधुर अर्घ्य—अर्पण करून ते दृढ केले जाते.
Mantras
Mantra 1
यस्ते मन्योऽविधद्वज्र सायक सह ओजः पुष्यति विश्वमानुषक् । साह्याम दासमार्यं त्वया युजा सहस्कृतेन सहसा सहस्वता ॥
हे मन्यु! ज्याने तुझा वज्र आणि बाण सज्ज केला, तोच तुझे बल व ओज वाढवितो; ते सर्व मानव-लोकात आपला प्रवाह पोसते. हे सहस्कृत (बलाने घडलेला) सहस्वन्! तुझ्यासह युग्म होऊन—बलाने बल साधत—तुझ्या प्रबळ सहसाने आम्ही दास (अंधकार-रोधक) आणि आर्य (मानव-भेद) या दोघांवरही विजय मिळवो.
Mantra 2
मन्युरिन्द्रो मन्युरेवास देवो मन्युर्होता वरुणो जातवेदाः । मन्युं विश ईळते मानुषीर्याः पाहि नो मन्यो तपसा सजोषाः ॥
मन्युच इंद्र आहे; मन्युच खरोखर देव आहे. मन्युच होता आहे, वरुण आहे, जातवेदस् (जन्मांचा ज्ञाता) आहे. मानुषी प्रजा मन्युची स्तुती करतात; हे मन्यो! तपसासह सजोशा (समरस-संयोग) होऊन आमचे रक्षण कर.
Mantra 3
अभीहि मन्यो तवसस्तवीयान्तपसा युजा वि जहि शत्रून् । अमित्रहा वृत्रहा दस्युहा च विश्वा वसून्या भरा त्वं नः ॥
हे मन्यो! तवसांमध्येही अधिक तवसीयन्, आमच्याकडे ये; तपसाने युक्त होऊन शत्रूंना विदीर्ण कर. अमित्रहा, वृत्रहा, दस्युहा—आमच्यासाठी सर्व वसूनि (समृद्धी) घेऊन ये.
Mantra 4
त्वं हि मन्यो अभिभूत्योजाः स्वयम्भूर्भामो अभिमातिषाहः । विश्वचर्षणिः सहुरिः सहावानस्मास्वोजः पृतनासु धेहि ॥
हे मन्यु! तूच सर्वांवर अभिभव करणारे ओज आहेस; तू स्वयम्भू—दीप्त तेज, शत्रू-आक्रमकांना जिंकणारा. हे विश्वचर्षणि, हे सहुरि, हे सहावान! रणांत, अंतःकरणातील रणांतही, आमच्यात तुझे ओज धारण कर.
Mantra 5
अभागः सन्नप परेतो अस्मि तव क्रत्वा तविषस्य प्रचेतः । तं त्वा मन्यो अक्रतुर्जिहीळाहं स्वा तनूर्बलदेयाय मेहि ॥
मी अभागा होऊन जणू दूर पडून गेलो आहे; हे प्रचेतः, हे तविषस्य! हे सर्व तुझ्या क्रतु—तुझ्या संकल्पशक्तीने—घडते. म्हणून, हे मन्यु, माझ्यातील अक्रतु—निर्बुद्धी—चा तिरस्कार कर; माझ्या स्व-तनूजवळ ये—तिला बल देणारी कर.
Mantra 6
अयं ते अस्म्युप मेह्यर्वाङ्प्रतीचीनः सहुरे विश्वधायः । मन्यो वज्रिन्नभि मामा ववृत्स्व हनाव दस्यूँरुत बोध्यापेः ॥
हा मी—तुझाच; माझ्याजवळ ये, माझ्याकडे वळ, हे सहुरे, हे विश्वधायः। हे मन्यु, वज्रधारी! मला सर्व बाजूंनी वेढ; आपण दस्यूंना हनन करू, आणि आपः—शुद्ध करणाऱ्या गहिराई—कडे जागृत होऊ.
Mantra 7
अभि प्रेहि दक्षिणतो भवा मेऽधा वृत्राणि जङ्घनाव भूरि । जुहोमि ते धरुणं मध्वो अग्रमुभा उपांशु प्रथमा पिबाव ॥
माझ्याबरोबर पुढे ये; माझ्या उजव्या बाजूस राहा. मग आपण अनेक वृत्र—अडथळ्यांची आवरणे—तुडवून टाकू. मी तुझ्यासाठी मध्व (मधु) याचा धारण करणारा प्रथम सार अर्पित करीत आहे; तुम्ही दोघेही उपांशु—गुप्तपणे—पहिला घोट प्या.
Frequently Asked Questions
Manyu is divine ardour or sacred wrath—an overpowering, blazing force closely resembling Indra’s victorious energy. The hymn treats this ‘wrath’ as a deity that can be invoked and internalized as strength.
No. While it uses battle language (weapons, enemies, Vṛtra), it also points to inner struggle—overcoming fear, inertia, and inner division by placing Manyu’s ojas (force) within oneself.
The hymn ends by pouring the first essence of sweetness (Soma/madhu imagery) and inviting secret drinking. This symbolizes communion—taking Manyu’s power inward in a controlled, consecrated form.
Ask anything about Sukta 83 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.