
Sukta 1.17
Medhātithi Kāṇva (trad.)
Indra-Varuṇa (dual)
Gāyatrī
हे सूक्त इंद्र आणि वरुण या दोघांना युगल “सम्राट” म्हणून एकत्र आवाहन करते—जे संरक्षण करतात, आशीर्वाद देतात आणि मानवी जीवनाला ऋत/योग्य नियमाप्रमाणे सुव्यवस्थित करतात. त्यांच्या कृपेने बल (इंद्र) सत्य व नियम/धर्म (वरुण) यांच्याशी सुसंगत व्हावे, अशी प्रार्थना आहे, जेणेकरून उपासकाचा क्रतु (संकल्प-शक्ती) प्रेरित स्तुतीस आणि प्रभावी यज्ञकर्मास योग्य ठरेल. शेवटच्या मंत्रांत नीट घडलेली स्तुती दोन्ही देवांपर्यंत पोहोचावी आणि सामायिक, सामुदायिक स्तोत्र म्हणून समृद्ध व्हावी, यावर भर दिला आहे.
Mantra 1
इन्द्रावरुणयोरहं सम्राजोरव आ वृणे । ता नो मृळात ईदृशे ॥
इंद्र-वरुण—या दोन्ही सम्राटांची रक्षणकारी मदत मी निवडतो व आवाहन करतो. ते अशा आम्हांवर कृपा करो॥
Mantra 2
गन्तारा हि स्थोऽवसे हवं विप्रस्य मावतः । धर्तारा चर्षणीनाम् ॥
कारण तुम्ही दोघेही साहाय्यासाठी येणारे आहात; महाबल-प्रेरणा असलेल्या विप्राच्या हाकेला तुम्ही ऐकता. तुम्ही जनांचे (चर्षणी) धारक आहात—मानवसमुदायाला धारण करणाऱ्या शक्ती.
Mantra 3
अनुकामं तर्पयेथामिन्द्रावरुण राय आ । ता वां नेदिष्ठमीमहे ॥
हे इंद्र-वरुणा! आमच्या अंतःकामनेप्रमाणे आमची रयी (समृद्धी) तृप्त करा. आम्ही तुम्हा दोघांना—अतिनिकट—इथेच आळवतो व इच्छितो.
Mantra 4
युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् । भूयाम वाजदाव्नाम् ॥
कारण तुम्ही शची (कार्यसाधक शक्ती) यांची युवाशक्ती आहात, तुम्ही सुमती (सद्बुद्धी) यांची युवाशक्ती आहात. वाज (बल-समृद्धी) देणाऱ्यांकडून प्राप्त करणाऱ्यांमध्ये आम्ही अधिकाधिक होत जाऊ.
Mantra 5
इन्द्रः सहस्रदाव्नां वरुणः शंस्यानाम् । क्रतुर्भवत्युक्थ्यः ॥
इंद्र हा सहस्रदात्यांमध्ये अग्रगण्य; वरुण हा प्रेरित वाणी (शंस्या)मध्ये स्तुत्य आहे. क्रतु (संकल्प–प्रज्ञा) उक्थ्य—स्तोत्र व आवाहन—यास योग्य ठरतो.
Mantra 6
तयोरिदवसा वयं सनेम नि च धीमहि । स्यादुत प्ररेचनम् ॥
त्या दोघांच्याच अवस (सहाय्य)ाने आम्ही विजय मिळवू; आणि आपला विचार अंतरी स्थिर करू. तसेच पुढे वाहणारी वाढही होवो—अस्तित्वात परिपूर्णतेचा उचंबळता प्रवाह.
Mantra 7
इन्द्रावरुण वामहं हुवे चित्राय राधसे । अस्मान्त्सु जिग्युषस्कृतम् ॥
हे इंद्रा-वरुणा! चित्र-राधस (बहुरूपी ऐश्वर्य/परिपूर्णता) यासाठी मी तुम्हांला हाक देतो. आम्हांला खरोखर जिग्युष (विजयी) करा—अंतरीच्या संग्रामात विजेत्यांचे रूप द्या.
Mantra 8
इन्द्रावरुण नू नु वां सिषासन्तीषु धीष्वा । अस्मभ्यं शर्म यच्छतम् ॥
हे इंद्रा-वरुणा! आता—आता—आमच्या आकांक्षी धींमध्ये (धी) प्रवेश करा. आम्हांला शर्म (śarma)—रक्षण व शांती देणारा विस्तीर्ण आश्रय द्या.
Mantra 9
प्र वामश्नोतु सुष्टुतिरिन्द्रावरुण यां हुवे । यामृधाथे सधस्तुतिम् ॥
हे इंद्रा-वरुणा! ही सुबद्ध सुष्टुति तुमच्यापर्यंत पुढे जाऊन पोहोचो—मी उच्चारलेले हे ह्वान. तुम्ही समृद्ध करता ती सधस्तुति—सभेची सामूहिक स्तुती—सफल होवो.
Because they represent complementary rule: Indra gives strength and victory, while Varuṇa upholds truth and cosmic order (ṛta). The hymn asks for a life guided by both power and rightness.
Kratu is will and discerning intention. The verse says that when one aligns with Indra’s force and Varuṇa’s order, the mind becomes capable of true, effective prayer and ritual speech.
It can be recited in the morning before a small fire or lamp, offering a little ghee or water with a clear intention: seek courage to act (Indra) and honesty and self-restraint (Varuṇa), and ask that your words and efforts bear good results.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.