Sukta 15
Sukta 1.15
Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.15)
Indra (Soma-drinker)
Gāyatrī
ऋग्वेद 1.15 हे गायत्री छंदातील सूक्त असून, इंद्राला ऋत (योग्य व्यवस्था/नियम) यांच्याशी सुसंगत रीतीने सोमपानासाठी आमंत्रित करते, जेणेकरून यजमानासाठी त्याची शक्ती व संरक्षण प्रकट होईल. हे सूक्त सोम-पीडनाच्या वातावरणातून—पीडनाचे दगड, ऋत्विज पुरोहित, आणि धन-देणारी शक्ती द्रविणोदा—असे टप्पे घेत पुढे जाते; आणि शेवटी गार्हपत्य अग्नीत यज्ञाला प्रतिष्ठित करून, अग्नीला यज्ञाचा ऋतबद्ध अग्रणी म्हणून अधिष्ठित करते.
Mantras
Mantra 1
इन्द्र सोमं पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः । मत्सरासस्तदोकसः ॥
हे इंद्रा! ऋतु आणि ऋत (नियम) यानुसार सोम पान कर; पिळलेले इंदव (रसबिंदू) तुझ्यात प्रवेश करो—ते मत्सरास (उत्साहक प्रवाह) जे ‘तत्’मध्ये वास करतात.
Mantra 2
मरुतः पिबत ऋतुना पोत्राद्यज्ञं पुनीतन । यूयं हि ष्ठा सुदानवः ॥
हे मरुतांनो, ऋतूनुसार सोमपान करा; पोत्र (शुद्ध करणारे पात्र) यांतून यज्ञ शुद्ध करा—आमची आहुती निर्मळ करा. कारण तुम्हीच सुदानवः—उदार दाते, वादळी वायू-शक्तीचे दैवी सामर्थ्य आहात.
Mantra 3
अभि यज्ञं गृणीहि नो ग्नावो नेष्टः पिब ऋतुना । त्वं हि रत्नधा असि ॥
हे ग्नावो, हे नेष्टः, आमच्या यज्ञाकडे तुझे स्तवन/गान वळव; ऋतूनुसार पान कर. कारण तूच रत्नधा आहेस—रत्नांचा धारक व स्थापक, तेजस्वी संपत्तीचा अधिष्ठाता.
Mantra 4
अग्ने देवाँ इहा वह सादया योनिषु त्रिषु । परि भूष पिब ऋतुना ॥
हे अग्ने, देवांना इथे वहन करून आण; त्यांना तीन योनिंमध्ये आसन दे. सर्व बाजूंनी सौंदर्य व शिस्तीने सजव; ऋतूनुसार पान कर.
Mantra 5
ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूँरनु । तवेद्धि सख्यमस्तृतम् ॥
हे इंद्रा! ब्राह्मण-तेज (ब्रह्मन्) यांतून प्रकटलेल्या तुझ्या राधस् (समृद्धी)चा सोम पान कर—ऋतूंच्या क्रमाने, ऋत (सत्य-व्यवस्था) यांच्या माप-लयीचे अनुसरण करीत; कारण तुझे सख्य अखंड आहे.
Mantra 6
युवं दक्षं धृतव्रत मित्रावरुण दूळभम् । ऋतुना यज्ञमाशाथे ॥
हे मित्रा-वरुणा! धृतव्रत—दृढ व्रत धारण करणारे—तुम्ही दोघेही दुर्दम्य दक्ष (कार्यसाधक शक्ती) धारण करून स्थिर ठेवता; ऋतुना—ऋत (सत्य-व्यवस्था) यांच्या यथार्थ लयीने—यज्ञाला प्राप्त होता आणि आमच्या अंतरी तो पोसता.
Mantra 7
द्रविणोदा द्रविणसो ग्रावहस्तासो अध्वरे । यज्ञेषु देवमीळते ॥
द्रविणोदा—द्रविण (अंतःधन) देणारा—अध्वरात, हातांत ग्राव (सोम पेषणशिला) धारण करून, यज्ञांत देवाचे स्तवन करतो.
Mantra 8
द्रविणोदा ददातु नो वसूनि यानि शृण्विरे । देवेषु ता वनामहे ॥
द्रविणोदा आम्हांला ते तेजस्वी वसू (संपत्ती) द्यावोत—जे देवांमध्ये ऐकलेले व मान्य झालेले आहेत; त्यांनाच आम्ही देव-लोकांत (चेतनेच्या दिव्य लोकांत) मिळविण्याची याचना करतो.
Mantra 9
द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्र च तिष्ठत । नेष्ट्रादृतुभिरिष्यत ॥
द्रविणोदा तृप्त व्हावयास इच्छितो—हविर्दान करा आणि पुढे उभे राहा; नेष्टृ (मार्गदर्शक नेता) कडून, ऋतु/ऋतुमानांनी प्रेरित होऊन, मार्गावर पुढे चला.
Mantra 10
यत्त्वा तुरीयमृतुभिर्द्रविणोदो यजामहे । अध स्मा नो ददिर्भव ॥
हे द्रविणोदा, ऋतूंंसह ‘चतुर्थ’ म्हणून आम्ही तुझे यजन करतो; म्हणून तू आमच्यासाठी दाता हो—परिपूर्णतेने देणारा.
Mantra 11
अश्विना पिबतं मधु दीद्यग्नी शुचिव्रता । ऋतुना यज्ञवाहसा ॥
हे अश्विनौ, मधुरस प्या; प्रज्वलित अग्नींसारखे दीप्त, व्रतात शुचि—यज्ञवाहक—ऋतूनुसार या आणि ही मधुरता आपल्या अधिकारात घ्या.
Mantra 12
गार्हपत्येन सन्त्य ऋतुना यज्ञनीरसि । देवान्देवयते यज ॥
गार्हपत्य अग्नीला आधार करून, ऋतूमध्ये स्थित, तू नियमाप्रमाणे यज्ञाचा नेता आहेस; देवाची इच्छा करणाऱ्या यजमानासाठी देवांना यज.
Frequently Asked Questions
It teaches that Indra’s strength and help come when Soma is offered in harmony with ṛta—right order, right timing, and right measure—so the sacrifice becomes effective.
Draviṇodā represents the wealth-giving power that arises from a well-performed sacrifice—prosperity as a sacred outcome of correct ritual action.
It closes by grounding the rite in the steady household fire (Gārhapatya) and affirming Agni as the leader of sacrifice (yajña-nī), who carries offerings to the gods for the sincere seeker.
Ask anything about Sukta 15 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
