Mantra 1
Sukta 1.15
Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.15)
Devata: Indra (Soma-drinker)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र सोमं पिब ऋतुना त्वा विशन्त्विन्दवः । मत्सरासस्तदोकसः ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॒ सोमं॒ पिब॑ ऋ॒तुना त्वा॑ विश॒न्त्विन्द॑वः । म॒त्स॒रास॒स्तदो॑कसः ॥
Transliteration
índra sómaṃ píba ṛtúnā tvā viśántv índavaḥ | matsarā́sas tádokasaḥ ||
Translation
हे इंद्रा! ऋतु आणि ऋत (नियम) यानुसार सोम पान कर; पिळलेले इंदव (रसबिंदू) तुझ्यात प्रवेश करो—ते मत्सरास (उत्साहक प्रवाह) जे ‘तत्’मध्ये वास करतात.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑ । सोम॑म् । पिब॑ । ऋ॒तुना॑ । आ । त्वा॒ । वि॒श॒न्तु॒ । इन्द॑वः । म॒त्स॒रासः॒ । तत्ऽओ॑कसः ॥इन्द्र । सोमम् । पिब । ऋतुना । आ । त्वा । विशन्तु । इन्दवः । मत्सरासः । तत्ओकसः ॥indra | somam | piba | ṛtunā | ā | tvā | viśantu | indavaḥ | matsarāsaḥ | tat-okasaḥ
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (addressed)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सोमम्Soma (the pressed drink)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
पिबdrink
पिब:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootपा (पिबति) धातु
ऋतुनाwith the proper season/rite (in due order)
ऋतुना:
करण
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विशन्तुlet (them) enter
विशन्तु:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootविश् (प्रवेशने) धातु
इन्दवःthe drops (of Soma)
इन्दवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
मत्सरासःintoxicating, exhilarating
मत्सरासः:
कर्तृ (इन्दवः-विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमत्सर (प्रातिपदिक)
तदोकसःhaving that as their home; dwelling there (i.e., in you/your abode)
तदोकसः:
कर्तृ (इन्दवः-विशेषणम्)
TypeAdjective/Compound (Tatpuruṣa)
Rootतद् + ओकस् (प्रातिपदिक; ‘dwelling, house’)