
Sukta 1.106
Likely Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.106) or associated seer-family in anukramaṇī; requires confirmation by specific śākha anukramaṇī
Viśvedevāḥ / collective invocation (Indra, Mitra, Varuṇa, Agni, Maruts, Aditi; addressed also to Vasus)
Jagatī (probable for RV 1.106.1 by syllable length; needs metrical verification)
हे सूक्त विश्वदेव—इंद्र, मित्र-वरुण, अग्नी, मरुत, अदिती आणि संबंधित शक्ती—यांचे सामूहिक आवाहन आहे. यात संरक्षण, वाढ आणि संकटातून सुरक्षितपणे मार्ग काढण्याची प्रार्थना केली आहे. वारंवार येणाऱ्या ध्रुवपदात वसूंना उदार सहाय्यक म्हणून हाक देऊन, प्रत्येक ‘कठीण अरुंद वाट/दर्रा’तून उपासकाला असे बाहेर काढावे, जसे अरुंद दरीत अडकलेला रथ सोडवून बाहेर ओढला जातो, अशी विनंती आहे. शेवटच्या मंत्रांत हे संरक्षण अदिती, सिंधू, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग/आकाश) अशा विश्वाधारांपर्यंत विस्तारते, जेणेकरून यजमानाचे रक्षण अखंड, अविचल राहावे.
Mantra 1
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमूतये मारुतं शर्धो अदितिं हवामहे । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
साहाय्यासाठी आम्ही इंद्र, मित्र, वरुण, अग्नी, मरुत-गण आणि अदिती यांचे आवाहन करतो. हे वसुहो, उदार दातेहो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ बाहेर काढतात, तसे आम्हाला सर्व प्रकारच्या कोंडीतून आणि अंतःक्लेशातून (अंहस्) मुक्त करून बाहेर काढा.
Mantra 2
त आदित्या आ गता सर्वतातये भूत देवा वृत्रतूर्येषु शम्भुवः । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
हे आदित्यहो, आमच्या सर्वांगीण कल्याणासाठी या; अडथळे घालणाऱ्यांशी होणाऱ्या संग्रामांत आमच्यासाठी शांतीदायक (शम्भुवः) शक्ती व्हा. हे वसुहो, उदार दातेहो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ बाहेर काढतात, तसे आम्हाला सर्व कोंडीतून आणि क्लेशातून (अंहस्) मुक्त करून बाहेर काढा.
Mantra 3
अवन्तु नः पितरः सुप्रवाचना उत देवी देवपुत्रे ऋतावृधा । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
सुप्रवाच्य पितर आम्हाला पोसोत व रक्षोत; आणि देवांची कन्या, ऋत (ऋत) वाढविणारी देवीही आम्हाला पोसोत. हे वसुहो, उदार दातेहो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ ओढून बाहेर काढतात, तसे आम्हाला सर्व संकुचनातून आणि अंतःदोष/अंतःक्लेशातून (अंहस्) मुक्त करून बाहेर काढा.
Mantra 4
नराशंसं वाजिनं वाजयन्निह क्षयद्वीरं पूषणं सुम्नैरीमहे । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
आम्ही येथे सुमंगल वरदानांसह नरा॒शंस—वाजिन, जो समृद्धी वाढवितो—आणि पू॒षण, जो वीरशक्तींनी समृद्ध असा निवास स्थिर करतो—यांचे आवाहन करतो. हे वसूहो, सुदानवो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ ओढून बाहेर काढतात, तसे आम्हांला सर्व प्रकारच्या अंहस (संकट, संकुचन) व अंतःदोषापासून मुक्त करा.
Mantra 5
बृहस्पते सदमिन्नः सुगं कृधि शं योर्यत्ते मनुर्हितं तदीमहे । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
हे बृहस्पते, आमच्यासाठी सदैव सुगम व प्रकाशमय गती कर; आणि मनूने तुझ्यासाठी ठरवलेली शांती व कल्याण-समृद्धी—तीच आम्ही मागतो. हे वसूहो, सुदानवो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ ओढून बाहेर काढतात, तसे आम्हांला सर्व प्रकारच्या अंहस व अंतःदोषापासून मुक्त करा.
Mantra 6
इन्द्रं कुत्सो वृत्रहणं शचीपतिं काटे निबाळ्ह ऋषिरह्वदूतये । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥
कुंत्स ऋषीने अरुंद वाटेत दडपला गेल्यावर साहाय्यासाठी इंद्राला—वृत्रहन्, शचीपति, प्रभावी शक्तीचा स्वामी—आवाहन केले. हे वसूहो, सुदानवो, जसे दुर्गम खिंडीतून रथ ओढून बाहेर काढतात, तसे आम्हांला सर्व प्रकारच्या अंहस व अंतःदोषापासून मुक्त करा.
Mantra 7
देवैर्नो देव्यदितिर्नि पातु देवस्त्राता त्रायतामप्रयुच्छन् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
देवांसह देवी अदिती आम्हांला रक्षो; दिव्य त्राता अविरत, अढळ राहून आम्हांला वाचवो. मित्र व वरुण आम्हांला विस्तार देवोत; आणि अदिती, प्रवाही शक्तीची नदी (सिंधु), पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग)ही.
Viśvedevāḥ means “All the Gods.” Here it is a collective call to several key deities—Indra, Mitra, Varuṇa, Agni, the Maruts, Aditi—and especially the Vasus as generous protectors.
It compares human distress to being stuck in a narrow, dangerous mountain passage. The hymn asks the Vasus to pull the worshipper out of every tightness and trouble, just as a chariot is drawn safely out of a difficult gorge.
The ending widens the protection beyond one problem to the whole world around the worshipper. Aditi represents boundless safeguarding, while Sindhu, Earth, and Heaven stand for the stable cosmic supports that sustain life and order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.