Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[२.७०.३–४९ श्लोक उपलब्ध नाहीत] सूत म्हणाला—कौशल्येच्या पोटी सात्त्वतापासून महाबल पुत्र जन्मले: भजमान, भजि, दिव्य, वृष्णि, देवावृध आणि अंधक।

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

महाभोज हा प्रसिद्ध, ब्राह्मणभक्त व सत्यसंग्रामात अढळ होता. त्यांचे चार सर्ग आहेत—ते विस्ताराने ऐका.

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

भजमानाच्या पत्नी सृंजय्या, बाह्यका व उपवाह्यका होत्या. सृंजयाच्या दोन कन्यांना बाह्यकाने विवाहासाठी दिले.

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

त्या दोन भगिनी पत्नींनी अनेक पुत्रांना जन्म दिला—निम्लोचि, किङ्कण, धृष्टि आणि परपुरञ्जय.

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

ते बाह्यका व सृंजय्या यांच्यापासून भजमानाला झाले; नावाने अयुताजित्, सहस्राजित् आणि शताजित् असे होते.

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

बाह्यका नावाच्या त्या भगिनीतूनही ते भजमानाला झाले. त्यांच्यातील राजा देवावृधाने ‘मला सर्वगुणसंपन्न पुत्र व्हावा’ असे म्हणत परम तप केले.

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

अशा रीतीने स्वतःला संयमित करून त्याने पर्णाशा नदीच्या जलाला स्पर्श केला।

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

त्याच्या स्पर्शाने ती अपगा नदी प्रसन्न झाली आणि नरपतीस प्रिय असे मंगल घडविले; ती श्रेष्ठ नदी राजासाठी कल्याणमयी ठरली।

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

चिंतेने व्याकुळ होऊन तिने निश्चय केला—‘जिचा असा पुत्र आहे त्या स्त्रीकडे मी जाणार नाही।’

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

देवावृध राजा सर्वगुणसंपन्न असावा; म्हणून आज मी स्वतः त्याची सहव्रता, पतिव्रता संगिनी होईन।

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

तिच्या हृदयात सांगितल्याप्रमाणेच भाव आपोआप उत्पन्न झाला; आणि ती कुमारी असूनही अत्यंत चिंतेत मग्न राहिली।

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

राजाने तिला वरण केले आणि तीही त्या पार्थिव राजाकडे गेली. आनंदाने तिने गर्भात तेजस्वी पुत्र धारण केला.

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

नंतर नवव्या महिन्यात श्रेष्ठ सरितेने सर्वगुणसंपन्न बभ्रु नावाच्या पुत्राला जन्म दिला; तेव्हा देवांनी देवावृधाला महिमा दिला.

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

त्या वंशात पुराणज्ञ द्विज गाथा गातात आणि महात्मा देवावृधाचे गुणही कीर्तन करतात.

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

जसे आपण दूरून ऐकतो तसेच जवळूनही पाहतो—बभ्रु मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ होता आणि देवांमध्ये देवावृधासमान होता.

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

पैंसष्ट हजार आणि सत्तर पुरुष—ते सर्व बभ्रु व देवावृध यांच्या योगाने अमृतत्वाला पोहोचले.

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

तो यज्ञ करणारा, दानाचा अधिपती, धीर, ब्राह्मणप्रिय, सत्यवचनी व बुद्धिमान होता। तो कीर्तिमान महाभोज आणि सात्त्वतांचा महारथी होता।

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

त्याचा वंश अत्यंत महान होता; पृथ्वीवर प्रसिद्ध असे भोजराजे झाले. धृष्टाच्या पत्नी म्हणून गांधारी आणि माद्री—या दोघीही झाल्या.

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

गांधारीने मित्रनंदन सुमित्राला जन्म दिला. माद्रीने युधाजित नावाचा पुत्र आणि नंतर मीढ्वांस यालाही जन्म दिला.

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

अनमित्र आणि शिन—हे दोघेही श्रेष्ठ पुरुष झाले. अनमित्राचा पुत्र निघ्न होता; आणि निघ्नाला दोन पुत्र झाले.

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

महाभाग्यशाली प्रसेन आणि सत्राजित—हे दोन पुत्र झाले. सत्राजिताचा सूर्यदेवाशी प्राणासमान प्रिय असा सख्यभाव होता.

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

एकदा रात्रि संपता रथिनांमध्ये श्रेष्ठ तो राजा रथावरून तीरावरचे जल उचलून सूर्यदेवांची उपासना करण्यास गेला।

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

तो उपासना करीत असता सूर्यदेव विवस्वान त्याच्या समोर उभे राहिले—स्पष्ट मूर्तीचे, भगवान, तेजोमंडलयुक्त, सर्वव्यापी।

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

मग राजा समोर उभ्या विवस्वानाला म्हणाला—हे ज्योतींच्या स्वामी! जसा मी तुला आकाशात पाहतो, तसाच इथेही पाहत आहे।

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

आणि तुला तेजोमंडलयुक्त तसाच समोर उभा पाहतो; हे विवस्वान, सख्यभावाने आलेल्या तुझ्या या रूपात काय विशेष आहे?

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

हे ऐकून भगवान सूर्यदेवांनी स्यमंतक हे मणिरत्न आपल्या कंठातून काढून तत्काळ राजाच्या गळ्यात बांधले।

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

तेव्हा राजाने त्या देहधारी पुरुषास पाहिले. त्याला पाहून तो आनंदित झाला आणि काही वेळ त्याच्याशी संवाद केला.

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

पुन्हा पुढे निघालेल्या विवस्वानाला सत्राजित म्हणाला— “हे अग्निसमान तेजस्वी! ज्याच्या द्वारा लोक पाहतात, तो तूच आहेस.”

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

हे भगवन्! हे मणिरत्न मला द्यावे. ‘स्यमंतक’ नावाचा हा मणी त्याला भास्कराने दिला होता.

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

त्याला निरोप देऊन राजा नगरात प्रवेशला. सर्वांना विस्मित करून मग तो नगरातील अंतःपुरात गेला.

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

त्या नरपती सत्राजिताने प्रेमाने आपल्या भाऊ प्रसेनाला ते दिव्य ‘स्यमंतक’ मणिरत्न दिले.

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

ज्या राज्यात स्यमंतक नावाचा मणी स्थित असेल, तेथे मनोवांछित वर्षा करणारा पर्जन्य होतो आणि रोगभयही राहत नाही.

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

प्रसेनाने स्यमंतक मणिरत्न मिळविण्याची लालसा धरली; परंतु गोविंदाने ते न मिळविले आणि समर्थ असूनही ते हिरावून घेतले नाही.

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

एकदा त्या मणीने भूषित झालेला प्रसेन शिकारीस गेला; स्यमंतकाच्या कारणानेच त्याला सिंहाकडून अत्यंत भयंकर मृत्यू आला.

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

तेव्हा ऋक्षराज जांबवानाने त्या सिंहाला निश्चयाने ठार केले; आणि तो दिव्य मणी घेऊन आपल्या बिलात प्रवेश केला.

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

त्या घटनेनंतर वृष्णि व अंधक कुलातील ज्येष्ठांनी, मणीचा लोभ आहे असे मानून, त्या कृत्याबद्दल कृष्णावरच संशय घेतला.

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

त्यांनी केलेला खोटा अपवाद सहन न होऊन बलवान् अरिसूदन भगवान् वनात विहार करू लागला।

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

तो प्रोसेन जिथे-तिथे शिकारीस फिरत होता; आणि प्रसेनाचे पाऊलखुणा नगरातील लोकांनी शोधावयास योग्य होत्या।

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

ऋक्षवत् हा श्रेष्ठ पर्वत आणि उत्तम विन्ध्य पर्वत शोधत शोधत थकूनही त्या महामनाने ते पाहिले।

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

त्याने घोड्यासह मारलेला प्रसेन तिथे पाहिला; पण तिथे ती मणी मिळाली नाही; आणि प्रसेनाच्या देहाजवळच एक सिंह होता।

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

तो अस्वलाने मारलेला दिसला आणि अस्वलाच्या पाऊलखुणांनी संकेत मिळाला; मग यादवाने त्या पाऊलखुणांवरून अस्वलाची गुहा शोधली।

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

महान गुहेच्या आत त्याने एका स्त्रीने प्रेरित केलेली वाणी ऐकली. धात्री जांबवंताच्या पुत्र बालकाला उचलून मणी घेऊन खेळत म्हणाली—“मारो, द्या!” हे द्विजांनो।

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

धात्री म्हणाली—सिंहाने प्रसेनाचा वध केला; आणि तो सिंह जांबवंताने मारला।

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

“सुकुमार बालका, मारो—द्या; हा स्यमंतक तुझाच आहे।” असा स्पष्ट शब्द ऐकून तो त्वरेने गुहेकडे गेला।

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

गुहेजवळ त्याने प्रसेनाला विदीर्ण अवस्थेत पाहिले. मग भगवान सहजपणे त्या ऋक्ष-गुहेत प्रवेशले।

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

उदार बुद्धीने त्यांनी ऋक्षराज जांबवंताला पाहिले. मग वासुदेवाने गुहेत जांबवंतासोबत युद्ध केले।

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

गोविंदाने आपल्या बाहुबलाने एकवीस दिवस युद्ध केले; कृष्ण गुहेत शिरताच वसुदेव आदी पुढे होऊन त्याच्या मागे गेले।

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

पुन्हा द्वारवतीस जाऊन त्यांनी चैत्यात ‘कृष्ण मारला गेला’ असे कळविले; पण वासुदेवाने महाबली जांबवंतास जिंकले।

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

ऋक्षराजाची प्रिय कन्या जांबवती त्याने प्राप्त केली; भगवत्तेजाने ग्रस्त जांबवंताने प्रसभ मणिही अर्पण केला।

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

जांबवती ही कन्या त्याने त्वरित विष्वक्सेनास दिली; आणि आत्मशुद्धीसाठी स्यमंतक मणी स्वीकारला।

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

त्या ऋक्षराजास संतुष्ट करून तो तेव्हा गुहेतून बाहेर आला; अशा रीतीने मणी आणून त्याने स्वतःच स्वतःचे शुद्धीकरण केले।

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

सात्त्वतांच्या सान्निध्यात सत्राजिताने ते रत्नमणी अर्पण केले; आणि मग मधुसूदन श्रीकृष्णांनी जांबवती कन्येशी विवाह केला।

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

त्या खोट्या शापामुळे मधुसूदन श्रीकृष्ण निर्दोष ठरले; जो येथे कृष्णावर लादलेल्या या मिथ्या-शापाच्या निरसनास जाणतो।

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

जो हा मिथ्या-अभिशाप जाणतो, त्याला तो कधीही स्पर्श करत नाही; सत्राजिताच्या दहा पत्नी होत्या आणि त्याला दहा हजार पुत्र होते।

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

त्यांपैकी तिघे फार प्रसिद्ध होते; त्यांत ज्येष्ठ भंगकार—वीर, वातपति, तपस्वी आणि अनेकांचा प्रिय होता।

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

यानंतर भंगकाराची पत्नी वीरमती नावाची होती; तिने रूप-गुणांनी युक्त अशा तीन कन्यांना जन्म दिला।

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

सत्यभामा स्त्रियांमध्ये उत्तमा, व्रतिनी, दृढव्रता व तपस्विनी होती; तिच्या पित्याने तिला श्रीकृष्णाला अर्पण केले।

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

सत्राजिताने श्रीकृष्णाला स्यमंतक मणिरत्न दिले नाही; हे ऐकून भोजवंशी शतधन्वा (क्रोधाने) उद्युक्त झाला।

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

तेव्हा अक्रूराने धन व स्यमंतक मणीची इच्छा धरून, अनिंद्य सत्यभामेचा हात मागितला।

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

मग महाबली शतधन्वा सत्राजिताकडे गेला; रात्री तो मणी घेऊन पुढे अक्रूराला देऊन टाकला।

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

तेव्हा नरश्रेष्ठ अक्रूराने ते रत्न घेऊन असा करार करून घेतला की ही गोष्ट दुसऱ्या कोणालाही कळू नये।

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

कृष्णाने ज्याचा अपमान केला आहे त्या तुला आम्ही आधार देऊ; माझी द्वारका सारी निःसंशय शोकवेषात आहे।

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

पिता मारला गेल्यावर दुःखाने व्याकुळ झालेली यशस्विनी सत्यभामा रथात बसून वारणावत नगराकडे निघाली।

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

सत्यभामेने भोज शतधन्वाचा तो वृत्तांत पतीला सांगितला; दुःखाने व्याकुळ होऊन जवळ उभ्यांच्या अश्रूंना वाट मोकळी करून दिली।

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

दग्ध पांडवांसाठी हरिने उदकक्रिया करून, भावांच्या कल्याणासाठी सात्यकीला नेमले।

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

मग मधुसूदन त्वरेने द्वारकेत आला आणि श्रीमान् कृष्णाने आपल्या अग्रज हलधराला हे वचन सांगितले।

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

प्रसेन सिंहाने मारला गेला आणि शतधन्व्याने सत्राजितालाही ठार केले. स्यमन्तक मणी शोधला पाहिजे; हे प्रभो, त्याचा स्वामी मी आहे.

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

मग त्वरेने रथावर चढा आणि त्या महाबली भोजाला ठार कर. हे महाबाहो, स्यमन्तक मणी तुझ्यासाठी सहज मिळेल.

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

मग भोज आणि कृष्ण यांच्यात घनघोर युद्ध सुरू झाले. तेव्हा शतधन्व्याने सर्व दिशांना पाहून अक्रूराला पाहिले.

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

भोज आणि जनार्दन यांना (मणी) न देता येईल अशी स्थिती करून, समर्थ असूनही हार्दिक्य अक्रूर कपटामुळे पुढे आला नाही.

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

मग भयाने व्याकुळ होऊन त्याने पळण्याचा निश्चय केला; आणि मनात शंभराहून अधिक योजन दूर जाण्याचा विचार केला.

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

‘हृदया’ नावाने विख्यात, शंभर योजन धावणारी भोजाची दिव्य घोडी होती; जिच्याशी कृष्ण लढला.

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

शंभर योजनांच्या मार्गात वेगाने धावताना ‘हृदया’ क्षीण झाली; रथाची ती वाढ पाहून शतधन्वा समुद्रासारखा व्याकुळ झाला.

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

मग, हे द्विजांनो, त्या घोडीच्या श्रम व खेदामुळे तिचे प्राण आकाशात उडून गेले; तेव्हा कृष्णाने रामाला सांगितले.

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

हे महाबाहो, तू इथेच थांब; मला घोडीत दोष दिसला आहे. मी पायी जाऊन स्यमन्तक मणिरत्न आणीन.

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

मग अच्युत पायीच जाऊन, परमास्त्रांचा जाणकार, मिथिलेच्या उपवनात शतधन्वाला ठार मारला.

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

श्यामंतक रत्न दिसेना. महाबली भोजाला मारून परतलेल्या कृष्णाला पाहून लांगली (बलराम) म्हणाला—“रत्न दे.”

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

कृष्ण म्हणाला, “नाही.” तेव्हा रागाने भरलेला राम ‘धिक्’ असे म्हणत जनार्दनाला वारंवार प्रत्युत्तर देऊ लागला.

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

बंधुत्वामुळे मी सहन करतो; तुझे कल्याण असो, मी निघतो. मला द्वारकेशी काम नाही, ना तुझ्याशी, ना वृष्णींशी.

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

मग शत्रुमर्दन राम मिथिलेत प्रवेशला. मैथिल राजाने स्वतः सर्व प्रकारच्या भेटवस्तूंनी त्याचा सत्कार केला.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

याच काळात बुद्धिमानांत श्रेष्ठ बभ्रूने विविध प्रकारचे सर्व यज्ञ कोणत्याही अडथळ्याविना करवून घेतले.

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

स्यमन्तकाच्या रक्षणासाठी प्राज्ञ, महामना काण्डिनीजाने दीक्षामय रक्षकवचात प्रवेश केला।

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

त्या महात्म्याचे ते यज्ञ ‘अकूर-यज्ञ’ म्हणून प्रसिद्ध होते; सर्व यज्ञ बहु अन्न व दक्षिणांनी युक्त आणि सर्व कामना पूर्ण करणारे होते।

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

त्यानंतर प्रभु राजा दुर्योधन मिथिलेला जाऊन बलभद्राकडून दिव्य गदाशिक्षा प्राप्त करून घेतली।

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

त्यानंतर वृष्णि-अंधक महारथींनी रामाला प्रसन्न केले; आणि महात्मा कृष्णाने त्याला द्वारकेस आणले।

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

त्यानंतर पुरुषश्रेष्ठ अक्रूर अंधकांसह आला; आणि बलवान बंधुमतासह युद्धात शत्रुघ्नाचा वध करून।

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

सुयज्ञाची कन्या नरा हिच्या पोटी दोन नरश्रेष्ठ जन्मले; ते भंगकाराचे पुत्र, अतिशय बलवान व प्रसिद्ध होते.

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

अंधकप्रमुखाच्या घरी ते शक्रघ्न व बंधुमान या नावांनी जन्मले; आणि भंगकाराच्या वधामुळे कृष्ण प्रसन्न झाला नाही.

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

नातेसंबंधांत फूट पडेल या भीतीने तो भयभीत होऊन त्याने त्याकडे दुर्लक्ष केले; आणि अक्रूर निघून गेल्यावर पाकशासन (इंद्र) पाऊस पाडला नाही.

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

पाऊस न पडल्याने राज्य अनेक प्रकारे उद्ध्वस्त झाले; तेव्हा कुकुर व अंधकांनी अक्रूराला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

दानपति अक्रूर पुन्हा द्वारवतीस आला तेव्हा सहस्राक्ष (इंद्र) ने समुद्राच्या कुशीत भरपूर वर्षा केली.

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

मुनिपुंगव श्रीमान अक्रूराने प्रीत्यर्थ वासुदेवाला आपल्या शीलसम्पन्न भगिनी-कन्येचे दान केले।

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

तेव्हा कृष्णाने योगबलाने बभ्रुकडे गेलेला मणी जाणून, सभेमध्ये जनार्दनाने अक्रूरास सांगितले।

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

हे प्रभो! तुझ्या हस्तगत जो श्रेष्ठ रत्नमणी आहे तो दे; तू सन्मानास पात्र आहेस—माझ्यावर अनादर करू नकोस।

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

साठ वर्ष गेल्यावर जो माझा रोष तेव्हा झाला, तो वारंवार येऊन दृढ झाला; तेव्हा मोठा काळव्यतिक्रम झाला।

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

मग कृष्णाच्या वचनाने सर्व सात्वतांच्या सभेत महामती बभ्रूने अक्लेशाने तो मणी दिला।

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

मग शत्रुदमन करणाऱ्याने बभ्रूच्या हातातून प्रामाणिकतेने प्राप्त झालेला तो मणी घेऊन, हर्षित व संतुष्ट होऊन तो मणी पुन्हा बभ्रूलाच दिला।

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

कृष्णाच्या हातातून स्यमंतक हे मणिरत्न मिळताच गान्दिनीपुत्राने ते बांधून घेतले आणि तो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसू लागला।

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

जो या मिथ्या-अभिशापाचे आणि त्यासोबत परम शुद्धतेचेही ज्ञान ठेवतो, तो मिथ्या-अभिशप्त असला तरी कधीही हानी पावत नाही।

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

वृष्णिनंदनाच्या कनिष्ठ पुत्र अनमित्रापासून शिनि जन्मला; आणि शिनिचा पुत्र सत्यक झाला, जो सत्यवान व सत्यसंपन्न होता।

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

सत्यक युयुधान या नावानेही ओळखला जात असे; त्याचा पुत्र भूत झाला. भूताचा पुत्र युगंधर—म्हणून तो ‘भौत्य’ म्हणून प्रसिद्ध झाला।

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

माड्याच्या पुत्रास युधाजित् नावाचा वृष्णि पुत्र झाला. आणि वृष्णीचे दोन पुत्र झाले—श्वफल्क व चित्रक।

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

श्वफल्क हा धर्मात्मा महाराज होता; तो जिथे वसे तिथे रोगभय नसे आणि अनावृष्टीचे भयही नसे।

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

हे श्रेष्ठ द्विजांनो! एकदा काशिराजाच्या प्रदेशात तीन वर्षे पाकशासन इंद्राने पाऊस पाडला नाही।

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

मग काशिराजाने परमपूज्य श्वफल्काला तेथे राहायला ठेवले; श्वफल्काच्या निवासामुळेच इंद्राने पाऊस पाडला।

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

श्वफल्काने काशिराजाची कन्या पत्नी म्हणून प्राप्त केली; तिचे नाव गांदिनी होते, जी दररोज ब्राह्मणाला एक गाय दान देत असे।

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

ती माताेच्या उदरात खरोखर अनेक शतवर्षे राहिली, तरी जन्मली नाही; तेव्हा पित्याने गर्भस्थ कन्येला म्हटले।

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

“लवकर जन्म घे, तुझे कल्याण हो; तू कशासाठी थांबली आहेस?”—असे म्हणताच गर्भस्थ कन्या त्याला दिवसेंदिवस उत्तर देत राहिली।

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

कन्या म्हणाली, “तुम्ही परवानगी दिलीत तर मी तीन वर्षांत गर्भातून बाहेर येईन.” पिता म्हणाला, “तसेच होवो,” आणि तिची इच्छा पूर्ण केली।

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

तो दाता, यज्ञकर्ता, शूर, श्रुतवान आणि अतिथिप्रिय होता; तिचा पुत्र अक्रूर म्हणून स्मरणात आहे—श्वाफल्काचा वंशज व बहुदक्षिणादाता।

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

उपमंगु, मंगु, मृदुर, चारिमेजय; तसेच गिरिरक्ष, यक्ष, शत्रुघ्न आणि अरिमर्दन—हे (इतर) पुत्र सांगितले आहेत।

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

धर्मवृद्ध, सुकर्मा व गंधमाद तसेच दुसरा; आवाह व प्रतिवाह; आणि वसुदेवा ही श्रेष्ठ स्त्री होती.

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

अक्रूराच्या औग्रसेनी पत्नीपासून कुलाला आनंद देणारे दोन पुत्र झाले—देववान व उपदेव—देवतांसारखे तेजस्वी।

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

चित्रकाचे पुत्र—पृथु व विपृथु; तसेच अश्वग्रीव व अश्ववाह; आणि सुपार्श्वक व गवेषण—असे होते.

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

अरिष्टनेमि, अश्वास्य, सुवार्मा व वर्मभृत; अभूमि व बहुभूमि; आणि श्रविष्ठा व श्रवणा—या दोन स्त्रिया होत्या.

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

सत्यकापासून काशीची कन्या चार पुत्रांना प्राप्त झाली—कुकुर, भजमान, शुचि, कंबल आणि बर्हिष।

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

कुकुराचा पुत्र वृष्णि झाला; आणि वृष्णिचा देखील एक पुत्र उत्पन्न झाला. त्याचा पुत्र कपोतरॊमा नावाचा होता; आणि पुढे त्याचा आत्मज विलोमा झाला.

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

त्याचा तुंबुरुसखा नावाचा विद्वान पुत्र होता; आणि खरेच त्याचा पुत्र अंधक म्हणून प्रसिद्ध झाला. ज्याचे नाम चंदनजल व दुंदुभीच्या नादासह गाजते.

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

त्याचा अभिजित नावाचा पुत्र होता; आणि त्याच्यापासून पुनर्वसु उत्पन्न झाला. त्या नरोत्तमाने पुत्रप्राप्तीसाठी अश्वमेध यज्ञ केला.

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

त्या अतिरात्र यज्ञाच्या मध्यभागी तो सदोमध्यातून उत्तम रीतीने प्रकट झाला. तेव्हा पुनर्वसु विद्वान, धर्मज्ञ, दाता आणि यज्ञकर्ता झाला.

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

पुढे अभिजिताला पुत्र-मिथुन झाले. आहुक आणि आहुकी—हे दोघेही बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ व प्रसिद्ध झाले.

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

येथे चोदा तमाहुकास उद्देशून हे श्लोक म्हणतो—उपांगांसह, अनुचरांसह, ध्वजांनी युक्त अशा वरूथिन्यांविषयी।

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

मेघगर्जनेसारख्या रथांची दहा सहस्रे होती; तो असत्यवादी नव्हता, यज्ञविमुख नव्हता, आणि सहस्रदान न करणारा नव्हता।

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

तो अशुचि नव्हता, अधर्मात्मा नव्हता; अविद्वान नव्हता, कृशही झाला नाही. आम्ही असेच ऐकले—आर्द्रकाचा पुत्र धृति।

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

तो त्या परिवाऱ्यासह, किशोरासारखे घोडे—अश्वांचे ऐंशी नियुत—घेऊन, अप्रतिम आहुक पुढे निघाला।

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

पूर्व दिशेस, नागांच्या भोजाचा प्रभाव वाढवीत, रूप्य व कांचन-कक्षांची एकवीस सहस्रे होती।

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

उत्तरेकडेही तितकीच सहस्रे होती; म्हणतात, भूमिपाल भोजाची किणकिणी (घुंगरू) उठून वाजली.

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

अवन्तीमध्ये आहुकाने आपली बहीण आहुकी हिचे दान केले; आहुकापासून काश्यकन्येच्या गर्भातून दोन पुत्र झाले.

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

देवक आणि उग्रसेन हे दोघेही देवगर्भेचे पुत्र होते; देवकाच्या वीर कन्या देवतांसारख्या जन्मल्या.

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

देववान, उपदेव, सुदेव आणि देवरक्षित असे होते; त्यांच्या सात बहिणी होत्या, त्या वसुदेवाला दिल्या.

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

धृतदेवा, उपदेवा आणि आणखी एक देवरक्षिता; श्रीदेवा, शान्तिदेवा आणि दुसरी सहदेवा अशीही होती.

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

त्यांमध्ये सातवी देवकी होती; ती धाकट्या बहिणीसह अत्यंत मनोहर होती. ते सर्व नवोग्रसेनाचे पुत्र होते आणि कंस त्यांचा ज्येष्ठ होता.

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

न्यग्र, दश, सुनामा, कंक, शंकु व सुभूमि; तसेच सुतनू, राष्ट्रपाल, युद्धतुष्ट आणि तुष्टिमान हेही होते.

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

त्यांच्या पाच बहिणी होत्या—कंसा, कंसवती, सुतनू, राष्ट्रपाली आणि कंका—या सर्व श्रेष्ठांगिनी सुंदर होत्या.

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

कुकुरवंशोत्पन्न महाप्रतापी उग्रसेन याचा येथे उल्लेख केला आहे; तो अमित तेजस्वी कुकुरांच्या या वंशाला धारण करणारा होता.

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

मनुष्याला स्वतःचा विशाल वंश आणि संततीसमृद्धी प्राप्त होते. भजमानाचा पुत्र रथींमध्ये श्रेष्ठ असा विदूरथ होता.

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

विदूरथाचा पुत्र राजाधिदेव व शूर झाला. त्या शूराची अत्यंत बलवान संतती उत्पन्न झाली.

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

वात, निवात, शोणित, श्वेतवाहन, शमी, गदवर्मा, निदान्त आणि शत्रुजित—हे (त्या वंशात) झाले.

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

शमीचा पुत्र प्रतिक्षत्र झाला, आणि प्रतिक्षत्राचा पुत्र स्वयंभोज. स्वयंभोजापासून हृदिक उत्पन्न झाला.

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

हृदिकाचे दहा पुत्र होते, ज्यांचा पराक्रम भीमासारखा होता. त्यांत कृतवर्मा ज्येष्ठ आणि शतधन्वा मध्यम होता.

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

देवबाहु, सुबाहु, भिषक, श्वेतरथ, सुदान्त, अधिदान्त, कनक आणि कनकोद्भव—हे (इतर) होते.

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

देवबाहूचा विद्वान पुत्र कंबलबर्हिष जन्मला. त्याचा पुत्र असमौज आणि प्रसिद्ध सुसमौज असे झाले.

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

त्यानंतर अपत्य नसलेल्या असमौजाला सुचंद्र व वसुरूप हे पुत्र दिले गेले; आणि ‘कृष्ण’ नावाने अंधक ओळखले गेले.

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

जो नित्य अंधकांच्या या वंशाचे कीर्तन करतो, तो आपल्या वंशाची विपुल वाढ प्राप्त करतो; यात संशय नाही.

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

देवमीढुषाने अश्मकीपासून शूराला जन्म दिला. पुढे शूरापासून मारिष्या नावाच्या भोजा स्त्रीकडे दहा पुत्र जन्मले.

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

महाबाहू वसुदेव पूर्वी ‘आनकदुन्दुभि’ या नावाने जन्मला. त्याच्या जन्मावेळी आकाशात दुन्दुभी निनादल्या.

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

आकाशात आनकांचा अतिशय महान निनाद झाला, आणि शराच्या भवनात मोठा पुष्पवर्षाव पडला।

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

संपूर्ण मनुष्यलोकी रूपाच्या बाबतीत पृथ्वीवर त्याचा कोणी समकक्ष नव्हता; त्या श्रेष्ठ पुरुषाची कांती चंद्रासारखी होती।

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

त्यानंतर देवभाग जन्मला, मग देवश्रवा; तसेच अनाधृष्टिवृक, नन्दन आणि सृंजयही झाले।

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

श्याम, शमीक आणि गण्डूष; तसेच त्यांच्या भगिनी—वरांगना, पृथा, श्रुतदेवा, श्रुतकीर्ती आणि श्रुतश्रवा।

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

राजाधिदेवीही; या पाचही वीरमाता होत्या. शूराने आपली कन्या पृथा कुन्तिभोजाला दिली.

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

म्हणून ती ‘कुंती’ म्हणून प्रसिद्ध झाली, कुंतिभोजाची कन्या पृथा; कुरुवीर पांडूने तिलाच धर्मपत्नी म्हणून प्राप्त केले।

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

त्यानंतर पृथेने अग्निसमान तेजस्वी असे तीन पुत्र जन्मास घातले—जे लोकात प्रतिरथ, वीर आणि इंद्रतुल्य पराक्रमी होते।

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

धर्मराजापासून युधिष्ठिर, मारुतापासून वृकोदर (भीम), आणि इंद्रापासून धनंजय (अर्जुन)—असे पुत्र पृथेने जन्मास घातले।

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

माद्रीपासून अश्विनीकुमारांद्वारे जन्मले—असे प्रसिद्ध—नकुल व सहदेव; ते रूप, सत्त्व आणि गुणांनी युक्त होते।

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

श्रुतदेवापासून वृद्धशर्माचा पुत्र जन्मला—करूषाधिपतीचा वीर, महाबली दंतवक्र।

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

कैकयाची श्रुतिकीर्ती हिच्यापासून बलवान संतर्दन जन्मला; तसेच चेकितान व बृहद्क्षत्र, आणि इतरही दोन महाबली झाले।

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

अवन्तीचे विन्द व अनुविन्द हे दोन भाऊ अतिशय बलवान होते; आणि श्रुतश्रवापासून चेद्यदेशाचा शिशुपालही जन्मला।

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

राजर्षी दमघोषाचा पुत्र पराक्रमाने विख्यात होता; जो पूर्वी दशग्रीव (रावण) म्हणून शत्रुमर्दन झाला होता।

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

त्याचा वैश्रवण (कुबेर) हा धाकटा भाऊ होता; आणि कुंभकर्णही त्याचा अनुज होता. वसुदेवाच्या पत्नी तेरा श्रेष्ठ स्त्रिया होत्या।

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

पौरवी, रोहिणी, मदिरा आणि अपरा; तसेच भद्रवैशाखी आणि सুনाम्नी—ही पाचवीही (पत्नी) होती।

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

सहदेवा, शान्तिदेवा, श्रीदेवा व देवरक्षिता; तसेच धृतदेवा, उपदेवा आणि देवकी—ही सातवीही होती.

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

सुगंधा व वनराजी—या आणखी दोन परिचारिका होत्या; तसेच रोहिणी व पौरवी या बाह्लीकाच्या अनुजा झाल्या.

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

ज्येष्ठा ही अनकदुन्दुभीची महाभाग्यवती प्रिय पत्नी होती; ज्येष्ठेकडून राम, सारण आणि शठ हे पुत्र झाले.

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

रोहिणीने दुर्दम, दमन, शुभ्र, पिण्डारक, कुशीतक आणि चित्रा नावाची एक कन्या—अशा एकूण आठ संततींना जन्म दिला.

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

रामाचे दोन पुत्र झाले—निशठ व उल्मुक, जे प्रसिद्ध होते; तसेच पार्श्वी, पार्श्वमर्दी, शिशु आणि सत्यधृति हीही संतती झाली.

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

मंदबाहु, रामणाङ्गिरिक व गिरिरेव; तसेच शुल्कगुल्म, अतिगुल्म आणि दरिद्रान्तक—ही पावन नावे सांगितली आहेत।

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

पञ्जान्याच्या कुमारिका नावे ऐका—अर्चिष्मती, सुनन्दा, सुरसा आणि सुवचा।

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

तसेच शतबला; हे सारणाचे पुत्र—भद्राश्व, भद्रगुप्ति आणि भद्रविष्ट।

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

भद्रबाहु, भद्ररथ, भद्रकल्प; तसेच सुपार्श्वक, कीर्त्तिमान आणि रोहिताश्व—हे शठाचे पुत्र आहेत।

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

दुर्मदाचा अभिभूतही रोहिणीच्या कुलात जन्मलेला मानला आहे; नन्द, उपनन्द, मित्र, कुक्षिमित्र आणि बल।

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

चित्रोपचित्र, कृतक, तुष्टि, पुष्टि आणि अपर—हे मदिराचे पुत्र वसुदेवापासूनच उत्पन्न झाले.

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

उपबिंब व बिंब, तसेच सत्त्वदंत व महौजस—हे चारही विख्यात, भद्राचे पुत्र आणि महाबलवान होते.

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

शौरिने वैशाल्येत उत्तम पुत्र कौशिकास उत्पन्न केले; तसेच देवकीपासून शौरिचा कीर्तिमान पुत्र सुषेणही जन्मला.

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

उदर्षि, भद्रसेन, पाचवा ऋजुदाय आणि सहावा भद्रदेव—या सर्वांना कंसाने ठार केले.

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

मग तिच्या त्या अवस्थेत आयुष्मान प्रकट झाला; तोच लोकनाथ विष्णु, जो पूर्वी प्रजापती कृष्ण होता, पुन्हा अवतरला.

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

कृष्णाची अनुजा म्हणून सुभद्रा उत्पन्न झाली, जी मंगल वाणी बोलणारी होती. ती ‘कृष्णा’ व ‘सुभद्रा’ या नावांनी पुन्हा वर्णिली, वृष्णिकुलाची नंदिनी आहे.

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

सुभद्रेपासून पार्थ अर्जुनाच्या द्वारा रथी अभिमन्यू जन्मला. वसुदेवाच्या सात महाभाग्यशाली पत्नींच्या (वंशवर्णनात) हे सांगितले आहे.

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

शूराचे जे पुत्र जन्मले, त्यांची नावे ऐका. पहिल्यापासूनचे पुत्र सहदेवेत शूरापासूनच उत्पन्न झाले.

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

शान्तिदेवेत शौरिचा ‘जनस्तम्ब’ नावाचा कुलोद्धारक जन्मला. आणि वृकदेवीपासून ‘आगावह’ व एक महात्मा पुत्र उत्पन्न झाला.

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

श्रीदेवेत स्वतः ‘मन्दक’ नावाचा पुत्र जन्मला. आणि देवरक्षितापासून ‘उपासंग’ व ‘वसु’ हे दोन पुत्रही झाले.

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

अशा रीतीने त्याचे दहा पुत्रही कंसाने मारले; विजय, रोचन, वर्धमान आणि देवल यांनाही त्याने ठार केले।

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

त्या महात्म्याचे हे पुत्र शिशिरावतीने प्रसवले; आणि सातव्यांदा देवकीने ‘सुनाम’ नावाचा पुत्र जन्मास घातला।

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

महाभाग गवेषण संग्रामात अद्भुत योद्धा होता; हे द्विजांनो, तो श्राद्धदेवीच्या पुरोद्यानातील वनात विचरत असे।

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

शौरिने एका वैश्य स्त्रीमध्ये कौशिक नावाचा अव्यय पुत्र उत्पन्न केला; आणि सुगंधी व वनराजी या शौरिच्या परिग्रह (पत्नी) होत्या।

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

सुगंधीचे पुण्ड व कपिल असे दोन पुत्र होते; त्यांपैकी पुण्ड्र राजा झाला आणि कपिल वनात निघून गेला।

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

दुसऱ्या पत्नीपासून वसुदेवाचा बलवान वीर पुत्र झाला. तो ‘जरा’ नावाचा निषाद होता; तोच प्रथम धनुर्धर मानला गेला.

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

देवभाग्याचा एक महाभाग पुत्र झाला, तो विख्यात होता. पंडितांचे मत असे की तो देवश्रवसापासून उत्पन्न झाला.

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

अश्मकीपासून अनाधृष्टिला यशस्वी पुत्र प्राप्त झाला—शत्रूंना निवृत्त करणारा, शत्रुघ्न, ‘श्राद्धदेव’ नावाचा महाबली.

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

‘श्राद्धदेव’ नावाचा तो नैषाद जन्मला, जो ‘पारिश्रुत’ म्हणून ओळखला गेला. महाभाग एकलव्याला निषादांनी वाढवले-पोसले.

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

गण्डूषा अपत्यहीन असल्याने कृष्ण प्रसन्न होऊन तिला दोन पुत्र दिले—चारुदेष्ण आणि सांब; दोघेही अस्त्रविद्येत निपुण व शस्त्रलक्षणयुक्त होते.

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

नंदनाचे रंती व रंतिपाल असे दोन पुत्र होते. आणि वृक अपुत्र असल्याने प्रतापवान वसुदेव त्याला पुत्ररूपाने दिला गेला.

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

शौरिने सौमि नावाचा वीर पुत्र आणि कौशिक यांना दिले. सृंजयाचे हे दोन पुत्र—धनु आणि विरजा—असे होते.

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

श्याम अपत्यहीन झाला; पण शमीक वनात गेला. भोजत्वाचा तिरस्कार करून त्याने राजर्षिपद प्राप्त केले.

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

जो नियतव्रताने कृष्णाच्या या जन्मकथनाचे पठण करतो, किंवा ब्राह्मणाला श्रवण करवितो, तो महान सुख प्राप्त करतो.

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

देवांचा देव, महातेजस्वी—जो पूर्वी कृष्ण नावाचा प्रजापती होता—विहारार्थ मनुष्यांमध्ये प्रभु नारायण म्हणून जन्मला.

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

देवकीच्या उदरी वसुदेवाच्या तपाने कमलनेत्र प्रभू दिव्यरूपश्रीयुक्त चतुर्भुज होऊन प्रकट झाले।

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

प्रकट होण्यास योग्य योगी भगवान् कृष्ण मानुषत्वास आले; अव्यक्त असूनही व्यक्तलक्षणांनी तोच प्रभु भगवान् आहे।

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

ज्या नारायणापासून क्षय आणि अक्षय दोन्हीची रचना झाली, तोच देव नारायण होऊन सनातन हरि म्हणून स्थित राहिला।

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

ज्याने आदिपुरुषालाही पूर्वी प्रजापती केले, तोच यादव-नंदन अदितीचा पुत्रत्व स्वीकारून अवतरला।