Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാവേ! ഇനി രുദ്രന്റെ ആദിമ ഉത്ഭവവൃത്താന്തം കേൾക്കുക—എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. (അവിടെ) ഒരു മഹാതപസ്വി ഉണ്ടായിരുന്നു—പ്രസന്നചിത്തൻ, ധർമ്മത്തിൽ ദക്ഷൻ, ക്ഷമ എന്ന ആയുധം ധരിച്ച, ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള ഋഷി।

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

അവൻ പ്രജകളുടെ അധിപതിയായി, ഉഗ്രതേജസ്സോടെ ജനിച്ച്, പരമജ്ഞാനം—തത്ത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം—അറിഞ്ഞു, സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഉന്മേഷിതനായി. ലോകത്തിന്റെ വർദ്ധനകാലത്ത് അത്യന്തം ക്രോധപ്രേരണയാൽ സൃഷ്ടി പൂർണ്ണമായി പ്രവഹിച്ചു.

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

തപസ്സിൽ നിരതനായ ആ സ്ഥിരകീർത്തിയുള്ള പുരാതന പുരുഷന്റെ ഗതി രജസും തമസും നശിപ്പിക്കുന്നതായിത്തീർന്നു. അവൻ വരസ്വരൂപൻ, വരണീയൻ, വരദൻ, പ്രതാപശാലി; കൃഷ്ണാരുണ വർണ്ണമുള്ള, പിംഗളനേത്രങ്ങളുള്ള പുരുഷൻ.

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

ബ്രഹ്മാവ് “കരയരുത്” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ പുരാതന ‘രുദ്രൻ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ഹേ മഹാനുഭാവാ! വിപുലസ്വരൂപങ്ങളുള്ള സൃഷ്ടിയെ നയിക്ക; നീ അതിന് സമർത്ഥനാണ്.

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രം ദക്ഷൻ ജലത്തിൽ മുങ്ങി നിമഗ്നനായി ആത്മഭവനായ (ബ്രഹ്മാവിന്) വേണ്ടി സൃഷ്ടിയെ ജനിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവശ്രേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ബ്രഹ്മജാതമായ ആ മാനസപുത്രന്മാർ സൃഷ്ടിക്രമത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തി.

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

ആ തടാകത്തിൽ, സുരാധിപന്റെ സന്നിധിയിൽ, പിതാമഹനായ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) ശ്രേഷ്ഠ യജ്ഞം സമൃദ്ധിയായി നടന്നു. അതിന്റെ ജലത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് രുദ്രൻ നിമഗ്നനായിരുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു; വിശ്വത്തെ പ്രസരിപ്പിച്ച് ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

യജ്ഞം ഒഴുകിപ്പുറപ്പെട്ടു; ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും യക്ഷന്മാരും സമീപിച്ചു. എങ്കിലും അത് ക്രോധവശമായി. ആ ജ്വലിക്കുന്ന മന്യുവിനെ ധ്യാനിച്ച്—മോഹത്താൽ, എന്നെ ഒഴിവാക്കി, ഈ ലോകം ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിനാവുകൾ ‘ഹാ! ഹേ!’ എന്നു നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ ചെറുപിശാചസംഘങ്ങൾ ഉദിച്ചു; കൂടെ വേതാളങ്ങളും ഭൂതങ്ങളും, യോഗിസമൂഹങ്ങളും കൂടി.

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

അവരാൽ ആകാശം ഘനമായി വ്യാപിച്ചു, ഭൂമിയും എല്ലാ ദിക്കുകളും ലോകങ്ങളും പ്രകടമായപ്പോൾ, അവൻ സർവ്വജ്ഞതയുടെ ബലത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലു ഹസ്തമാത്രം നീളമുള്ള ധനുസ്സ് നിർമ്മിച്ചു.

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

ക്രോധത്തോടെ അവൻ ത്രിവൃത്തമായ ധനുര്‍ജ്യ നിർമ്മിച്ച് ദിവ്യധനുര്‍ഗുണവും കൈക്കൊണ്ടു. തുടർന്ന് പൂഷന്റെ പല്ലുകൾ തകർത്തു, ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ കുത്തിത്തുറന്നു, ക്രതുവിന്റെ വൃഷണങ്ങളെ പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

അവന്റെ ബീജം (ശക്തി) വിധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ അവൻ പിന്മാറി; ക്രതുവും (യജ്ഞകർമ്മവും) അവസാനിച്ചു. വायु അത് വഹിച്ച് യജ്ഞവാടത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും പശുപതിയെ സമീപിച്ചു; എല്ലാവരും ഭവനായി (ശിവനായി) പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

അവിടെ എത്തിയ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഭവനെ (ശിവനെ) തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ദേവന്മാരെ ആലിംഗനം ചെയ്തു. ഭക്തിയുള്ളവരോടുകൂടെ ദേവദേവനെ കണ്ടിട്ട് പറഞ്ഞു— “ഹേ വീരബാഹോ, നിന്റെ അന്തരത്തിൽ യഥാർത്ഥ വിവേകജ്ഞാനം സ്ഥാപിക്ക.”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു— “എന്നെ നിങ്ങൾ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചു; എങ്കിൽ ഇവർ എനിക്ക് പങ്ക് എന്തുകൊണ്ട് നിശ്ചയിക്കുന്നില്ല? യജ്ഞത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ കാരണത്താൽ ഞാൻ ക്രുദ്ധനായി; ഹേ ദേവദേവാ, ഇവർ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ട് പെരുമാറ്റത്തിൽ വികൃതരായി.”

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവന്മാരേ, എല്ലാ അസുരന്മാരും കൂടി, ജ്ഞാനഹേതുവായി ശംഭുവിനെ ഉന്നത സ്തുതികളാൽ ആരാധിക്കുവിൻ. അതിനാൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ തൃപ്തനാകും; ആ തൃപ്തിമാത്രത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സർവ്വജ്ഞത ഉദ്ഭവിക്കും.”

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ആ ദേവന്മാർ ആ മഹാത്മാവിന് സ്തുതി രചിച്ചു.

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— “ദേവാതിദേവനായ ത്രിനേത്ര മഹാത്മാവേ, നമസ്കാരം. രക്തപിംഗളനേത്രനായി ജടാമുകുടം ധരിക്കുന്നവനേ, പ്രണാമം.”

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

സ്ഥാണു (ശിവൻ) നമസ്കാരം—ഭൂത‑വേതാളങ്ങൾ സേവിക്കുന്നവൻ, മഹാസർപ്പത്തെ ഉപവീതമായി ധരിക്കുന്നവൻ, ഭീകര അട്ടഹാസമുഖൻ, ജടാധാരി കപർദി।

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

പൂഷണന്റെ ദന്തനാശം വരുത്തിയവനു നമസ്കാരം; ഭഗന്റെ നേത്രഹനനം ചെയ്തവനു നമസ്കാരം. വൃഷഭചിഹ്നധാരിയായ മഹാഭൂതപതിക്കു നമസ്കാരം।

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

ഭാവിയിൽ ത്രിപുരാന്തകനാകുന്നവനു, അതുപോലെ അന്ധകവിനാശകനു നമസ്കാരം. ശ്രേഷ്ഠ വാസസ്ഥലം കൈലാസമായവനു, ഗജചർമ്മധാരിക്കു നമസ്കാരം।

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

വികരാളരൂപവും ഊർദ്ധ്വകേശവുമുള്ള ഭൈരവനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ഭീകരനായവനു, ശശിയെ മൗലിയായി ധരിച്ചവനു നമസ്കാരം।

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

ഭാവിയിൽ കാപാലികവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പരമേശ്വരനു നമസ്കാരം. ദാരുവനധ്വംസകാരിയ്ക്കും, തീക്ഷ്ണ ശൂലധാരിയ്ക്കും നമസ്കാരം।

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

സമ്പാദിച്ച കങ്കണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായവനും, ഭോഗേന്ദ്രൻ (നാഗൻ) ആഭരണമായി ധരിക്കുന്നവനും, നീലകണ്ഠനും, ത്രിശൂലധാരിയും, പ്രചണ്ഡ ദണ്ഡഹസ്തനും, വഡവാഗ്നിസദൃശമുഖനുമായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

വേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്ന പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; യജ്ഞമൂർത്തിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം। ദക്ഷയജ്ഞം നശിപ്പിച്ചവനും ലോകങ്ങൾക്ക് ഭയഭക്തി ഉണർത്തുന്നവനും ആയ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

വിശ്വേശ്വരനായ ദേവനേ, ശിവ-ശംഭു-ഭവനേ, ജടാധാരിയേ, കരാള (ഭയങ്കര) രൂപനേ, മഹാദേവനേ—നിനക്ക് നമസ്കാരം।

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ച ശംഭു—സനാതനൻ, ഉഗ്രധനുസ്സധാരി—പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ദേവദേവൻ; ഞാൻ ചെയ്യുന്നതു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: “പ്രഭോ, വൈകാതെ ഞങ്ങൾക്ക് വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വിവേചനജ്ഞാനം നൽകണമേ. നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, രഹസ്യാർത്ഥസഹിതമായ യജ്ഞവും ഉപദേശിക്കണമേ.”

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പശുക്കൾ (ബന്ധിതജീവികൾ) ആയി ഒരുമിച്ചു ഇരിക്കുവിൻ. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പതി (സ്വാമി) ആകും; പിന്നെ നിങ്ങൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.” ദേവന്മാർ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ മുതൽ അദ്ദേഹം പശുപതി ആയി പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

ബ്രഹ്മാവ് അന്തരാത്മയിൽ പ്രസന്നനായി പശുപതിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവേശാ! ചതുര്ദശി നിന്റെ തിഥിയാകട്ടെ; സംശയമില്ല.”

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

ആ തിഥിയിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർ ആദ്യം ഉപവസിക്കണം; പിന്നെ ഗോതമ്പ് അന്നംകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം. അതിൽ തൃപ്തനായ നീ അവനെ അനുത്തമ ധാമത്തിലേക്ക് നയിക്കണം.

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രുദ്രൻ ഭഗൻ, പൂഷൻ, ക്രതു എന്നിവർക്കു ദന്തങ്ങൾ, നേത്രങ്ങൾ, ക്രിയാഫലം (യജ്ഞഫലം) എന്നിവ നൽകി; ദേവന്മാരിലും സമ്പൂർണ്ണ പരിജ്ഞാനം (സമ്യക് ബോധം) ദാനം ചെയ്തു.

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

ഇങ്ങനെ പുരാകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് രുദ്രന്റെ സംഭൂതി സംഭവിച്ചു; ഇതേ പ്രയോഗം (ഉക്തിരീതി) കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ‘ദേവന്മാരുടെ പതി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നിത്യമായി ഇതു ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീവരാഹപുരാണത്തിലെ ഭഗവച്ഛാസ്ത്രത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 34

ഇങ്ങനെ ശ്രീവരാഹപുരാണത്തിലെ ഭഗവച്ഛാസ്ത്രത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.