Adhyaya 148: The Greatness of Stutasvāmi: Varāha’s Disclosure of the Bhūtagiri Sacred Landscape and Its Ethical Discipline

Verse 1

अथ स्तुतस्वामिमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यमनुत्तमम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा सर्वरत्नविभूषिता

ഇപ്പോൾ സ്തുതസ്വാമിയുടെ മഹാത്മ്യം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഗോണിഷ്ക്രമണത്തിന്റെ അത്യുത്തമവും ഗൂഢവുമായ മഹാത്മ്യം കേട്ട്, സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായ അവൾ പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो गवां हि माहात्म्यं तव चैवं श्रुतं मया ॥ यच्छ्रुत्वा अहं जगन्नाथ जातास्मि परिनिर्वृता

ധരണി പറഞ്ഞു—അഹോ! ഗോകളുടെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിനക്കിൽ നിന്നു ഇങ്ങനെ കേട്ടു. ഹേ ജഗന്നാഥാ, അത് കേട്ട് ഞാൻ അത്യന്തം തൃപ്തിയും ശാന്തിയും പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

एवमेव परं गुह्यं ब्रूहि नारायण प्रभो ॥ अस्मात्क्षेत्रात्परं देव यदि क्षेत्रं विशिष्यते

അതുപോലെ, ഹേ നാരായണപ്രഭോ, പരമ ഗൂഢമായ രഹസ്യം പറയുക. ഹേ ദേവാ, ഈ ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ വിശിഷ്ടമായ മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ സ്ഥലത്തിന് അപ്പുറം അതിനെ അറിയിക്കൂ.

Verse 4

श्रीवराह उवाच ॥ अहं नारायणो देवः सर्वधर्मव्यपाश्रयः ॥ मात्सर्यं चैव मे नास्ति तेनाहं परमः प्रभुः

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നാരായണദേവൻ, സർവ്വധർമ്മങ്ങളുടെ ആശ്രയം. എനിക്കു അസൂയയില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പരമപ്രഭു.

Verse 5

एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं लीलया मया ॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम् ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഈ ശാസ്ത്രം ഞാൻ ലീലാഭാവത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചു. വരാഹരൂപം ധരിച്ചു, സർവ്വ ഭാഗവതഭക്തർക്കും പ്രിയമായ വചനമാണ് ഞാൻ ഉച്ചരിക്കുന്നത്.

Verse 6

धरण्युवाच ॥ यथा यथा भाषसि धर्मकारणमिदं वचो धर्मविनिश्चयं महत् ॥ तथा तथा देव वराहाप्रमेयं हृद्यं मनो भावयसे जनार्दन ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—നീ ധർമ്മകാരണമാകുന്ന ഈ മഹത്തായ ധർമ്മനിശ്ചയവാക്യം എത്ര എത്രയായി പ്രസ്താവിക്കുന്തോറും, അത്ര അത്രയായി, ഹേ ദേവ ജനാർദന, ഹൃദയപ്രിയമായി നീ മനസ്സിനെ അപ്രമേയ വരാഹനിലേക്കു കൂടുതൽ കൂടുതൽ തിരിക്കുന്നു।

Verse 7

ततो महीवचः श्रुत्वा धर्मश्रेष्ठी महामनाः ॥ वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

അപ്പോൾ മഹി (ഭൂമി)യുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാമനസ്സുള്ളവനുമായ വരാഹരൂപി ഭഗവാൻ വസുന്ധരയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ कथयिष्याम्यहं ह्येवं गुह्यं लोकसुखावहम् ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമേ, മഹാഭാഗ്യവതീ, എന്റെ കര്‍മ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതയായവളേ! നന്ന്; ലോകസുഖം വരുത്തുന്ന ഈ ഗുഹ്യ ഉപദേശം ഞാൻ തീർച്ചയായും ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും।

Verse 9

स्तुतस्वामीति विख्यातं गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ ह्यपरं युगमासाद्य तत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥

‘സ്തുതസ്വാമി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്; ഹേ സുന്ദരി, പിന്നീടുള്ള യുഗം വന്നപ്പോൾ ആ സമയത്ത് അവിടെ എത്തി ഞാൻ അവിടെ തന്നെ വസിക്കും।

Verse 10

पञ्च तस्य शिष्यास्च भविष्यन्ति विचक्षणाः ॥ ऋषयो धर्मसंयुक्ता मत्प्रसादाद्बलाश्रिताः ॥

അവന് അഞ്ചു ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടാകും—വിവേകമുള്ള ഋഷിമാർ, ധർമ്മസമ്പന്നർ—എന്റെ പ്രസാദം മൂലം ലഭിച്ച ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചവർ।

Verse 11

ते मां संस्थापयिष्य्पन्ति धर्ममूर्तिं महीगताम् ॥ शाण्डिल्यो जाजलिश्चैव कपिलश्चोपसायकः ॥

അവർ എന്നെ—ധർമ്മമൂർത്തിയെ—ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിക്കും: ശാണ്ഡില്യൻ, ജാജലി, കപിലൻ, ഉപസായകൻ।

Verse 12

भृगुश्चैव महाभागे मम मार्गानुसारिणः ॥ ते च प्रसन्नमनस आत्मदृष्टान्तदर्शिनः ॥

ഭൃഗുവും, ഹേ മഹാഭാഗേ—എന്റെ മാർഗ്ഗാനുസാരികൾ; അവർ പ്രസന്നമനസ്സോടെ ആത്മാനുഭവത്തിൽ ദൃഷ്ടാന്തസത്യങ്ങൾ കാണുന്നവർ।

Verse 13

स्वयं ज्ञानप्रभावेण भासयिष्यन्ति मां सदा ॥ सङ्कर्षणो वासुदेवो प्रद्युम्नो ह्यनिरुद्धकः ॥

അവർ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ടുതന്നെ എന്നെ എപ്പോഴും പ്രകാശിപ്പിക്കും—സങ്കർഷണൻ, വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ।

Verse 14

गच्छता बहुकालेन मम कर्मपरायणः ॥ ततो दीर्घेण कालेन इज्यापूर्वस्थितेन च ॥

വളരെ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, എന്റെ കര്‍മ്മത്തിൽ പരായണനായവന്; പിന്നെ ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം, പൂജയുടെ മുൻസ്ഥാപനത്തോടുകൂടി (വാക്യം തുടരുന്നു)।

Verse 15

वरं तेषां प्रदास्यामि यो यस्य हृदि संस्थितः ॥ ते प्रवक्ष्यन्ति मां देवि आत्मशास्त्रव्यवस्थिताः ॥

ഓരോരുത്തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്ന വരം തന്നേ ഞാൻ അവർക്കു നൽകും. ഹേ ദേവി, ആത്മശാസ്ത്രക്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ എന്നെ പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 16

आत्मशास्त्रं प्रतिष्ठेत यत्र धर्मः सुनिष्ठितः ॥ भवत्वेतन्निश्चयेन न तु मिथ्या कदाचन ॥

ധർമ്മം സുനിഷ്ഠിതമായി നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത് ആത്മശാസ്ത്രം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാകട്ടെ. ഇത് നിശ്ചയത്തോടെ അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; ഒരിക്കലും മിഥ്യയാകരുത്.

Verse 17

तव देव प्रसादेन इहलोकः प्रवर्तताम् ॥ तानप्येवं वदिष्यामि शिष्याय भवतां प्रियम् ॥

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ ലോകം യഥാവിധി പ്രവൃത്തിക്കട്ടെ. ശിഷ്യഹിതത്തിനായി, നിനക്കു പ്രിയമായതു പോലെ, അവരോടും ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ പറയും.

Verse 18

भविष्यति न संशेहो यतो यूयं मम प्रियाः ॥ सुशिष्याः बाढमित्येवं भविष्यन्ति न संशयः ॥

ഇത് തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും; സംശയമില്ല, കാരണം നിങ്ങൾ എനിക്ക് പ്രിയരാണ്. ‘സുശിഷ്യർ’ എന്നിങ്ങനെ നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും ആകും; സംശയമില്ല.

Verse 19

एवं सर्वेषु शास्त्रेषु वाराहं घृतसम्मितम् ॥ वाराहं ज्ञानमुत्सृज्य महाभागं महौजसम् ॥

ഇങ്ങനെ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും വാരാഹോപദേശം ഘൃതസമാനം (സാരസ്വരൂപം) ആകുന്നു. മഹാഭാഗ്യവും മഹൗജസ്സും ഉള്ള വാരാഹജ്ഞാനത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്…

Verse 20

एवं समं मया चैव ह्यात्मना परिभाषितम् ॥ ते प्रणामं करिष्यन्ति सिद्धिं प्राप्स्यन्ति वै पराम् ॥

ഇങ്ങനെ സമമായി ഞാൻ—നിശ്ചയമായും ആത്മസാക്ഷിയിൽ നിന്നു—ഇത് പ്രസ്താവിച്ചു. അവർ പ്രണാമം ചെയ്യും; തീർച്ചയായും പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 21

महाज्ञानमिदं सूक्ष्मं भूमे भक्तेषु दृश्यते ॥ शास्त्राणां परमं शास्त्रं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

ഹേ ഭൂമീ! ഈ മഹത്തായ സൂക്ഷ്മജ്ഞാനം ഭക്തന്മാരിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഇത് ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പരമശാസ്ത്രം; സമസ്തസംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം നൽകുന്ന ഉപായം.

Verse 22

किञ्चिदन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ शास्त्रमेतन्महाभागे स्थूलकर्म महौजसम् ॥

ഞാൻ മറ്റൊന്നും പ്രസ്താവിക്കാം; ഹേ വസുന്ധരേ, അത് ശ്രവിക്കൂ. ഹേ മഹാഭാഗേ! ഈ ശാസ്ത്രം സ്ഥൂലകർമ്മം (പ്രായോഗിക കര്‍മ്മം) സംബന്ധിച്ചതും മഹാശക്തിയുള്ളതുമാണ്.

Verse 23

केचित्तरन्ति ज्ञानेन केचित्कर्मणि निष्ठिताः ॥ केचिद्यथेष्टं सुश्रोणि केचिद्दानेन कर्मणा ॥

ചിലർ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ കടക്കുന്നു; ചിലർ കര്‍മ്മത്തിൽ നിഷ്ഠിതരായിരിക്കുന്നു. ഹേ സുഷ്രോണി! ചിലർ ഇഷ്ടാനുസരണം നടക്കുന്നു; ചിലർ ദാനരൂപമായ കര്‍മ്മത്തിലൂടെ പുരോഗമിക്കുന്നു.

Verse 24

केचिद्योगबलं भुक्ता पश्यन्ति मम संस्थितम् ॥ विधिपूर्वं तु मे किञ्चिन्नराः पश्यन्ति निष्ठिताः ॥

ചിലർ യോഗബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് എന്റെ സ്ഥിരസന്നിധി ദർശിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചില നിഷ്ഠിതർ വിധിപൂർവമായ അനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ എന്റെ ചില അംശം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 25

सर्वधर्मकराः केचित्सर्वाशाः सर्वविक्रयाः ॥ ते मां पश्यन्ति वै भूमे एकचित्त व्यवस्थिताः ॥

ചിലർ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ധർമ്മകർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നു; ചിലർ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിലും ലീനരായി എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഇടപാടുകളിലും ഏർപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും ഹേ ഭൂമീ! ഏകചിത്തമായി സ്ഥാപിതരായവരാണ് സത്യത്തിൽ എന്നെ ദർശിക്കുന്നത്.

Verse 26

एवमेतन्महाशास्त्रं देवि संसारमोक्षणम् ॥ मम भक्तव्यवस्थायै प्रयुक्तं परमं प्रियम् ॥

ഹേ ദേവി, ഈ മഹാശാസ്ത്രം സംസാരമോക്ഷത്തിനുള്ള ഉപായമാണ്; എന്റെ ഭക്തരുടെ യഥാവിധി ക്രമീകരണത്തിനായി, എനിക്ക് പരമപ്രിയമായി ഇത് പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 27

ते तथा च प्रवक्ष्यन्ति यच्च यस्याभिरोचते ॥ अन्यथान्यस्य दृष्टानामृषिभिर्यत्प्रयोजितम् ॥

അവർ അതുപോലെ തന്നെ വ്യാഖ്യാനിക്കും—ഓരോരുത്തന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതനുസരിച്ച്; ഋഷിമാർ നിശ്ചയിച്ചതും പലർക്കും പലവിധമായി ദൃശ്യമാകുന്നതുകൊണ്ടാണ്।

Verse 28

मत्प्रसादेन ते सर्वे सिद्धिं यास्यन्ति मत्पराम् ॥ मम शिष्येषु येषां च मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥

എന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് അവർ എല്ലാവരും സിദ്ധി പ്രാപിക്കും—എന്നിലേക്കു പരായണമായ സിദ്ധി. എന്നാൽ എന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടു അസൂയകൊണ്ട് മനസ്സ് മുറിവേറ്റവർക്കു (ഫലം വ്യത്യസ്തം).

Verse 29

मच्छास्त्रे च भवेद्दोषस्तेषामत्र पुनर्भवः ॥ मात्सर्यं ये च कुर्वन्ति मद्धर्मपरमे जने ॥

എന്റെ ശാസ്ത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് അവർക്കു ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നു; ഇവിടെ അവർ പുനർജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്റെ ധർമ്മത്തിൽ പരായണനായ ജനത്തോടു അസൂയ ചെയ്യുന്നവർ—

Verse 30

तेषां नायं परो लोको मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

അസൂയകൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സുള്ളവർക്ക് ആ പരലോകം (ഉന്നത ലോകം) ലഭ്യമല്ല. ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊന്നും പറയും—ഹേ വസുന്ധരേ, അത് കേൾക്കുക।

Verse 31

मम मार्गानुसारेण परं गुह्यं मम प्रिये ॥ शास्त्रवन्तो विनीताश्च बहुदोषविवर्जिताः ॥

എന്റെ മാർഗ്ഗാനുസാരമായി, ഹേ പ്രിയേ, ഇതു പരമ ഗുഹ്യമായ രഹസ്യമാണ്. ശാസ്ത്രജ്ഞരും വിനീതരുമായും അനേകം ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരുമായവർ—

Verse 32

यस्तु मात्सर्यसंयुक्तो न स पश्यति मां क्वचित् ॥ बहुकर्मसमायुक्ता दानाध्ययननिष्ठिताः ॥

എന്നാൽ അസൂയയോടെ ചേർന്നവൻ എനിക്ക് എവിടെയും ദർശനം ലഭിക്കുകയില്ല. (അവർ) അനേകം കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, ദാനത്തിലും അധ്യയനത്തിലും നിഷ്ഠയുള്ളവരായിരുന്നാലും—

Verse 33

तपसा ज्ञानयुक्ता वा नित्यं कर्मसु चोद्यताः ॥ अनेन हि स्वभावेन मात्सर्यं चैव कुर्वते ॥

തപസ്സും ജ്ഞാനവും ഉള്ളവരായാലും, അല്ലെങ്കിൽ നിത്യം കർമങ്ങളിലേക്കു പ്രേരിതരായാലും—ഈ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ അവർ അസൂയയെ ആചരിക്കുന്നു.

Verse 34

न ते पश्यन्ति मां भूमे मायया परिदूषिताः ॥ न कर्त्तव्यं ततः सर्वैर्मात्सर्यं धर्मघातकम् ॥ मम शास्त्रपरेणेह यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥

ഹേ ഭൂമീ, മായയാൽ മലിനരായതിനാൽ അവർ എനിക്ക് ദർശനം ലഭിക്കാതെ പോകുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന അസൂയ ആരും ചെയ്യരുത്; ഇവിടെ എന്റെ ശാസ്ത്രത്തിൽ പരായണനായി ഒരാൾ പരമഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 35

ते तु मात्सर्यार्दोषेण नष्टाचाराः पतन्त्यधः ॥ मात्सर्यं सर्वनाशाय मात्सर्यं धर्मनाशकम् ॥

എന്നാൽ അവർ അസൂയാദോഷം മൂലം പീഡിതരായി, സദാചാരം നഷ്ടപ്പെടുത്തി അധഃപതിക്കുന്നു. അസൂയ സമ്പൂർണ്ണ നാശത്തിനുള്ള കാരണമാണ്; അസൂയ ധർമ്മനാശകമാണ്.

Verse 36

एतद्गुह्यं महाभागे न जानन्ति मनीषिणः ॥ मात्सर्यस्य तु दोषेण बहवो निधनं गताः ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ! ഇതൊരു ഗുഹ്യമായ തത്ത്വമാണ്; പണ്ഡിതന്മാരും ഇതറിയുന്നില്ല. അസൂയയുടെ ദോഷം മൂലം പലരും നാശത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 37

तत्राश्चर्यं महाभागे शृणु भूतगिरौ मम ॥ आयसी प्रतिमा तत्र ह्यभेद्या चैव दृश्यते ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ! എന്റെ ഭൂതഗിരിയിൽ അവിടെയുള്ള അത്ഭുതം കേൾക്കുക—അവിടെ ഇരുമ്പിന്റെ പ്രതിമ കാണപ്പെടുന്നു; അത് സത്യമായും ഭേദിക്കാനാവാത്തതാണ്.

Verse 38

ब्रुवन्ति केचित्कांस्येति आयसीत्यपरेऽब्रुवन् ॥ पाषाणीत्यपरे केचिदन्ये वज्रमयीति च ॥

ചിലർ അത് കാംസ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അത് ഇരുമ്പാണെന്ന് പറഞ്ഞു. ചിലർ അത് കല്ലാണെന്ന്, മറ്റുചിലർ അത് വജ്രമയമാണെന്നും പറയുന്നു.

Verse 39

ऊर्ध्वं वा यदि वाऽधो वा ये कुर्वन्ति ममार्चनम् ॥ तथापि मां संस्पृशन्ति शिरोमध्ये तु सुन्दरी ॥

മുകളിലായാലും താഴെയായാലും, എങ്ങനെയായാലും, എന്റെ അർച്ചനം ചെയ്യുന്നവർ—എങ്കിലും, ഹേ സുന്ദരി, അവർ ശിരസ്സിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ എന്നെ സ്പർശിക്കുന്നു.

Verse 40

ये तु पश्यन्ति मां भूमे मणिपूरगिरौ स्थितम् ॥ स्तुवन्त्याचार्यवन्तश्च मत्प्रसादत्सु संयताः ॥

എന്നാൽ ഹേ ഭൂമേ! മണിപൂരഗിരിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എന്നെ കണ്ടു എന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവർ—ആചാര്യന്മാരുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ, എന്റെ പ്രസാദം നേടുന്നതിൽ സംയമമുള്ളവർ—പ്രശംസനീയരാണ്.

Verse 41

आचार्याणां गुणान्भुक्त्वा मम कर्मपथे स्थिताः ॥ सर्वकिल्बिषमुक्ताश्च यान्ति ते परमां गतिम् ॥

ആചാര്യന്മാരുടെ ഗുണങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ കര്‍മ്മപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തരായി അവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 42

तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥ पञ्चारुमेति विख्यातमुत्तरां दिशमाश्रितम् ॥

ഹേ മഹാഭാഗനേ! ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എന്റെ പരമഗുഹ്യമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് ‘പഞ്ചാരുമ’ എന്നു പ്രസിദ്ധവും ഉത്തരദിശയിൽ സ്ഥിതവുമാണ്।

Verse 43

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये ह्यप्सरोभिः समाकुले ॥

അവിടെ മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; അഞ്ചു കാലം/അവധികൾ താമസിച്ച ശേഷം, അപ്സരസ്സുകളാൽ നിറഞ്ഞ ദിവ്യ നന്ദനവനത്തിൽ അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 44

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृतकृत्यो भवेन नरः ॥ नन्दनं वनमुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥

അപ്പോൾ ഇവിടെ അവൻ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയുന്നു; ആ മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു. നന്ദനവനം വിട്ട് എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു।

Verse 45

भृगुकुण्डेति विख्यातमत्र गुह्यं परं मम ॥ मम दक्षिणपार्श्वे तु अदूरादर्धयोजनात् ॥

ഇവിടെ ‘ഭൃഗുകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ എന്റെ പരമഗുഹ്യ തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് എന്റെ ദക്ഷിണപാർശ്വത്ത്, അധികം ദൂരമല്ലാതെ, അർധയോജന അകലെയുണ്ട്।

Verse 46

ध्रुवो यत्र तु तिष्ठेत मेरुशृङ्गे शिलोच्चये ॥ तत्र मोदति सुश्रोणि अप्सरोभिर्यथासुखम् ॥

ധ്രുവൻ മേരു പർവതത്തിലെ ഉയർന്ന ശിലാശിഖരത്തിൽ വസിക്കുന്നിടത്ത്, ഹേ സുഷ്രോണി, അവൻ അപ്സരസ്സുകളോടൊപ്പം യഥാസുഖം ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 47

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ ध्रुवलोकं परित्यज्य मम लोके महीयते ॥

പിന്നീട് എന്റെ കർമപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഇവിടെ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ, അവൻ ധ്രുവലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു।

Verse 48

मणिकुण्डेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥ मणयो यत्र दृश्यन्ते अनेकालयसंस्थिताः ॥

അവിടെ ‘മണികുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ എന്റെ പരമഗുഹ്യം ഉണ്ട്; അവിടെ അനേകം ആലയങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മണികൾ ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 49

अगाधं तं हृदं भद्रे देवानामपि दुर्लभम् ॥ विस्मयं किं पुनस्तत्र मलयश्चञ्चलः स्थितः ॥

ഹേ ഭദ്രേ, ആ ഹ്രദം അഗാധമാണ്; ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം. അപ്പോൾ അവിടെ ചഞ്ചലമായ മലയവായു നിലകൊള്ളുന്നതിൽ എന്ത് അത്ഭുതം?

Verse 50

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ रत्नभागी भवेद्वीरो राजलक्षणसंयुतः ॥

അവിടെ അഞ്ചുകാലം താമസിച്ച മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം; ആ വീരൻ രത്നഭാഗിയാകുകയും രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തനാകുകയും ചെയ്യും।

Verse 51

अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ छित्त्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं प्रपद्यते ॥

പിന്നെ എന്റെ കര്‍മമാര്‍ഗത്തില്‍ സ്ഥിരനായി ഇവിടെ പ്രാണന്‍ വിട്ടാല്‍, അവന്‍ സത്യമായി സമസ്ത സംസാരചക്രവും ഛേദിച്ച് എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 52

सुगुह्यं पूर्वपार्श्वेन मम क्षेत्रस्य सुन्दरि ॥ अदूरतस्त्रिक्रोशेन परिमाणं विधीयते ॥

ഹേ സുന്ദരി, എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് അത്യന്തം ഗുഹ്യമായൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അതു ദൂരമല്ല, അതിന്റെ പരിധി മൂന്നു ക്രോശമായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 53

तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम लोकं स गच्छति ॥ धूतपापेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥

അവിടെ തീർച്ചയായും സ്നാനം ചെയ്യണം; അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ‘ധൂതപാപ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ എന്റെ പരമഗുഹ്യ തീർത്ഥം ഉണ്ട്.

Verse 54

पञ्चक्रोशाददूराद्वै मम क्षेत्रस्य पश्चिमे ॥ तत्र कुण्डं महाभागे मम तद्रोचते जलम् ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് അഞ്ചു ക്രോശ ദൂരത്തിൽ, അത്ര ദൂരമല്ല, അവിടെ ഒരു കുണ്ടം ഉണ്ട്; അതിലെ ജലം എനിക്ക് പ്രിയമാണ്.

Verse 55

धुन्वानो दुष्करं कर्म पञ्चभूतात्मनिष्ठितम् ॥ कृतोदकस्तत्र भद्रे धूतपापो यशस्विनि

പഞ്ചഭൂതങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ദേഹത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവൻ ദുഷ്കരമായ കര്‍മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; ഹേ ഭദ്രേ, ഹേ യശസ്വിനീ, അവിടെ ഉദകകര്‍മം പൂർത്തിയാക്കിയാൽ അവന്റെ പാപം കഴുകിപ്പോകുന്നു.

Verse 56

गत्वेन्द्रलोकं सुश्रोणि देवैः सह स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു, ഹേ സുശ്രോണി, അവൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ ആനന്ദിക്കുന്നു; പിന്നെ ഇവിടെ, എന്റെ വിധിയിൽ പരായണനായവൻ പ്രാണൻ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു.

Verse 57

इन्द्रलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे धूतपापे शृणुष्व मे

ഇന്ദ്രലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ഒരു അത്ഭുതകാര്യം ഉണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗേ—ഹേ ധൂതപാപേ—എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.

Verse 58

वर्त्तते च विशालाक्षि मणिपूरे गिरौ मम ॥ तावन्न पतते धारा यावत्पापं न धूयते

കൂടാതെ, ഹേ വിശാലാക്ഷി, മണിപൂരമെന്ന എന്റെ പർവതത്തിൽ ഒരു ധാരയുണ്ട്; പാപം കഴുകിപ്പോകുന്നതുവരെ അതിന്റെ പ്രവാഹം താഴേക്ക് വീഴുകയില്ല.

Verse 59

धूते पापे च सुश्रोणि धारा च पतति क्षितौ ॥ एवं तत्र विशालाक्षि वृक्षमश्वत्थमिश्रितम्

പാപം കഴുകിപ്പോയാൽ, ഹേ സുശ്രോണി, ആ ധാര ഭൂമിയിലേക്കു വീഴും. അതുപോലെ അവിടെ, ഹേ വിശാലാക്ഷി, അശ്വത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വൃക്ഷമുണ്ട്.

Verse 60

धूतपापं न प्रविशेत्प्रविशत्यामले नरे ॥ तस्मिन्क्षेत्रे वरारोहे समन्तात्पञ्चयोजने

പാപം കഴുകാത്തവൻ പ്രവേശിക്കരുത്; നിർമലനായ മനുഷ്യനേ പ്രവേശനം. ആ ക്ഷേത്രപ്രദേശത്ത്, ഹേ വരാരോഹേ, എല്ലാദിക്കിലും അഞ്ചു യോജന (വ്യാപ്തി) ഉണ്ട്.

Verse 61

यत्र तिष्ठाम्यहं देवि पश्चिमां दिशमाश्रितः ॥ तत्र चामलकं भद्रे अदूरादर्धयोजनात्

ഹേ ദേവി, ഞാൻ പടിഞ്ഞാറുദിശയെ ആശ്രയിച്ച് വസിക്കുന്നിടത്ത്, ഹേ ഭദ്രേ, അർദ്ധയോജന ദൂരത്തിൽ സമീപത്തായി ഒരു ആമലക (നെല്ലിക്ക) വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 62

मम चैव प्रभावेण सर्वकालफलोदयम् ॥ तत्र कश्चिन्न जानाति पापकर्मा नराधमः

എന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു അവിടെ എല്ലാകാലവും ഫലോദയം ഉണ്ടാകുന്നു; എങ്കിലും അവിടെ ഒരു പാപകർമ്മി, നരാധമൻ, ഇതറിഞ്ഞിട്ടില്ല।

Verse 63

भक्तं भागवतं शुद्धं मम कर्मव्यवस्थितम् ॥ उपोष्य च त्रिरात्राणि श्रद्धधानो जितेन्द्रियः

ഭക്തൻ, ശുദ്ധ ഭാഗവതൻ, എന്റെ നിർദേശിച്ച അനുഷ്ഠാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി—ശ്രദ്ധയോടെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ—മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവസിച്ച്।

Verse 64

एकचित्तेन गन्तव्यं धृतिं कृत्वा सुपुष्कलाम् ॥ यत्तत्र लभते भद्रे फलमामलकं शुभम्

ഏകചിത്തത്തോടെ, സമൃദ്ധമായ ധൈര്യം ധരിച്ചു പോകണം. ഹേ ഭദ്രേ, അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ശുഭഫലം—ആമലകഫലപുണ്യം—മഹത്തായതാണ്।

Verse 65

पञ्चरात्रेण लभते तस्मिन्भूतगिरौ मम ॥ ततो हरिवचः श्रुत्वा सा मही संहितव्रता ॥

എന്റെ ആ ഭൂതഗിരിയിൽ അഞ്ചു രാത്രികൾക്കുള്ളിൽ അത് ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഹരിയുടെ വചനം കേട്ട് ആ ഭൂമി തന്റെ വ്രതത്തിൽ ദൃഢയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 66

पुनर्नारायणं तत्र प्रोवाच विनयान्विता ॥ स्तुतस्वामी श्रुतोऽसि त्वं तत्र स्थानानि यानि च ॥

പിന്നീട് വിനയത്തോടെ അവൾ അവിടെ നാരായണനോട് പറഞ്ഞു— “നീ ‘സ്തുതസ്വാമി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്; അവിടെ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളെയും എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക।”

Verse 67

एतन्नामनिर्वुक्तिं त्वं वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् ॥

“ഈ നാമത്തിന്റെ നിരുക്തി (വ്യുത്പത്തി) നീ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കേണ്ടതാണ്.”

Verse 68

श्रीवराह उवाच ॥ भूमे हित्वा तु संसारान्ये चान्ये देवकण्टकाः ॥ द्वापरे युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ ഭൂമേ! സംസാരബന്ധങ്ങളും, ദേവന്മാർക്ക് ‘കണ്ടക’മായ മറ്റു ചിലരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദ്വാപരയുഗം വന്നപ്പോൾ, ഹേ സുന്ദരി, ഞാൻ ആ സ്ഥലത്ത് വസിക്കും।”

Verse 69

ततोऽमरैश्च ब्रह्माद्यैर्बहुभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ स्तुतिं कर्त्तुं समारब्धं मणिपूराश्रितस्य मे ॥

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാദി അമരന്മാരും, മന്ത്രജപത്തിൽ നിപുണരായ അനേകരും, മണിപൂരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന എന്നെ സ്തുതിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു।

Verse 70

ततो मां नारदो देवि असितो देवलस्तथा ॥ पर्वतश्च महाभागे मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

അതിനുശേഷം, ഹേ ദേവീ, നാരദൻ, അസിതൻ, ദേവലൻ, കൂടാതെ പർവതനും—ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ—ഭക്തിയോടെ എന്റെ സേവയിൽ സന്നിഹിതരായി നിന്നു।

Verse 71

नाम कुर्वन्ति मे तत्र मणिपूरगिरौ ततः ॥ स्तुतस्वामीति विख्यातं मम कर्मव्यपाश्रितम् ॥

അവിടെ മണിപൂരഗിരിയിൽ അവർ പിന്നെ എനിക്ക് നാമകരണം ചെയ്തു; എന്റെ കര്‍മത്തെ ആധാരമാക്കി ഞാൻ ‘സ്തുതസ്വാമി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे निरुक्तिकरणं मया ॥ त्वया पृष्टं हि यद्भद्रे सर्वभागवतप्रियम् ॥

ഹേ ഭദ്രേ, ഇതിന്റെ നിരുക്തി-വ്യാഖ്യാനം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. കാരണം ഹേ ഭദ്രേ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഭാഗവതഭക്തർക്കു പ്രിയമായതാണ്.

Verse 73

एतानि भूमे गुह्यानि तत्र भूतगिरौ मम ॥ श्रद्धधानेन मर्त्येन श्रोतव्यं नात्र संशयः ॥

ഹേ ഭൂമേ, ഇവ അവിടെ എന്റെ ഭൂതഗിരിയിൽ ഗുഹ്യമായ കാര്യങ്ങളാണ്. ശ്രദ്ധയുള്ള മർത്ത്യൻ അവ നിർബന്ധമായി ശ്രവിക്കണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 74

एतत्ते कथितं भद्रे सर्वधर्मव्यपाश्रयम् ॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ഹേ ഭദ്രേ, സർവ്വധർമ്മങ്ങൾക്കും ആശ്രയമായ ശ്രീ സ്തുതസ്വാമിയുടെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി മറ്റെന്താണ് വിശദമായി ചോദിക്കാനുള്ളത്?

Verse 75

पुत्रोऽहं वसुदेवस्य देवक्या गर्भसम्भवः॥ वासुदेव इति ख्यातः सर्वदानवसूदनः॥

ഞാൻ വസുദേവന്റെ പുത്രൻ, ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ. ‘വാസുദേവൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ; സർവ്വ ദാനവസേനകളെയും സംഹരിക്കുന്നവൻ.

Verse 76

तदेतॆ प्रवदिष्यन्ति सर्वभागवतप्रियम्॥ यथा च मथ्यमानाद्वै दध्नश्चोद्ध्रियते घृतम्॥

അവർ ഇതിനെ—സകല ഭക്തർക്കും പ്രിയമായതായി—പ്രഖ്യാപിക്കും; തൈര് മഥിക്കുമ്പോൾ നെയ്യ് പുറത്തെടുക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 77

तद्युगस्य प्रभावेण भूमे कुर्वन्ति मानवाः॥ तैः स्वशिष्यैः समं देवि ये शास्त्रविनियोजिताः॥

ആ യുഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ഹേ ഭൂമീ, മനുഷ്യർ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഹേ ദേവീ, ശാസ്ത്രങ്ങൾ ശാസനയിൽ നിയോഗിച്ചവർ തങ്ങളുടെ ശിഷ്യരോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 78

एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं विधिना मया॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम्॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഈ ശാസ്ത്രം ഞാൻ വിധിപൂർവം പ്രസ്താവിച്ചു; വരാഹരൂപം ധരിച്ചു—സകല ഭക്തർക്കും പ്രിയമായതായി.

Verse 79

तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम मार्गानुसारकः॥ भूपृष्ठे न तु जायेत कालेन विजितेन्द्रियः॥

അവിടെ എന്റെ മാർഗം അനുഗമിക്കുന്നവൻ നിർബന്ധമായി സ്നാനം ചെയ്യണം; കാലക്രമത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ ഭൂതലത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 80

सुवर्णाभं मारकतमगाधं निर्मितं मया॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः॥

സ്വർണാഭമായും മരകതസദൃശമായും അതലമായ (തീർത്ഥം/ജലാശയം) ഞാൻ നിർമ്മിച്ചു; അവിടെ പഞ്ചവിധ ഭക്തിയിൽ തൃപ്തനായ മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 81

तत्र गत्वा वरारोहे उदिते च दिवाकरे॥ अथ मध्याह्नवेलायां यदि वा अस्तंगतेऽपि वा॥

ഹേ സുന്ദര നിതംബിനീ! അവിടെ ചെന്നാൽ—സൂര്യോദയമായാലും, മധ്യാഹ്നസമയമായാലും, അല്ലെങ്കിൽ സൂര്യാസ്തമനമായാലും—।

Verse 82

एतत्स्तुतगिरेर्देवि माहात्म्यं कथितं मया॥ द्वापरं युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि॥

ഹേ ദേവീ! സ്തുതഗിരിയുടെ ഈ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിവരിച്ചു. ഹേ സുന്ദരീ! ദ്വാപരയുഗം വന്നാൽ ഞാൻ അവിടെയേ വസിക്കും.