Adhyaya 68: Prahlada’s Instructions to Bali on Vishnu Worship, Monthly Gifts, and Building Hari’s Temple

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे सप्तषष्टितमो ऽध्यायः बलिरुवाच भवता कथितं सर्वं समाराध्य जनार्दनम् या गतिः प्राप्यते लोके तां मे वक्तुमिहार्हसि

ഇങ്ങനെ ശ്രീ വാമനപുരാണത്തിൽ അറുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ബലി പറഞ്ഞു—ജനാർദനനെ സമാരാധിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു; ഇനി ആ ഉപാസനയാൽ ഈ ലോകത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ‘ഗതി’ (പരമ ലക്ഷ്യം) എന്തെന്നു എനിക്ക് ഇവിടെ പറഞ്ഞുതരേണ്ടതാണ്.

Verse 2

केनार्चनेन देवस्य प्रीतिः समुपजायते कानि दानानि शस्तानि प्रीणनाय जगद्गुरोः

ഏതു വിധത്തിലുള്ള ആരാധനയാൽ ദേവന്റെ പ്രീതി ഉളവാകുന്നു? ലോകഗുരുവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ഏതു ദാനങ്ങളാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്?

Verse 3

उपवासादिकं कार्यं कस्यां तिथ्यां महोदयम् कानि पुण्यानि शस्तानि विष्णोस्तुष्टिप्रदानि वै

ഏതു തിഥിയിൽ ഉപവാസാദി വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കണം, അതിലൂടെ മഹോദയം ലഭിക്കുവാൻ? വിഷ്ണുവിന്റെ തൃപ്തി നൽകുന്ന ഏതു പുണ്യകർമ്മങ്ങളാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പ്രസ്തുതം?

Verse 4

यच्चान्यदपि कर्त्तव्यं हृष्टरूपैरनालसैः तदप्यशेषं दैत्येन्द्र ममाख्यातुमिहार्हसि

ഇനിയും ചെയ്യേണ്ടതായ മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ—ഹർഷസ്വഭാവവും അലസതയില്ലായ്മയും ഉള്ളവർ ചെയ്യുന്നതുപോലെ—ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ, അതും ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ ഇവിടെ എനിക്ക് വിശദമായി പറയുവാൻ നീ അർഹനാകുന്നു।

Verse 5

प्रह्लाद उवाच श्रद्दधानैर्भक्तिपरैर्यान्युद्दिश्य जनार्दनम् बले दानानि दीयन्ते तानूचुर्मुनयो ऽक्षयान्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബലി, ശ്രദ്ധയോടും ഭക്തിപരതയോടും കൂടി ജനാർദനനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ജനങ്ങൾ നൽകുന്ന ദാനങ്ങളെ മുനിമാർ അക്ഷയം (അക്ഷയഫലദായകം) എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 6

ता एव तिथयः शस्ता यास्वभ्यर्च्य जगत्पतिम् तच्चित्तस्तन्मयो भूत्वा उपवासी नरो भवेत्

ജഗത്പതിയെ ആരാധിച്ച്, ചിത്തം അവനിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അവനിൽ തന്മയനായി, മനുഷ്യൻ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട തിഥികളേ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 7

पूजितेषु द्विजेन्द्रेषु पूजितः स्याज्जनार्दनः एतान् द्विषन्ति ये मूढास्ते यान्ति नरकं ध्रुवम्

ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാർ (ബ്രാഹ്മണർ) പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ജനാർദ്ദനൻ (വിഷ്ണു) തന്നെ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. അവരെ ദ്വേഷിക്കുന്ന മോഹിതർ നിശ്ചയമായി നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 8

तानर्चयेन्नरो भक्त्या ब्राह्मणान् विष्णुतत्परः एवमाह हरिः पूर्वं ब्राह्मणा मामकी तनुः

വിഷ്ണുപരായണനായ മനുഷ്യൻ ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണരെ അർച്ചിക്കണം. ഹരി മുൻപ് പ്രസ്താവിച്ചു— ‘ബ്രാഹ്മണർ എന്റെ തന്നെ ശരീരമാണ്.’

Verse 9

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो बुधो वाप्यबुधो ऽपि वा सो ऽपि दिव्या तनुर्विष्णोस्तस्मात् तामर्चयेन्नरः

ബ്രാഹ്മണനെ അവമാനിക്കരുത്— അദ്ദേഹം പണ്ഡിതനായാലും അപണ്ഡിതനായാലും. അവനും വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യശരീരമാണ്; അതിനാൽ മനുഷ്യൻ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കണം.

Verse 10

तान्येव च प्रशस्तानि कुसुमानि महासुर यानि स्युर्वर्णयुक्तानि रसगन्धयुतानि च

ഹേ മഹാസുരാ! നല്ല വർണ്ണവും രസവും (മകരന്ദം) സുഗന്ധവും ഉള്ള പുഷ്പങ്ങളേ പ്രശംസനീയമായുള്ളൂ.

Verse 12

विशेषतः प्रवक्ष्यामि पुष्पाणि तिथयस्तथा दानानि च प्रशस्तानि माधवप्रीणनाय तु / 68.11 जाती शताह्वा सुमनाः कुन्दं बहुपुटं तथा बाणञ्च चम्पकाशोकं करवीरं च यूथिका

മാധവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പ്രശംസനീയമായ പുഷ്പങ്ങൾ, തിഥികൾ, ദാനങ്ങൾ എന്നിവ ഞാൻ പ്രത്യേകമായി പറയുന്നു. (പുഷ്പങ്ങൾ:) ജാതി, ശതാഹ്വാ, സുമനാ, കുന്ദം, ബഹുപുടം, ബാണം, ചമ്പകം, അശോകം, കരവീരം, യൂഥികാ.

Verse 13

पारिभद्रं पाटला च बकुलं गिरिशालिनी तिलकं च जपाकुसुमं पीतकं नागरं त्वपि

പാരിജാത/പാരിഭദ്ര, പാടലാ, ബകുലം, ഗിരിശാലിനി, തിലകം, ജപാകുസുമം (ചെമ്പരത്തി), പീതകം, നാഗരം—ഇവയും പ്രശസ്തമാണ്.

Verse 14

एतानि हि प्रशस्तानि कुसुमान्यच्युतार्चने सुरभीणि तथान्यानि वर्जयित्वा तु केतकीम्

ഇവയാണ് അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) അർച്ചനയ്ക്ക് അംഗീകൃതമായ പുഷ്പങ്ങൾ. അതുപോലെ മറ്റു സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാം; എന്നാൽ കേതകീ പുഷ്പം ഒഴിവാക്കണം.

Verse 15

बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गमृगाङ्कयोः तमालामलकीपत्रं शस्तं केशवपूजने

കേശവൻ (വിഷ്ണു) പൂജയിൽ ബിൽവപത്രം, ശമീപത്രം, ഭൃംഗവും മൃഗാങ്കവും എന്നവയുടെ പത്രങ്ങൾ, കൂടാതെ തമാലവും ആമലകിയും എന്നവയുടെ പത്രങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്.

Verse 17

येषामपि हिच पुष्पाणि प्रशस्तान्यच्युतार्चने पल्लवान्यपि तेषां स्तुः पत्राण्यर्चाविधौ हरेः 68.16 वीरुधां च प्रवालेन बर्हिषा चार्चयेत्तथा नानारूपैश्चाम्बुभवैः कमलेन्दीवरादिभिः

അച്യുതന്റെ അർച്ചനയ്ക്ക് പ്രശസ്തമായ പുഷ്പങ്ങളുള്ള സസ്യങ്ങളുടെ പല്ലവങ്ങളും പത്രങ്ങളും ഹരിയുടെ അർച്ചാവിധിയിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണ്. വള്ളികളുടെ കുരുത്തുകളാലും ബർഹിഷ് (കുശപ്പുല്ല്) കൊണ്ടും അർച്ചിക്കണം; കൂടാതെ കമലം, ഇന്ദീവരം മുതലായ വിവിധ ജലജ പുഷ്പങ്ങളാലും.

Verse 18

प्रवालैः शुचिभिः श्लक्ष्णैर्जलप्रक्षालितैर्बले वनस्पतीनामर्च्येत तथा दूर्वाग्रपल्लवैः

ഓ ബലി! ജലത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധമായും മൃദുവായും ഉള്ള പ്രവാളഖണ്ഡങ്ങളാൽ, കൂടാതെ ദൂർവാ പുല്ലിന്റെ അഗ്രത്തിലെ কোমല പല്ലവങ്ങളാൽ കൂടി (ദേവനെ) അർച്ചിക്കണം.

Verse 19

चन्दनेनानुलिम्पेत कुङ्कुमेन प्रयत्ननतः उशीरपद्मकाभ्यां च तथा कालीयकादिना

ദേവതയെ ചന്ദനലേപവും കുങ്കുമവും ഉപയോഗിച്ച് ശ്രദ്ധാപൂർവം അനുലിപ്തമാക്കണം; കൂടാതെ ഉശീരവും പദ്മകവും ഉള്ള സുഗന്ധത്താലും, കാളീയകാദി മറ്റ് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാലും കൂടി.

Verse 20

महिषाख्यं कणं दारु सिह्लकं सागरुं सिता शङ्खं जातीफलं श्रीशे धूपानि स्युः प्रियाणि वै

മഹിഷാഖ്യം, കണം, ദാരു, സിഹ്ലകം, സാഗരു, വെളുത്ത ശംഖചൂർണം, ജാതിഫലം—ഇവ ധൂപദ്രവ്യങ്ങൾ ശ്രീശന്‍ (ലക്ഷ്മീപതി) നിശ്ചയമായും പ്രിയമാണ്.

Verse 21

हविषा संस्कृता ये तु यवगोधूमशालयः तिलमुद्गादयो माषा व्रीहयश्च प्रिया हरेः

ഹവിസ്സാൽ വിധിപൂർവം സംസ്കരിച്ച യവം, ഗോതമ്പ്, ശാലി അരി; കൂടാതെ എള്ള്, മുദ്ഗം മുതലായ പയർവർഗങ്ങൾ, മാഷം (ഉഴുന്ന്) എന്നിവയും അരിയും—ഇവ എല്ലാം ഹരി (വിഷ്ണു)ക്ക് പ്രിയമാണ്.

Verse 22

गोदानानि पवित्राणि भूमिदानानि चानघ वस्त्रान्नस्वर्णदानानि प्रीतये मधुघातिनः

ഹേ അനഘാ! ഗോദാനം പവിത്രമാണ്; ഭൂമിദാനവും അതുപോലെ. വസ്ത്രം, അന്നം, സ്വർണം എന്നിവയുടെ ദാനങ്ങൾ മധുഘാതി (വിഷ്ണു)യുടെ പ്രീതിക്കായാണ്.

Verse 23

माघमासे तिला देयास्तिलधेनुश्च दानव इन्धनादीनि च तथा माधवप्रीणनाय तु

മാഘമാസത്തിൽ എള്ള് ദാനം ചെയ്യണം; ഓ ദാനവാ! ‘തിലധേനം’ (എള്ളുകൊണ്ടുള്ള ധേനുദാനം) ദാനവും ചെയ്യണം. കൂടാതെ ഇന്ധനം മുതലായ ആവശ്യവസ്തുക്കളും—ഇവ മാധവൻ (വിഷ്ണു) തൃപ്തിപ്പെടുന്നതിനായി.

Verse 24

फाल्गुने व्रीहयो मुद्गा वस्त्रकृष्णाजिनादिकम् गोविन्दप्रीणनार्थाय दातव्यं पुरुषर्षभैः

ഫാൽഗുണ മാസത്തിൽ ഗോവിന്ദനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പുരുഷശ്രേഷ്ഠർ അരി, മുദ്ഗം (പച്ചമൂങ്ങ), വസ്ത്രങ്ങൾ, കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം മുതലായവ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 25

चैत्रे चित्राणि वस्त्राणि शयनान्यासनानि च विष्णोः प्रीत्यर्थमेतानि देयानि ब्राह्मणेष्वथ

ചൈത്ര മാസത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കായി വർണ്ണവസ്ത്രങ്ങൾ, ശയ്യകൾ, ആസനങ്ങൾ എന്നിവ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 26

गन्धमाल्यानि देयानि वैशाखे सुरभीणि वै देयानि द्विजमुख्येभ्यो मधुसूदनतुष्टये

വൈശാഖ മാസത്തിൽ സുഗന്ധമുള്ള ഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ദാനം ചെയ്യണം; മധുസൂദനന്റെ തൃപ്തിക്കായി അവ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 27

उदकुम्भाम्बुधेनुं च तालवृन्तं सुचन्दनम् त्रिविक्रमस्य प्रीत्यर्थं दातव्यं साधुभिः सदा

ജലകുംഭം, അംബുധേനു (ജലദാനപാത്രം), താളവൃന്തം (താളഇല വീശുകോൽ) കൂടാതെ ഉത്തമ ചന്ദനം—ത്രിവിക്രമന്റെ പ്രീതിക്കായി സജ്ജനർ എപ്പോഴും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 28

उवानद्युगलं छत्रं लवणामलकादिकम् आषाढे वामनप्रीत्यै दातव्यानि तु भक्तितः

ആഷാഢ മാസത്തിൽ വാമനന്റെ പ്രീതിക്കായി ഭക്തിയോടെ പാദുകകളുടെ ജോടി, കുട, ലവണവും ആമലകവും മുതലായവ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 29

घृतं च क्षीरकुम्भाश्च घृतधेनुफलानि च श्रावणे श्रीधरप्रीत्यै दातव्यानि विपश्चिता

ശ്രാവണ മാസത്തിൽ ശ്രീധരന്റെ പ്രീതിക്കായി ജ്ഞാനികൾ നെയ്യ്, പാലുകൊണ്ട് നിറച്ച കുംഭങ്ങൾ, ‘ഘൃതധേനു’യും ഫലാദികളും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 30

मासि भाद्रपदे दद्यात् पायसं मधुसर्पिषी हृषीकेशप्रीणनार्थं लवणं सगुडोदनम्

ഭാദ്രപദ മാസത്തിൽ ഹൃഷീകേശനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ തേനും നെയ്യും ചേർന്ന പായസം ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ഉപ്പും ശർക്കര ചേർത്ത പാകംചെയ്ത ചോറും നൽകണം।

Verse 31

तिलास्तुरङ्गं वृषभं दधि ताम्रायसादिकम् प्रीत्यर्थं पद्मनाभस्य देयमाश्वयुजे नरैः

ആശ്വയുജ മാസത്തിൽ പദ്മനാഭന്റെ പ്രീതിക്കായി ജനങ്ങൾ എള്ള്, കുതിര, കാള, തൈര്, കൂടാതെ ചെമ്പ്-ഇരുമ്പ് മുതലായ വസ്തുക്കൾ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 32

रजतं कनकं दीपान् मणिमुक्ताफलादिकम् दामोदरस्य तुष्ट्यर्थं प्रदद्यात् कार्तिके नरः

കാർത്തിക മാസത്തിൽ ദാമോദരന്റെ തൃപ്തിക്കായി മനുഷ്യൻ വെള്ളി, സ്വർണം, ദീപങ്ങൾ, മണി-മുത്ത് മുതലായവ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 33

खरोष्ट्राश्वतरान् नागान् यानयुग्यमजाविकम् दात्वयं केशवप्रीत्यै मासि मार्गशिरे नरैः

മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ കേശവന്റെ പ്രീതിക്കായി കഴുത, ഒട്ടകം, ഖച്ചർ, ആന, യാത്രയ്ക്ക് യോജ്യമായ വാഹനങ്ങൾ, കൂടാതെ ആട്-ചെമ്മരി ആട് മുതലായവ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 34

प्रासादनगरादीनि गृहप्रावरणादिकम् नारायणस्य तुष्ट्यर्थं पौषे देयानि भक्तितः

പൗഷമാസത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നാരായണന്റെ തൃപ്തിക്കായി പ്രാസാദങ്ങൾ, നഗരങ്ങൾ മുതലായവയും ഗൃഹാവരണങ്ങളും ഗൃഹോപകരണാദികളും ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 35

दासीदासमलङ्कारमन्नं षड्रससंयुतम् पुरुषोत्तमस्य तुष्ट्यर्थं प्रदेयं सार्वकालिकम्

ദാസി-ദാസന്മാർ, അലങ്കാരങ്ങൾ, കൂടാതെ ഷഡ്രസസമ്പന്നമായ അന്നം—ഇവ പുരുഷോത്തമന്റെ തൃപ്തിക്കായി എല്ലാകാലവും ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 36

यद्यदिष्टतमं किञ्चिद्यद्वाप्यस्ति शुचि गृहे तत्तद्वि देयं प्रीत्यर्थं देवदेवाय चक्रिणे

ഏതെങ്കിലും ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട വസ്തുവോ, അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിൽ ഉള്ള ശുചിയായ (യോഗ്യമായ) സമ്പത്തോ—അത് പ്രീത്യർപ്പണമായി ദേവദേവൻ, ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിന് നിർബന്ധമായി ദാനം/അർപ്പണം ചെയ്യണം।

Verse 37

यः कारयेन्मन्दिरं केशवस्य पुण्यांल्लोकान् स जयेच्छाश्वतान् वै दत्त्वारामान् पुष्पफलाभिपन्नान् भोगान् भुङ्क्ते कामातः श्लाघनीयान्

കേശവന്റെ മന്ദിരം പണിയിക്കുന്നവൻ പുണ്യലോകങ്ങളെ—നിശ്ചയമായും ശാശ്വത ലോകങ്ങളെ—പ്രാപിക്കുന്നു. പുഷ്പഫലസമൃദ്ധമായ ആരാമങ്ങൾ ദാനം ചെയ്ത്, അവൻ ഇഷ്ടാനുസാരം പ്രശംസനീയമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 38

पितामहस्य पुरतः कुलान्यष्टौ तु यानि च तारयेदात्मना सार्धं विष्णोर्मन्दिरकारकः

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സന്നിധിയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മന്ദിരം പണിയുന്നവൻ, തനോടൊപ്പം തന്റെ കുലത്തിലെ എട്ട് തലമുറകളെയും തരിച്ചുയർത്തുന്നു।

Verse 39

इमाश् च पितरो दैत्य गाथा गायन्ति योगिनः पुरतो यदुसिंहस्य ज्यामघस्य तपस्विनः

ഹേ ദൈത്യാ! ഈ പിതൃക്കൾ യോഗികൾപോലെ പുണ്യഗാഥകൾ പാടുന്നു; യദുസിംഹനായ തപസ്വി ജ്യാമഘന്റെ സന്നിധിയിൽ।

Verse 40

अपि नः स कुले कश्चिद् विष्णुभक्तो भविष्यति हरिमन्दिरकर्ता यो भविष्यति शिचिव्रतः

നമ്മുടെ കുലത്തിൽ ആരെങ്കിലും വിഷ്ണുഭക്തനായി ജനിക്കുമോ? ഹരിമന്ദിരം പണിയുകയും ശുചിവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനാവുകയും ചെയ്യുന്നവൻ?

Verse 41

अपि नः सन्ततौ जायेद् विष्ण्वालयविलेपनम् सम्मार्जनं च धर्मात्मा करिष्यति च भक्तितः

നമ്മുടെ സന്തതിയിൽ ധർമ്മാത്മാവ് ഒരാൾ ജനിക്കുമോ? ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണ്വാലയത്തിന്റെ വിലേപനവും സമ്മാർജനവും ചെയ്യുന്നവൻ?

Verse 42

अपि नः सन्ततौ जातो ध्वजं चकेशवमन्दिरे दास्यते देवदेवाय दीपं पुष्पानुलेपनम्

നമ്മുടെ സന്തതിയിൽ ആരെങ്കിലും ജനിച്ച് കേശവമന്ദിരത്തിൽ ധ്വജം അർപ്പിക്കുമോ? ദേവദേവനു ദീപവും പുഷ്പവും അനുലേപനവും സമർപ്പിക്കുമോ?

Verse 43

महापातकयुक्तो वा पातकी चोपपातकी विमुक्तपापो भवति विष्ण्वायतनचित्रकृत्

മഹാപാതകത്തിൽപ്പെട്ടവനായാലും, പാതകിയോ ഉപപാതകിയോ ആയാലും—വിഷ്ണ്വായതനത്തിന് ചിത്ര/അലങ്കാരപ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നവൻ പാപവിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 44

इत्थं पितॄणां वचनं श्रुत्वा नृपतिसत्तमः चकारायतनं भूम्यां ख्यं च लिम्पतासुर

പിതൃകളുടെ വചനം ഇങ്ങനെ ശ്രവിച്ച രാജശ്രേഷ്ഠൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു ദേവാലയം പണിയിച്ചു അതിനെ പ്രസിദ്ധമാക്കി; അസുരൻ അതിന്റെ ലേപന‑പൂശൽ മുതലായ പണി ചെയ്തു।

Verse 45

विभूतिभिः केशवस्य केशवाराधने रतः नानाधातुविकारैश्च पञ्चवर्णैश्च चित्रकैः

കേശവാരാധനയിൽ രതനായ അവൻ വിഭൂതികളാൽ കേശവനെ ആദരിച്ചു; വിവിധ ധാതു‑സംസ്കാരങ്ങളും പഞ്ചവർണ്ണ ചിത്രാലങ്കാരങ്ങളും കൊണ്ട് ആരാധിച്ചു।

Verse 46

ददौ दीपानि विधिवद् वासुदेवालये बले सुगन्धितैलपूर्णानि घृतपूर्णानि च स्वयम्

ബലി വാസുദേവാലയത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ദീപങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു—ചിലത് സുഗന്ധതൈലം നിറഞ്ഞതും ചിലത് നെയ്യ് നിറഞ്ഞതും—ഇവയെല്ലാം സ്വഹസ്തംകൊണ്ടുതന്നെ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 47

नानावर्णा वैजयन्त्यो महारजनरञ्जिताः मञ्जिष्ठा नवरङ्गीयाः श्वेतपाटलिकाश्रिताः

അനേകവർണ്ണങ്ങളായ വൈജയന്തീ മാലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശക്തമായ വർണ്ണദ്രവ്യങ്ങളാൽ ഗാഢമായി രഞ്ജിതം; മഞ്ജിഷ്ഠാരക്തം, പുതുപുതിയ ബഹുവർണ്ണം, ശ്വേത പാടലികാ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം।

Verse 48

आरामा विविधा हृद्याः पुष्पाढ्याः फलशालिनः लतापल्लवसंछन्ना देवदारुभिरावृताः

വിവിധമായ ഹൃദയഹാരിയായ ആരാമങ്ങൾ (ഉദ്യാനങ്ങൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു; പുഷ്പസമൃദ്ധവും ഫലസമൃദ്ധവും; ലതകളും কোমല പല്ലവങ്ങളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും ദേവദാരു വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടതും।

Verse 49

कारिताश्च महामञ्चाधिष्ठिताः कुशलैर्जनैः पौरोगवविधानज्ञै रत्नसंस्कारिभिर्द्दढै

പൗരോഗവവിധാനം അറിയുകയും രത്നസദൃശമായ ദൃഢ അലങ്കാര-സംസ്കാരത്തിൽ നിപുണരുമായ കുശലജനങ്ങൾ മഹാമഞ്ചങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് യഥാവിധി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 50

तेषु नित्यं प्रपूज्यन्ते यतयो ब्रह्मचारिणः श्रोत्रिया ज्ञानसम्पन्ना दीनान्धविकलादयः

ആ ഇടങ്ങളിൽ നിത്യം യതികളും ബ്രഹ്മചാരികളും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ശ്രോത്രിയ വേദപണ്ഡിതരും ജ്ഞാനസമ്പന്നരും, ദീനർ, അന്ധർ, വികലർ മുതലായവരും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 51

इत्थं स नृपतिः कृत्वा श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ज्यामघो विष्णुनिलयं गत इत्यनुशुश्रुमः

ഇങ്ങനെ ശ്രദ്ധാവാനും ഇന്ദ്രിയജയിയുമായ ആ നൃപതി ജ്യാമഘൻ അപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ച് വിഷ്ണുനിലയത്തിലേക്ക് പോയതായി പരമ്പരയായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 52

तमेव चाग्यापि बले मार्गं ज्यामघकारितम् व्रजन्ति नरशार्दूल विष्णुलोकजिगीषवः

ഹേ നരശാർദൂലാ! ഇന്നും വിഷ്ണുലോകം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ജ്യാമഘൻ സ്ഥാപിച്ച അതേ മാർഗം തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.

Verse 53

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र कारयस्वालयं हरेः तमर्चयस्व यत्नेन ब्राह्मणांश्च बहुश्रुतान् पौराणिकान् विशेषेण सदाचाररताञ्शुचीन्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീയും ഹരിയുടെ ആലയം പണിയിപ്പിക്കണം. പരിശ്രമത്തോടെ അവനെ ആരാധിക്കണം; കൂടാതെ ബഹുശ്രുത ബ്രാഹ്മണരെ—വിശേഷിച്ച് പുരാണവിദഗ്ധരെ—ശുചികളായും സദാചാരരതരുമായവരെ ആദരിക്കണം.

Verse 54

वासोभिर्भूषणै रत्नैर्गौभिर्भूकनकादिभिः विभवे सति देवस्य प्रीणनं कुरु चक्रिणः

സാമർത്ഥ്യമുള്ളപ്പോൾ ചക്രധാരിയായ ദേവനെ വസ്ത്രം, ആഭരണം, രത്നം, പശു, ഭൂമി, സ്വർണം മുതലായ ദാനങ്ങളാൽ പ്രസന്നനാക്കുക।

Verse 55

एवं क्रियायोगरतस्य ते ऽद्य नूनं मुरारिः शुभदो भविष्यति नरा न सीदन्ति बले समाश्रिता विभुं जगन्नाथमनन्तमच्युतम्

ഇങ്ങനെ ഇന്ന് ക്രിയായോഗത്തിലും ആരാധനയിലും നിരതനായ നിനക്കു മുരാരി നിശ്ചയമായും മംഗളദാതാവാകും. ജഗന്നാഥൻ അനന്തൻ അച്യുതൻ എന്ന ശക്തനായ വിഭുവിനെ ആശ്രയിച്ചാൽ മനുഷ്യർ ദുഃഖത്തിൽ വീഴുകയില്ല।

Verse 56

पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्त्वा वचनं दितीश्वरो वैरोचनं सत्यमनुत्तमं हि संपूजितस्तेन विमुक्तिमाययौ संपूर्णकामो हरिपादभक्तः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ദിതീശ്വരനായ വൈരോചനൻ (ബലി) എന്ന ദൈത്യാധിപനോട് സത്യവും അനുത്തമവും ആയ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, അവനാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ശേഷം അദ്ദേഹം മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു; ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനായി ഹരിപാദഭക്തനായിരുന്നു।

Verse 57

गते हि तस्मिन् मुदिते पितामहे बलेर्बभौ मन्दिरमिन्दुवर्णम् महेन्द्रशिल्पिप्रवरो ऽथ केशवं स कारयामास महामहीयान्

അവൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത ശേഷം പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രസന്നനായപ്പോൾ, ബലിക്കായി ചന്ദ്രവർണ്ണമുള്ള ഒരു മന്ദിരം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ ശ്രേഷ്ഠ ശില്പിയായ കേശവൻ ആ മഹാമഹിമയുള്ള (ക്ഷേത്രം) നിർമ്മിപ്പിച്ചു।

Verse 58

स्वयं स्वभार्यासहितश्चकार देवालये मार्जनलेपनादिकाः क्रिया महात्मा यवशर्कराद्यां बलिं चकाराप्रतिमां मधुद्रुहः

അവൻ സ്വയം ഭാര്യയോടുകൂടെ ദേവാലയത്തിൽ തൂത്തുവാരൽ, ലേപനം മുതലായ ക്രിയകൾ ചെയ്തു. ആ മഹാത്മാവ് മധുദ്രുഹൻ (വിഷ്ണു) യവം, ശർക്കര മുതലായവ ചേർന്ന അതുല്യമായ ബലി (നൈവേദ്യം) അർപ്പിപ്പിച്ചു।

Verse 59

दीपप्रदानं स्वयमायताक्षी विन्ध्यावली विष्णुगृहे चकार गेयं स धर्म्यश्रवणं च धीमान् पौराणिकैर्विप्रवरैरकारयत्

വിസ്തൃതനേത്രയായ വിന്ധ്യാവലി സ്വയം വിഷ്ണുഗൃഹത്തിൽ ദീപപ്രദാനം ചെയ്തു. ആ ബുദ്ധിമതി പുരാണവിദ്യയിൽ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാർ മുഖേന ധാർമ്മികഗാനംയും ധർമ്മകഥാശ്രവണവും നടത്തിച്ചു.

Verse 60

तथाविधस्यासुरपुङ्गवस्य धर्म्ये सुमार्गे प्रतिसंस्थितस्य जगत्पतिर्दिव्यवपुर्जनार्दनस्तस्थौ महात्मा बलिरक्षणाय

അസുരശ്രേഷ്ഠനായ ബലി ധാർമ്മിക സുമാർഗത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായപ്പോൾ, ജഗത്പതി ദിവ്യവപുസ്സായ ജനാർദനൻ മഹാത്മ ബലിയെ രക്ഷിക്കുവാൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 61

सूर्यायुताभं मुसलं प्रगृह्य निघ्नन् स दुष्टारियूथापालान् द्वारि स्थितो न प्रददौ प्रवेशं प्राकारगुप्ते बलिनो गृहे तु

പതിനായിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ഗദ കൈയിൽ എടുത്ത്, ശത്രുസംഘങ്ങളുടെ ദുഷ്ടനായകരെ സംഹരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വാതിലിൽ നിന്നു; പ്രാകാരങ്ങളാൽ കാവലുള്ള ബലിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചില്ല.

Verse 62

द्वारि स्थिते धातरि रक्षपाले नारायणे सर्वगुणाभिरामे प्रासादमध्ये हरिमीशितारमभ्यर्चयामास सुरर्षिमुख्यम्

സർവ്വഗുണാഭിരാമനും ധാതാവും രക്ഷകനുമായ നാരായണൻ വാതിലിൽ കാവലാളായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, പ്രാസാദത്തിനുള്ളിൽ ദേവർഷിമുഖ്യൻ പരമേശ്വരനായ ഹരിയെ അർചിച്ചു.

Verse 63

स एवमास्ते ऽसुरराड् बलिस्तु समर्चयन् वै हरिपादपङ्कजौ सस्मार नित्यं हरिभषितानि स तस्य जातो विनयाङ्कुशस्तु

ഇങ്ങനെ അസുരരാജനായ ബലി നിലകൊണ്ട്, നിരന്തരം ഹരിയുടെ പാദപങ്കജങ്ങളെ സമ്യകമായി അർചിച്ചു. അവൻ നിത്യം ഹരി ഉച്ചരിച്ച വചനങ്ങളെ സ്മരിച്ചു; അതിനാൽ വിനയം എന്ന അങ്കുശം കൊണ്ട് നിയന്ത്രിതമായ ആചാരമുള്ളവനായി മാറി.

Verse 64

इदं च वृत्तं स पपाठ दैत्यराट् स्मरन् सुवाक्यानि गुरोः शुभानि तथ्यानि पथ्यानि परत्र चेह पितामहस्येन्द्रसमस्य वीरः

ഈ വൃത്താന്തം ദൈത്യരാജൻ പാരായണം ചെയ്ത് മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചു; ഗുരുവിന്റെ ശുഭവും സുവചനവുമായ വാക്കുകൾ സ്മരിച്ച്—അവ സത്യവും പഥ്യവും, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ഹിതകരവും—ഇന്ദ്രസമനായ വീര പിതാമഹന്റെ വചനങ്ങളായിരുന്നു അവ।

Verse 65

ये वृद्धवाक्यानि समाचरन्ति श्रुत्वा दुरुक्तान्यपि पूर्वतस्तु स्निग्धानि पश्चान्नवनीतशुद्धा मोदन्ति ते नात्र विचारमस्ति

മുതിർന്നവരുടെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുന്നവർ—ആദ്യം കേൾക്കുമ്പോൾ കടുപ്പമായി തോന്നിയാലും—പിന്നീട് അതേ വാക്കുകൾ സ്നിഗ്ധവും നവനീതശുദ്ധ നെയ്യുപോലെ നിർമലവും ആകുന്നു. അവർ ആനന്ദിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 66

आपद्भुजङ्गदष्टस्य मन्त्रहीनस्य सर्वदा वृद्धवाक्यैषधा नूनं कुर्वन्ति किल निर्विषम्

ആപത്ത് എന്ന ഭുജംഗത്തിന്റെ കടിയേറ്റവനും, എപ്പോഴും രക്ഷാമന്ത്രങ്ങളില്ലാത്തവനും ആയ ഒരാൾക്കു മുതിർന്നവരുടെ വാക്കെന്ന ഔഷധം നിശ്ചയമായും വിഷത്തെ നിർവിഷമെന്നപോലെ ആക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 67

वृद्धवाक्यामृतं पीत्वा तदुक्तमनुमान्य च या तृप्तिर्जायते पुंसा सोमपाने कुतस्तथा

മുതിർന്നവരുടെ വചനാമൃതം പാനം ചെയ്ത്, അവർ പറഞ്ഞത് അംഗീകരിച്ചാൽ മനുഷ്യനിൽ ജനിക്കുന്ന തൃപ്തി—സോമപാനം ചെയ്താലും അങ്ങനെ എവിടെ ലഭിക്കും?

Verse 68

आपत्तौ पतितानां येषां वृद्धा न सन्ति शास्तारः ते शोच्या बनधूनां जीवन्तो ऽपीह मृततुल्याः

ആപത്തിൽ വീണവരിൽ, ഉപദേശകരായി മുതിർന്നവർ ഇല്ലാത്തവർ ബന്ധുക്കൾക്കു കരുണാജനകരാണ്; അവർ ഇവിടെ ജീവിച്ചിരുന്നാലും മരിച്ചവരെപ്പോലെ തന്നെയാണ്।

Verse 69

आपद्ग्राहगृहीतानां वृद्धाः सन्ति न पण्डिताः येषां मोक्ष्यितारे वै तेषां सान्तिर्न विद्यते

ആപത്ത് എന്ന ഗ്രാഹം പിടിച്ചവർക്കു മൂപ്പന്മാർ ഉണ്ടായാലും, അവരെ ജ്ഞാനികളെന്നു കരുതുന്നില്ല. മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ ഇല്ലാത്തവർക്ക് ശാന്തി ലഭ്യമല്ല.

Verse 70

आपज्जलनिमग्नानां ह्रियतां व्यसनोर्मिभिः वृद्धवाक्यैर्विना नूनं नैवोत्तारं कथञ्चन

ആപത്തിന്റെ ജലത്തിൽ മുങ്ങി, ദുരിതത്തിന്റെ തരംഗങ്ങൾ കൊണ്ടു ഒഴുകിക്കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നവർ—മൂപ്പന്മാരുടെ വചനങ്ങളില്ലാതെ നിശ്ചയമായും എങ്ങനെയും കടക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 71

तस्माद् यो वृद्धवाक्यानि शृणुयाद् विदधाति च स सद्यः सिद्धिमाप्नोति यथा वैरोचनो बलिः

അതുകൊണ്ട് മൂപ്പന്മാരുടെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഉടൻ തന്നെ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു—വിരോചനപുത്രൻ ബലി പ്രാപിച്ചതുപോലെ.