Adhyaya 23: Kuru’s Consecration and the Sanctification of Samantapañcaka (Kurukshetra)

Verse 1

देवदेव उवाच तस्यां तपत्यां नरसत्तमेन जातः सुतः पार्थिवलक्षणस्तु स जातकर्मादिभिरेव संस्कृतो विवर्द्धताज्येन हुतो यथाग्निः

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ആ തപതിയിൽ നരശ്രേഷ്ഠനാൽ രാജലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. ജാതകർമ്മം മുതലായ സംസ്കാരങ്ങളാൽ അവൻ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കൃതനായി, വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നെയ്യാൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നിപോലെ വളർന്നു.

Verse 2

कृतो ऽस्य चूडाकरणश्च देवा विप्रण मित्रावरुणात्मजेन नवाब्दिकस्य व्रतबन्धनं च वेदे च शास्त्रे विधिपारगो ऽबूत्

ഹേ ദേവന്മാരേ, അവന്റെ ചൂഡാകരണം മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ പുത്രനായ ബ്രാഹ്മണൻ നിർവഹിച്ചു. ഒൻപത് വയസ്സിൽ അവന്റെ വ്രതബന്ധനം (ഉപനയനം)യും നടന്നു; പിന്നെ അവൻ വേദത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിലും വിധിയുടെ പാരഗതനായി.

Verse 3

ततश्चतुःपड्भिरपीह वर्षैः सर्वज्ञतामभ्यगमत ततो ऽसौ ख्यातः पृथिव्यां पुरुषोत्तमो ऽसौ नाम्ना कुरुः संवरणस्य पुत्रः

അനന്തരം അവൻ ഇവിടെ തന്നെ നാലോ അഞ്ചോ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സർവ്വജ്ഞത പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ ‘പുരുഷോത്തമൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അവന്റെ നാമം കുരു, സംവരണന്റെ പുത്രൻ.

Verse 4

ततो नरपतिर्दृष्ट्वा धर्मिकं तनयं शुभम् दारक्रियार्थमकरोद् यत्नं शुभकुले ततः

അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ മംഗളവും ധാർമ്മികവുമായ പുത്രനെ കണ്ടു, അവന്റെ വിവാഹകാര്യത്തിനായി ശ്രേഷ്ഠകുലത്തിൽ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമം നടത്തി.

Verse 5

सोदामिनीं सुदाम्नस्तु सुतां रूपाधिकां नपः कुरोरर्थाय वतवान् स प्रादात् कुरवे ऽपि ताम्

ആ രാജാവ് നപഃ സുദാമന്റെ അത്യന്തം സൗന്ദര്യമുള്ള പുത്രി സൂദാമിനിയെ കുരുവിന്റെ ഹിതാർത്ഥം വിവാഹബന്ധമായി നിശ്ചയിച്ച് കുരുവിന് നൽകി.

Verse 6

स तां नृपसुतां लब्ध्वा धर्मार्थावविरोधयन् रेमे तन्व्या सह तया पौलोम्या मघवानिव

ആ രാജകുമാരിയെ ലഭിച്ച ശേഷം, ധർമ്മവും അർത്ഥവും തമ്മിൽ വിരോധം വരാതെയാക്കി, സുന്ദരസൂക്ഷ്മദേഹിനിയായ അവളോടൊപ്പം അവൻ ആനന്ദിച്ചു—മഘവാൻ (ഇന്ദ്രൻ) പൗലോമി (ശചി)യോടൊപ്പം എന്നപോലെ.

Verse 7

ततो नरपतिः पुत्रं राज्यभारक्षमं बली विदित्वा योवराज्याय विधानेनाभ्यषेचयत्

തുടർന്ന് രാജാവ് തന്റെ പുത്രൻ ബലിയെ രാജ്യഭാരം വഹിക്കാൻ യോഗ്യനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, നിശ്ചിതവിധിപ്രകാരം യുവരാജസ്ഥാനത്തേക്ക് അഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 8

ततो राज्ये ऽभिषिक्तस्तु कुरुः पित्रा निजे पदे पालयामास स महीं पुत्रवच्च स्वयं प्रजाः

അപ്പോൾ പിതാവ് കുരുവിനെ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനത്തിൽ രാജാഭിഷേകം ചെയ്തു; കുരു ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ചു, പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെന്നപോലെ കരുതി സ്വയം പരിപാലിച്ചു।

Verse 9

स एव क्षेत्रपालो ऽभूत् पशुपालः स एव हि स सर्वपालकश्चासीत् प्रजापालो महाबलः

അവൻ തന്നെയായിരുന്നു പ്രദേശത്തിന്റെ രക്ഷകൻ; അവൻ തന്നെയായിരുന്നു പശുക്കളുടെയും സംരക്ഷകൻ. അവൻ എല്ലാവരുടെയും കാവൽക്കാരൻ, മഹാബലമുള്ള പ്രജാപാലകൻ ആയിരുന്നു।

Verse 10

ततो ऽस्य बुद्धिरुपन्ना कीर्तिर्लोके गरीयसी यावत्कीर्तिः सुसंस्था हि तावद्वासः सुरैः सह

അപ്പോൾ അവന്റെ ബുദ്ധി ദൃഢമായി, ലോകത്തിൽ അവന്റെ കീർത്തി അത്യന്തം മഹത്തായി. കീർത്തി സുസ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ദേവന്മാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 11

स त्वेवं नृपतिश्रेष्ठो याथातथ्यमवेक्ष्य च विचचार महीं सर्वां कीर्त्यर्थं तु नराधिपः

ഇങ്ങനെ ആ നൃപതിശ്രേഷ്ഠൻ യാഥാർത്ഥ്യം പരിശോധിച്ച്, കീർത്തിക്കായി ആ നരാധിപൻ സർവ്വ ഭൂമിയും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 12

ततो द्वैतवनं नाम पुण्यं लोकेश्वरो बली/ तदासाद्य सुसंतुष्टो विवेशाभ्यान्तरं ततः

പിന്നീട് ബലവാനായ ലോകേശ്വരൻ ‘ദ്വൈതവനം’ എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തെ എത്തി; അവിടെ എത്തി അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി, തുടർന്ന് അതിന്റെ അന്തർഭാഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 13

तत्र देवीं ददर्शाथ पुण्यां पापविमोचनीम् प्लक्षजां ब्रह्मणः पुत्रीं हरिजिह्वां सरस्वतीम्

അവിടെ അവൻ പുണ്യമയിയായ, പാപവിമോചിനിയായ, പ്ലക്ഷവൃക്ഷജന്യയായ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയും ‘ഹരിജിഹ്വാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയുമായ ദേവി സരസ്വതിയെ ദർശിച്ചു।

Verse 14

सुदर्शनस्य जननीं ह्वन्दं कृत्वा सुविस्तरम् स्थितां भगवतीं कूले तीर्थकोटिभिराप्लुताम्

അവൻ സുദർശനന്റെ ജനനിയായ ഭഗവതി ദേവിയെ ദർശിച്ചു; അവൾ വിശാലമായ ജലവിസ്താരം സൃഷ്ടിച്ച് തീരത്ത് നിലകൊണ്ടു, കോടി തീർത്ഥങ്ങളാൽ ആപ്ലുതയായി നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 15

तस्यास्तज्जलमीक्ष्यैव स्नात्वा प्रीतो ऽभवन्नृपः समाजगाम च पुनः ब्रह्मणो वेदिमुत्तराम्

അവളുടെ ജലം മാത്രം കണ്ടതോടെ രാജാവ് സ്നാനം ചെയ്ത് സന്തോഷിച്ചു; പിന്നെ അവൻ വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്തര വേദിയിലേക്കു പോയി।

Verse 16

समन्तपञ्चकं नाम धर्मस्थानमनुत्तमम् आकमन्ताद् योजनानि पञ्च च सर्वतः

‘സമന്തപഞ്ചകം’ എന്ന പേരിലുള്ള അനുത്തമ ധർമ്മസ്ഥാനം ഉണ്ട്; അത് ആകമന്തയിൽ നിന്ന് എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി അഞ്ചു യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 17

देवा ऊचुः कियन्त्यो वेदयः सन्ति ब्रह्मणः पुरुषोत्तम येनोत्तरतया वेदिर्गादिता सर्वपञ्चका

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പുരുഷോത്തമാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ എത്ര വേദികളുണ്ട്? ഏതു കാരണത്താൽ ഉത്തര വേദി ‘സർവപഞ്ചകാ’ (അഞ്ചിന്റെയും സമാഹാരം) എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 18

देवदेव उवाच/ वेदयो लोकनाथस्य पञ्च धर्मस्य सेतवः यासु यष्टं सुरेशेन लोकनाथेन शंभुना

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ലോകനാഥന്റെ അഞ്ചു വേദികൾ ധർമ്മത്തിന്റെ സേതുക്കൾ (ആധാരങ്ങൾ) ആകുന്നു; അവിടെയായിരുന്നു ദേവേശനും ലോകനാഥനുമായ ശംഭു യജ്ഞം നിർവഹിച്ചത്।

Verse 19

प्रयागो मध्यमा वेदिः पूर्वा वेदिर्गयाशिरः विरजा दक्षिणा वेदिरनन्तफलदायिनी

പ്രയാഗം മദ്ധ്യ വേദിയാണ്. കിഴക്കൻ വേദി ‘ഗയാശിര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കൻ വേദി ‘വിരജാ’; അത് അനന്ത ഫലങ്ങൾ (പുണ്യം) നൽകുന്നതാണ്।

Verse 20

प्रतीची पुष्करा वेदिस्त्रिभिः कुण्डैरलङ्कृता समन्तपञ्चका चोक्ता वेदिरेवोत्तराव्यया

പടിഞ്ഞാറൻ വേദി ‘പുഷ്കരാ’; അത് മൂന്ന് കുണ്ഡങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വടക്കൻ അവ്യയ (അവിനാശി) വേദി ‘സമന്തപഞ്ചകാ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 21

तममन्यत राजर्षिरिदं क्षेत्रं महाफलम् करिष्यामि कृषिष्यामि सर्वान् कामान् यथेप्सितान्

അപ്പോൾ രാജർഷി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—ഈ ക്ഷേത്രം മഹാഫലദായകം. ഞാൻ ഇതിനെ ഉഴുതെടുക്കും, ഞാൻ കൃഷി ചെയ്യും, ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടും।

Verse 22

कृत्वा सीरं स सौवर्णं गह्य रुद्रवृषं प्रभुः पौण्ड्रकं याम्यमहिषं स्वयं कर्षितुमुद्यतः

അവൻ സ്വർണ്ണഹലം നിർമ്മിപ്പിച്ചു; രുദ്രവൃഷൻ എന്ന കാളയെയും യമന്റെ പൗണ്ഡ്രകൻ എന്ന മഹിഷത്തെയും കൂട്ടി, സ്വയം ഉഴുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 23

तं कर्षन्तं नरवरं समभ्येत्य तक्रतुः प्रोवाच राजन् किमिदं भवान् कर्तुमिहोद्यतः

ഉഴുതുകൊണ്ടിരുന്ന ആ നരശ്രേഷ്ഠനെ സമീപിച്ച് തക്രതു പറഞ്ഞു— “രാജാവേ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു?”

Verse 24

तं कर्षन्तं नरवरं समभ्येत्य शतक्रतुः प्रोवाच राजन् किमिदं भवान् कर्तुमिहोद्यतः

ഉഴുതുകൊണ്ടിരുന്ന ആ നരശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു— “രാജാവേ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു?”

Verse 25

राजाब्रवीत् सुरवरं तपः सत्यं क्षमां दयाम् कृषामि शौचं दानं च योगं च ब्रह्मचारिताम्

രാജാവ് ദേവശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു— “ഞാൻ തപസ്, സത്യം, ക്ഷമ, ദയ എന്നിവയെ ഉഴുതുചെയ്യുന്നു; ശൗചം, ദാനം, യോഗം, ബ്രഹ്മചര്യാചരണം എന്നിവയും ഞാൻ കൃഷി ചെയ്യുന്നു।”

Verse 26

तस्योवाच हरिर्देवः कस्माद्बीजो नरेश्वर लब्धो ऽष्टाङ्गेति सहसा अवहस्य गतस्ततः

അപ്പോൾ ഹരിദേവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ നരേശ്വരാ, ‘അഷ്ടാംഗ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ഈ വിത്ത് നിനക്ക് എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്?” എന്നു പറഞ്ഞ് പെട്ടെന്ന് ചിരിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പോയി।

Verse 27

गते ऽपि शक्र राजर्षिरहन्यहनि सीरधृक् कृषते ऽन्यान् समन्ताच्च सप्तक्रोशान् महीपतिः

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോയിട്ടും രാജർഷിയായ രാജാവ്, ഉഴവുപലക കൈവശം വച്ച്, ദിനംപ്രതി ചുറ്റുമെല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഏഴ് ക്രോശം വരെ മറ്റു ഭൂഭാഗങ്ങളും ഉഴുതുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 28

ततो ऽहमब्रुवं गत्वा कुरो किमिदमित्यथ तदाष्टाङ्गं महाधर्मं समाख्यातं नृपेण हि

അപ്പോൾ ഞാൻ ചെന്നു ചോദിച്ചു—‘ഓ കുരു, ഇതെന്താണ്?’ അതിനുശേഷം രാജാവ് എട്ടംഗങ്ങളുള്ള മഹാധർമ്മം എനിക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞു।

Verse 29

ततो मयास्य गदितं नृप बीजं क्व तिष्ठति स चाह मम देहस्थं बीजं तमहमब्रुवम् देह्यहं वापयिष्यामि सीरं कृषतु वै भवान्

അപ്പോൾ ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—‘ഹേ നൃപാ, വിത്ത് എവിടെയാണ്?’ അവൻ പറഞ്ഞു—‘വിത്ത് എന്റെ ദേഹത്തിനുള്ളിലാണ്.’ പിന്നെ ഞാൻ പറഞ്ഞു—‘അത് തരിക; ഞാൻ വിതയ്ക്കാം, നീ ഉഴവുപലകകൊണ്ട് ഉഴുക।’

Verse 30

ततो नृपतिना बाहुर्दक्षिणः प्रसृतः कतः प्रसृतं तं भुजं दृष्ट्वा मया चक्रेण वेगतः

അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ വലത് ഭുജം നീട്ടി; നീട്ടിയ ആ ഭുജം കണ്ട ഞാൻ വേഗത്തിൽ ചക്രംകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു।

Verse 31

सहस्रधा ततश्छिद्य दत्तो युष्माकमेव हि ततः सव्यो भुजो राज्ञा दत्तश् छिन्नो ऽप्यसौ मया

പിന്നീട് അതിനെ ആയിരം കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ച്, അത് സത്യമായും നിങ്ങള്ക്കുതന്നെ നല്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് രാജാവ് ഇടത് ഭുജവും നൽകി—അതും ഞാൻ മുറിച്ചുകളഞ്ഞു।

Verse 32

तथैवोरुयुगं प्रादान्मया छिन्नौ च तावुभौ ततः स मे शिरः प्रादात् तेन प्रीते ऽस्मि तस्य च वरदो ऽस्मीत्यथेत्युक्ते कुरुर्वरमयाचत

അതുപോലെ അവൻ തന്റെ തുടകളുടെ ജോടി അർപ്പിച്ചു; ഞാൻ അവ രണ്ടും ഛേദിച്ചു. പിന്നെ അവൻ തന്റെ ശിരസ്സ് എനിക്ക് നൽകി; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായി. ‘ഞാൻ വരദാതാവാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ കുരുരാജാവ് വരം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 33

यावदेतन्मया कृष्टं धर्मक्षेत्रं तदस्तु च स्नातानां च मृतानां च महापुण्यफलं त्विह

ഈ ഭൂമി എന്റെ കൈകളാൽ ഉഴുതിരിക്കുന്നതോളം കാലം ഇത് നിശ്ചയമായും ധർമ്മക്ഷേത്രമായിരിക്കട്ടെ. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഇവിടെ മരിക്കുന്നവർക്കും മഹാപുണ്യഫലം ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 34

उपवासं च दानं च स्नानं जप्यं च माधव होमयज्ञादिकं चान्यच्छुभं वाप्यशुभं विभो

ഹേ മാധവാ! ഉപവാസം, ദാനം, സ്നാനം, ജപം; കൂടാതെ ഹോമം, യജ്ഞം മുതലായ മറ്റ് കർമ്മങ്ങൾ—ഹേ വിഭോ! അവ ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും—(ഈ പവിത്ര സന്ദർഭത്തിൽ) എല്ലാം പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 35

त्वत्प्रसाद्धृषीकेश शङ्खचक्रगदाधर अक्षयं प्रवरे क्षेत्रे भवत्वत्र महाफलम्

ഹേ ഹൃഷീകേശാ! ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇവിടെ മഹാഫലം അക്ഷയമായിരിക്കട്ടെ.

Verse 36

तथा भवान् सुरैः सार्धं समं देवेन शलिना वस त्वं पुण्डरीकाक्ष मन्नामव्यञ्जके ऽच्युत इत्येवमुक्तस्तेनाहं राज्ञा बाढमुवाच तम्

അതുപോലെ നീയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആ ദീപ്തിമാന ദേവനോടു സമമായി ഇവിടെ വസിക്ക. ഹേ പുണ്ഡരീകാക്ഷാ, ഹേ അച്യുതാ! എന്റെ നാമം പ്രസിദ്ധമാക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് നീ വസിക്ക—എന്ന് ആ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തതോടെ ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു।”

Verse 37

तथा च त्वं दिव्यवपुर्भव भूयो महीपते तथान्तकाले मामेव लयटमेष्यसि सुव्रत

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹീപതേ, നീ വീണ്ടും ദിവ്യദേഹം പ്രാപിക്ക; കൂടാതെ, ഹേ സുവ്രത, അന്തകാലത്ത് നീ എന്നിലേകമാത്രം ലയിക്കും।

Verse 38

कीर्तिश्च शाश्वती तुभ्यं भविष्यति न संशयः तत्रैव याजका यज्ञान् यजिष्यन्ति सहस्रशः

നിനക്കു ശാശ്വതമായ കീർത്തി ഉണ്ടാകും—സംശയമില്ല; അവിടെയേ യാജകർ ആയിരങ്ങളായി യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തും।

Verse 39

तस्य क्षेत्रस्य रक्षार्थं ददौ स पुरुषोत्तमः यक्षं च चन्द्रनामानं वासुकिं चापि पन्नगम्

ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി ആ പുരുഷോത്തമൻ ‘ചന്ദ്ര’ എന്ന യക്ഷനെയും വാസുകി എന്ന പന്നഗനെയും കാവൽക്കാരായി നിയോഗിച്ചു।

Verse 40

विद्याधरं शङ्कुकर्णं सुकेशिं राक्षसेश्वरम् अजावनं च नृपतिं महोदेवं च पावकम्

അവൻ ശങ്കുകർണ്ണൻ എന്ന വിദ്യാധരനെയും, സുകേശിൻ എന്ന രാക്ഷസേശ്വരനെയും, അജാവനൻ എന്ന നൃപതിയെയും, കൂടാതെ മഹോദേവനെയും പാവകനെ (അഗ്നി)യും കാവൽക്കാരായി നിയോഗിച്ചു।

Verse 41

एतानि सर्वतो ऽभ्येत्य रक्षन्ति कुरुजाङ्गलम् अमीषां बलिनो ऽन्ये च भृत्याश्चैवानुयायिनः

ഇവർ എല്ലാദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി കുരുജാങ്ഗലത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഇവരുടെ മറ്റു ബലവാനായ ഭൃത്യരും അനുയായികളും കൂടി (അതിനെ) കാക്കുന്നു।

Verse 42

अष्टौ सहस्राणि धरनुर्धराणां ये वारयन्तीह सुदुष्कृतान् वै स्नातुं न यच्छन्ति महोग्ररूपास्तवन्यस्य भूताः सचराचराणाम्

ഇവിടെ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന എട്ടായിരം മഹാബലമുള്ള രക്ഷകഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവർ സത്യമായി മഹാദുഷ്കൃതരെ തടയുന്നു. അവർ അത്യന്തം ഉഗ്രരൂപികളായി, അവർക്കു സ്നാനം ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കില്ല; അവർ ആ പ്രഭുവിന്റെ അധീനഭൂതങ്ങൾ, ചരാചരമായ എല്ലാ ജീവികളെയും കാക്കുന്നവർ.

Verse 43

तस्यैव मध्ये बहुपुण्य उक्तः पृथूदकः पापहरः शिवश्च पुण्या नदी प्राङ्मुखतां प्रयाता यत्रौघयुक्तस्य शुभा जताढ्या

ആ പുണ്യപ്രദേശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ‘പൃഥൂദകം’ മഹാപുണ്യകരവും പാപഹരവും ശിവമയവും എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ ഒരു പുണ്യനദി കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഒഴുകുന്നു; അതിന്റെ പ്രവാഹം ശുഭകരവും ജടകളാൽ സമൃദ്ധവുമാണ് (തപസ്സു-ശൈവ പവിത്രതയോടുകൂടി).

Verse 44

पूर्वं प्रजेयं प्रपितामहेन सृष्टा समं भूतगणैः समस्तैः मही जलं वह्निसमीरमेव खं त्वेवमादौ विबभौ पृथूदकः

പുരാതനകാലത്ത് പ്രപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സമസ്ത ഭൂതഗണങ്ങളോടൊപ്പം സൃഷ്ടിയെ പ്രാവർത്തികമാക്കി—ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം. ഇങ്ങനെ ആദിയിൽ ‘പൃഥൂദകം’ പ്രത്യക്ഷമായി.

Verse 45

तथा च सर्वाणा महार्णवानि तीर्थानि नद्यः स्त्रवणाः सरांसि संनिर्मितानीह महाभुजेन तच्चैक्यमागात् सलिलं महीषु

ഇങ്ങനെ ഇവിടെ മഹാബാഹു എല്ലാ മഹാസമുദ്രങ്ങളും, തീർത്ഥങ്ങളും, നദികളും, ഒഴുകുന്ന ഉറവുകളും, സരോവരങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു. ആ ജലം ഭൂമിയിൽ ഒന്നായി ഏകീകരിക്കപ്പെട്ടു.